अनपत्यमल्पपशुं वशा कृणोति पूरुषम् । ब्राह्मणैश्च याचितामथैनां निप्रियायते
गाय एखाद्या पुरुषाला अपत्यहीन आणि कमी जनावरे असलेला करते; आणि ब्राह्मणांनी मागितल्यावर ती त्याला प्रिय राहत नाही.
अग्नीषोमाभ्यां कामाय मित्राय वरुणाय च । तेभ्यो याचन्ति ब्राह्मणास्तेष्वा वृश्चतेऽददत्
इच्छेसाठी, अग्नी-सोम, मित्र आणि वरुण यांना ब्राह्मण मागतात; त्यात जो देतो, तोच भरभराटीला येतो.
यावदस्या गोपतिर्नोपशृणुयादृचः स्वयम् । चरेदस्य तावद्गोषु नास्य श्रुत्वा गृहे वसेत्
जोपर्यंत गाईंचा मालक स्वतः ऋचा ऐकत नाही, तोपर्यंत त्याने गाईंच्यातच राहावे; ऐकल्यावर त्याने घरात राहू नये.
यो अस्या ऋच उपश्रुत्याथ गोष्वचीचरत्। आयुश्च तस्य भूतिं च देवा वृश्चन्ति हीडिताः
जो ऋचा ऐकूनही गाईंच्यात फिरतो, त्याचे आयुष्य आणि समृद्धी देव मागे घेतात.
वशा चरन्ती बहुधा देवानां निहितो निधिः । आविष्कृणुष्व रूपाणि यदा स्थाम जिघांसति
गाय अनेक प्रकारे फिरते, ती देवांसाठी ठेवलेला खजिना आहे; मालक तिला मारण्याचा विचार करतो तेव्हा, तिने आपली रूपे दाखवावी.
आविरात्मानं कृणुते यदा स्थाम जिघांसति । अथो ह ब्रह्मभ्यो वशा याञ्च्याय कृणुते मनः
मालक तिला मारण्याचा विचार करतो तेव्हा ती स्वतःला प्रकट करते; तेव्हा ती ब्राह्मणांकडे मागण्याचा विचार करते.
{२१} मनसा सं कल्पयति तद्देवामपि गच्छति । ततो ह ब्रह्माणो वशामुपप्रयन्ति याचितुम्
मनाने जो इच्छितो, तो त्या देवीपर्यंत पोहोचतो; मग ब्राह्मण तिच्या सामर्थ्याजवळ मागणीसाठी येतात.
स्वधाकारेण पितृभ्यो यज्ञेन देवताभ्यः । दानेन राजन्यो वशाया मातुर्हेडं न गच्छति
पितरांसाठी श्राद्ध, देवांसाठी यज्ञ आणि दान यामुळे क्षत्रिय त्या सामर्थ्याजवळ पोहोचतो; पण त्याला आईचा राग येत नाही.
वशा माता राजन्यस्य तथा संभूतमग्रशः । तस्या आहुरनर्पणं यद्ब्रह्मभ्यः प्रदीयते
गाय ही क्षत्रियाची आई आहे, म्हणून ती आधी जन्मते; तिच्याकडून ब्राह्मणांना जे दिलं जातं, ते कधीही थांबवू नये असं म्हणतात.
यथाज्यं प्रगृहीतमालुम्पेत्स्रुचो अग्नये । एवा ह ब्रह्मभ्यो वशामग्नय आ वृश्चतेऽददत्
जसं तुप घेऊन आगीसाठी स्रुच्यांमध्ये ओततात, तसं गाय ब्राह्मणांना दिल्यावर अग्नी तिच्या रूपाने त्यांना मिळते.
पुरोडाशवत्सा सुदुघा लोकेऽस्मा उप तिष्ठति । सास्मै सर्वान् कामान् वशा प्रददुषे दुहे
यज्ञातील पुरोडाशासारखी, ही गाय उत्तम दूध देणारी म्हणून या जगात उभी आहे; ती सर्व इच्छा पूर्ण करते आणि दूध देते.
सर्वान् कामान् यमराज्ये वशा प्रददुषे दुहे । अथाहुर्नारकं लोकं निरुन्धानस्य याचिताम्
यमराजाच्या राज्यातही गाय सर्व इच्छा पूर्ण करते आणि दूध देते; पण जो मागणीला नकार देतो, त्याला नरकात जागा मिळते असं म्हणतात.
प्रवीयमाना चरति क्रुद्धा गोपतये वशा । वेहतं मा मन्यमानो मृत्योः पाशेषु बध्यताम्
हाकलली गेल्यावर गाय रागाने आपल्या मालकासाठी फिरते; 'ज्याने मला हाकललं, तो मृत्यूच्या फासात अडकावा' अशी तिची भावना असते.
यो वेहतं मन्यमानोऽमा च पचते वशाम् । अप्यस्य पुत्रान् पौत्रांश्च याचयते बृहस्पतिः
जो गाय हाकलतो किंवा तिला मारतो, त्याच्याकडून बृहस्पती त्याची मुलं आणि नातवंडं मागू शकतो.
महदेषाव तपति चरन्ती गोषु गौरपि । अथो ह गोपतये वशाददुषे विषं दुहे
ही गाय इतर गायींत फिरताना तिचं तेज फार मोठं असतं; आणि गायींच्या मालकासाठी तिच्या कडून विषच मिळतं.
