प्राच्यै त्वा दिशेऽग्नयेऽधिपतयेऽसिताय रक्षित्र आदित्यायेषुमते । एतं परि दद्मस्तं नो गोपायतास्माकमैतोः । दिष्टं नो अत्र जरसे नि नेषज्जरा मृत्यवे परि णो ददात्वथ पक्वेन सह सं भवेम
पूर्व दिशेला, अग्नीला, अधिपतीला, काळ्या राखणाऱ्याला, आदित्याला, आणि बाणधारी याला, हे आम्ही समर्पित करतो. तो आमचे रक्षण करो, आमची काळजी घ्यावी. येथे वयासाठी जे ठरवले आहे, ते आमच्या झिज किंवा मृत्यूकडे नेऊ नये; ते आमच्यासाठी बाजूला ठेवावे, आणि आम्ही परिपक्वतेसह एकत्र व्हावे.
दक्षिणायै त्वा दिश इन्द्रायाधिपतये तिरश्चिराजये रक्षित्रे यमायेषुमते । एतं परि दद्मस्तं नो गोपायतास्माकमैतोः । दिष्टं नो अत्र जरसे नि नेषज्जरा मृत्यवे परि णो ददात्वथ पक्वेन सह सं भवेम
दक्षिण दिशेला, इंद्राला, अधिपतीला, आडव्या राज्य करणाऱ्याला, यमाला, आणि बाणधारी याला, हे आम्ही समर्पित करतो. तो आमचे रक्षण करो, आमची काळजी घ्यावी. येथे वयासाठी जे ठरवले आहे, ते आमच्या झिज किंवा मृत्यूकडे नेऊ नये; ते आमच्यासाठी बाजूला ठेवावे, आणि आम्ही परिपक्वतेसह एकत्र व्हावे.
प्रतीच्यै त्वा दिशे वरुणायाधिपतये पृदाकवे रक्षित्रेऽन्नायेषुमते । एतं परि दद्मस्तं नो गोपायतास्माकमैतोः । दिष्टं नो अत्र जरसे नि नेषज्जरा मृत्यवे परि णो ददात्वथ पक्वेन सह सं भवेम
पश्चिम दिशेला, वरुणाला, अधिपतीला, विभागणाऱ्याला, अन्नाच्या राखणाऱ्याला, आणि बाणधारी याला, हे आम्ही समर्पित करतो. तो आमचे रक्षण करो, आमची काळजी घ्यावी. येथे वयासाठी जे ठरवले आहे, ते आमच्या झिज किंवा मृत्यूकडे नेऊ नये; ते आमच्यासाठी बाजूला ठेवावे, आणि आम्ही परिपक्वतेसह एकत्र व्हावे.
उदीच्यै त्वा दिशे सोमायाधिपतये स्वजाय रक्षित्रेऽशन्या इषुमत्यै । एतं परि दद्मस्तं नो गोपायतास्माकमैतोः । दिष्टं नो अत्र जरसे नि नेषज्जरा मृत्यवे परि णो ददात्वथ पक्वेन सह सं भवेम
उत्तर दिशेला, सोमाला, अधिपतीला, स्वयंप्रकट राखणाऱ्याला, आणि बाणधारी याला, हे आम्ही समर्पित करतो. तो आमचे रक्षण करो, आमची काळजी घ्यावी. येथे वयासाठी जे ठरवले आहे, ते आमच्या झिज किंवा मृत्यूकडे नेऊ नये; ते आमच्यासाठी बाजूला ठेवावे, आणि आम्ही परिपक्वतेसह एकत्र व्हावे.
ध्रुवायै त्वा दिशे विष्णवेऽधिपतये कल्माषग्रीवाय रक्षित्र ओषधीभ्य इषुमतीभ्यः । एतं परि दद्मस्तं नो गोपायतास्माकमैतोः । दिष्टं नो अत्र जरसे नि नेषज्जरा मृत्यवे परि णो ददात्वथ पक्वेन सह सं भवेम
स्थिर दिशेला, विष्णूला, अधिपतीला, काळ्या गळ्याच्या राखणाऱ्याला, औषधींना आणि बाणधारी औषधींना, हे आम्ही समर्पित करतो. तो आमचे रक्षण करो, आमची काळजी घ्यावी. येथे वयासाठी जे ठरवले आहे, ते आमच्या झिज किंवा मृत्यूकडे नेऊ नये; ते आमच्यासाठी बाजूला ठेवावे, आणि आम्ही परिपक्वतेसह एकत्र व्हावे.