प्रियं पशूनां भवति यद्ब्रह्मभ्यः प्रदीयते । अथो वशायास्तत्प्रियं यद्देवत्रा हविः स्यात्
ब्राह्मणांना जे दिलं जातं, ते पशूंना प्रिय होतं; आणि गायीसाठी, देवांसाठी जे हविर्दान असतं, तेच तिला प्रिय असतं.
{२२} या वशा उदकल्पयन् देवा यज्ञादुदेत्य । तासां विलिप्त्यं भीमामुदाकुरुत नारदः
देवांनी यज्ञातून निर्माण केलेल्या गायींना, नारदाने त्यांच्यातून भयंकर लेप तयार केला.
तां देवा अमीमांसन्त वशेया३ अवशेति । तामब्रवीन् नारद एषा वशानां वशतमेति
देवांनी विचार केला, 'ही गाय उपभोगायोग्य आहे का नाही?' तेव्हा नारद म्हणाला, 'ही गायींपैकी सर्वात उपभोगायोग्य आहे.'
कति नु वशा नारद यास्त्वं वेत्थ मनुष्यजाः । तास्त्वा पृच्छामि विद्वांसं कस्या नाश्नीयादब्राह्मणः
नारदा, मानवांमध्ये जन्मलेल्या किती गायी तुला माहित आहेत? मी तुला विचारतो, विद्वानांनो, यापैकी कोणती गाय अब्राह्मणाने खाऊ नये?
विलिप्त्या बृहस्पते या च सूतवशा वशा । तस्या नाश्नीयादब्राह्मणो य आशंसेत भूत्याम्
बृहस्पती, लेप लावलेली गाय आणि सारथ्याची गाय, जो समृद्धीची इच्छा करतो त्याने अब्राह्मणाने त्यांचे मांस खाऊ नये.
नमस्ते अस्तु नारदानुष्ठु विदुषे वशा । कतमासां भीमतमा यामदत्त्वा पराभवेत्
नारद, गायीच्या विधीचे जाणकार, तुला नमस्कार! यापैकी सर्वात भयंकर गाय कोणती, जी दिल्यावर माणूस नष्ट होईल?
विलिप्ती या बृहस्पतेऽथो सूतवशा वशा । तस्या नाश्नीयादब्राह्मणो य आशंसेत भूत्याम्
बृहस्पती, लेप लावलेली गाय आणि सारथ्याची गाय, जो समृद्धीची इच्छा करतो त्याने अब्राह्मणाने त्यांचे मांस खाऊ नये.
त्रीणि वै वशाजातानि विलिप्ती सूतवशा वशा । ताः प्र यच्छेद्ब्रह्मभ्यः सोऽनाव्रस्कः प्रजापतौ
तीन प्रकारच्या गायी असतात: लेप लावलेली, सारथ्याची आणि सामान्य गाय; या सर्व ब्राह्मणांना द्याव्यात, म्हणजे तो प्रजापतीच्या यज्ञातून वंचित राहत नाही.
एतद्वो ब्राह्मणा हविरिति मन्वीत याचितः । वशां चेदेनं याचेयुर्या भीमाददुषो गृहे
हे ब्राह्मणांनो, हेच तुमचं हविर्दान आहे असं समजा; जर त्यांनी गाय मागितली, तर घरातली सर्वात भयंकर गाय द्यावी.
देवा वशां पर्यवदन् न नोऽदादिति हीडिताः । एताभिर्ऋग्भिर्भेदं तस्माद्वै स पराभवत्
देवतांनी संपत्तीची गाय चहुबाजूंनी वेढली, आपल्याला ती दिली नाही, जरी आपण तिची स्तुती केली तरी. या ऋचांनी त्यांनी तिला फोडले, म्हणून तो पराभूत झाला.
उतैनां भेदो नाददाद्वशामिन्द्रेण याचितः । तस्मात्तं देवा आगसोऽवृश्चन्न् अहमुत्तरे
पण फोडणाऱ्याने संपत्तीची गाय घेतली नाही, जरी त्याने इंद्राची विनंती केली. म्हणून देवतांनी त्याला त्या कृत्यापासून दूर केले, आणि मी पुढील लोकांपासून वेगळा झालो.
ये वशाया अदानाय वदन्ति परिरापिणः । इन्द्रस्य मन्यवे जाल्मा आ वृश्चन्ते अचित्त्या
जे संपत्तीची गाय द्यावी म्हणून खुशामत करतात, त्यांना इंद्राचा राग जाळ्यासारखा त्यांच्या मूर्खपणात अडकवतो.
ये गोपतिं पराणीयाथाहुर्मा ददा इति । रुद्रस्यास्तां ते हेतीं परि यन्त्यचित्त्या
जे म्हणतात, 'गोपाळकाची गाय देऊ नका, त्याला दूर करा,' त्यांच्या अज्ञानात रुद्राची शस्त्रे त्यांना वेढून टाको.
यदि हुतां यद्यहुताममा च पचते वशाम् । देवान्त्सब्राह्मणान् ऋत्वा जिह्मो लोकान् निर्ऋच्छति
कोणीही ती गाय यज्ञासाठी शिजवली किंवा न शिजवता स्वतः खाल्ली, तर असा वाईट मार्गाने वागणारा देव, ब्राह्मण आणि ऋत्विज यांना त्यांच्या लोकांतून बाहेर टाकतो.
श्रमेण तपसा सृष्टा ब्रह्मणा वित्तर्ते श्रिता
परिश्रम आणि तपाने निर्माण झालेली, ब्रह्माने स्थापन केलेली, ती विद्वत्तेत ठामपणे उभी आहे.