ऊर्ध्वायै त्वा दिशे बृहस्पतयेऽधिपतये श्वित्राय रक्षित्रे वर्षायेषुमते । एतं परि दद्मस्तं नो गोपायतास्माकमैतोः । दिष्टं नो अत्र जरसे नि नेषज्जरा मृत्यवे परि णो ददात्वथ पक्वेन सह सं भवेम
वरच्या दिशेला, बृहस्पतीला, अधिपतीला, पांढऱ्या राखणाऱ्याला, पाऊस आणणाऱ्या बाणधारी याला, हे आम्ही समर्पित करतो. तो आमचे रक्षण करो, आमची काळजी घ्यावी. येथे वयासाठी जे ठरवले आहे, ते आमच्या झिज किंवा मृत्यूकडे नेऊ नये; ते आमच्यासाठी बाजूला ठेवावे, आणि आम्ही परिपक्वतेसह एकत्र व्हावे.
ददामीत्येव ब्रूयादनु चैनामभुत्सत । वशां ब्रह्मभ्यो याचद्भ्यस्तत्प्रजावदपत्यवत्
तो म्हणावा, 'मी देतो,' आणि मग तिने त्याचा स्वीकार करावा. ही गाय मागणाऱ्या ब्राह्मणांना द्यावी, म्हणजे ती संतती आणि मुलांनी युक्त होते.
प्रजया स वि क्रीणीते पशुभिश्चोप दस्यति । य आर्षेयेभ्यो याचद्भ्यो देवानां गां न दित्सति
तो तिला संततीने विकत घेतो, आणि तो जनावरेही देईल. जो ऋषींना मागितल्यावर देवांची गाय देत नाही, तो देवांपासून तुटतो.
कूटयास्य सं शीर्यन्ते श्लोणया काटमर्दति । बण्डया दह्यन्ते गृहाः काणया दीयते स्वम्
तिचे शिंग हातोड्याने फोडले जाते, शेपूट लाकडाने चिरडले जाते, तिचे घर आगीने जळते, आणि आंधळ्याने तिचे स्वतःचे दिले जाते.
विलोहितो अधिष्ठानाच्छक्नो विन्दति गोपतिम् । तथा वशायाः संविद्यं दुरदभ्ना ह्युच्यसे
लालसर असलेला तिच्या मूळातून राखणारा मिळवतो. म्हणून गायीचे खरे ज्ञान मिळवणे कठीण आहे असे म्हणतात.
पदोरस्या अधिष्ठानाद्विक्लिन्दुर्नाम विन्दति । अनामनात्सं शीर्यन्ते या मुखेनोपजिघ्रति
तिच्या पायाच्या मूळातून 'विकलिंदु' हे नाव मिळते. जी तिला तोंडाने वास घेते, ती नाव नसताना नष्ट होते.
यो अस्याः कर्णावास्कुनोत्या स देवेषु वृश्चते । लक्ष्म कुर्व इति मन्यते कनीयः कृणुते स्वम्
जो तिचे कान टोचतो, तो देवांमध्ये तुटतो. तो म्हणतो, 'मी खूण करतो,' पण लहान भाऊ आपलेच घेऊन जातो.
यदस्याः कस्मै चिद्भोगाय बालान् कश्चित्प्रकृन्तति । ततः किशोरा म्रियन्ते वत्सांश्च घातुको वृकः
कोणी तिच्या पिलांना केवळ उपभोगासाठी कापतो, तेव्हा वासरे मरतात आणि लांडगा पिल्लांना मारतो.
यदस्या गोपतौ सत्या लोम ध्वाङ्क्षो अजीहिडत्। ततः कुमारा म्रियन्ते यक्ष्मो विन्दत्यनामनात्
जेव्हा घुबड तिच्या राखणाऱ्याचे केस खातो, तेव्हा मुले मरतात आणि नाव नसलेल्याला रोग जडतो.
यदस्याः पल्पूलनं शकृद्दासी समस्यति । ततोऽपरूपं जायते तस्मादव्येष्यदेनसः
जेव्हा तिच्या शेणाचा स्वाद दासी घेते, तेव्हा विचित्र काहीतरी जन्माला येते; म्हणून पाप टाळावे.
जायमानाभि जायते देवान्त्सब्राह्मणान् वशा । तस्माद्ब्रह्मभ्यो देयैषा तदाहुः स्वस्य गोपनम्
ही गाय देव आणि ब्राह्मणांसह जन्म घेते. म्हणून ती ब्राह्मणांना द्यावी, असे म्हणतात, 'ती आपली राखणारी आहे.'
{१९} य एनां वनिमायन्ति तेषां देवकृता वशा । ब्रह्मज्येयं तदब्रुवन् य एनां निप्रियायते
जे तिला जंगलातून आणतात, त्यांच्यासाठी गाय देवांनी निर्माण केलेली असते. ती ब्रह्म्याने मिळवावी असे म्हणतात; जो तिला प्रिय करतो.
य आर्षेयेभ्यो याचद्भ्यो देवानां गां न दित्सति । आ स देवेषु वृश्चते ब्राह्मणानां च मन्यवे
जो ऋषींना मागितल्यावर देवांची गाय देत नाही, तो देवांपासून आणि ब्राह्मणांच्या कृपेपासून तुटतो.
यो अस्य स्याद्वशाभोगो अन्यामिछेत तर्हि सः । हिंस्ते अदत्ता पुरुषं याचितां च न दित्सति
जो या गायीस आपली समजून दुसऱ्या गायेला हव्यास करतो, तो ज्याला गाय दिलेली नाही त्याच्यावर अन्याय करतो आणि मागणाऱ्याला काहीच देत नाही.
यथा शेवधिर्निहितो ब्राह्मणानां तथा वशा । तामेतदछायन्ति यस्मिन् कस्मिंश्च जायते
जशी ब्राह्मणांसाठी ठेवलेली संपत्ती असते, तशीच गाय आहे; ज्या घरात ती जन्मते, तिथे सर्वजण तिला मिळवण्यासाठी येतात.
स्वमेतदछायन्ति यद्वशां ब्राह्मणा अभि । यथैनान् अन्यस्मिन् जिनीयादेवास्या निरोधनम्
ब्राह्मण जेव्हा गाय मागतात, तेव्हा ते आपलीच वस्तू मागतात; जणू दुसऱ्याने ती मिळवली तर त्यांना जिंकले जाईल, म्हणूनच तिला रोखले जाते.
चरेदेवा त्रैहायणादविज्ञातगदा सती । वशां च विद्यान् नारद ब्राह्मणास्तर्ह्येष्याः
ती गाय तीन वर्षे ओळखू न येणारी, आजारी असली तरी इकडे तिकडे फिरू दे; नारद, ब्राह्मणांनी तिला ओळखल्यावर ती त्यांच्या जवळ येईल.
य एनामवशामाह देवानां निहितं निधिम् । उभौ तस्मै भवाशर्वौ परिक्रम्येषुमस्यतः
जो गाय ही देवांसाठी ठेवलेला धन आहे असे सांगतो, त्याच्या भोवती भव आणि शर्व हे दोघेही घेरून उभे राहतात.
यो अस्या ऊधो न वेदाथो अस्या स्तनान् उत । उभयेनैवास्मै दुहे दातुं चेदशकद्वशाम्
जो तिचे थन किंवा स्तन ओळखत नाही, तरीही तिला दूध काढायचे ठरवतो, तो दोन्ही बाजूंनी प्रयत्न करूनही फक्त तेव्हाच दूध मिळवू शकतो, जर त्याला ते शक्य झाले तर.
दुरदभ्नैनमा शये याचितां च न दित्सति । नास्मै कामाः समृध्यन्ते यामदत्त्वा चिकीर्षति
जो तिच्यापासून दूर झोपतो आणि मागणाऱ्याला काहीच देत नाही, त्याच्या इच्छा कधीच पूर्ण होत नाहीत, जरी त्याने नंतर द्यायचे ठरवले तरी.
देवा वशामयाचन् मुखं कृत्वा ब्राह्मणम् । तेषां सर्वेषामददद्धेडं न्येति मानुषः
देवांनी गाय मागितली, तिचे तोंड ब्राह्मण केले; सर्वांना 'हेडा' असा आवाज दिला, पण मनुष्याने तो दिला नाही.
{२०} हेडं पशूनां न्येति ब्राह्मणेभ्योऽददद्वशाम् । देवानां निहितं भागं मर्त्यश्चेन् निप्रियायते
त्याने 'हेडा' हा आवाज जनावरांना दिला, पण गाय ब्राह्मणांना दिली; जो माणूस देवांसाठी ठेवलेला भाग स्वतः घेतो, तो कोणालाच प्रिय राहत नाही.
यदन्ये शतं याचेयुर्ब्राह्मणा गोपतिं वशाम् । अथैनां देवा अब्रुवन्न् एवं ह विदुषो वशा
इतर ब्राह्मण जर गाईंच्या मालकाकडे शंभर गायी मागतील, तेव्हा देवांनी तिला सांगितले: 'गाय ही ज्ञानी व्यक्तीचीच आहे.'
य एवं विदुषेऽदत्त्वाथान्येभ्यो ददद्वशाम् । दुर्गा तस्मा अधिष्ठाने पृथिवी सहदेवता
जो ज्ञानी व्यक्तीला न देता इतरांना गाय देतो, त्याच्यावर पृथ्वी आणि तिच्या देवता संकटे आणतात.
देवा वशामयाचन् यस्मिन्न् अग्रे अजायत । तामेतां विद्यान् नारदः सह देवैरुदाजत
ज्या ठिकाणी गाय प्रथम जन्मली, तिथे देवांनी गाय मागितली; नारदाने तिला ओळखावे आणि देवांसह तिला वाढवावे.