धर्ता ध्रियस्व धरुणे पृथिव्या अच्युतं त्वा देवताश्च्यावयन्तु । तं त्वा दंपती जीवन्तौ जीवपुत्रावुद्वासयातः पर्यग्निधानात्
पृथ्वीच्या आधारावर घट्ट धर, देवता तुला हलवू नयेत. जिवंत पती-पत्नी आणि त्यांची मुले, अग्नीच्या वेढ्यातून तुला बाहेर नेत आहेत.
सर्वान्त्समागा अभिजित्य लोकान् यावन्तः कामाः समतीतृपस्तान् । वि गाहेथामायवनं च दर्विरेकस्मिन् पात्रे अध्युद्धरैनम्
सर्व लोक जिंकून, सर्व इच्छा ओलांडून, तुम्ही एकत्र आला आहात. जा, ओ कडूल, आणि डाव, एकाच पात्रात त्याला वर उचल.
उप स्तृणीहि प्रथय पुरस्ताद्घृतेन पात्रमभि घारयैतत्। वाश्रेवोस्रा तरुणं स्तनस्युमिमं देवासो अभिहिङ्कृणोत
हे पात्र आमच्या पुढे मोकळं पसर, समोर मोठं कर आणि तुपानं ते लाव. हे पात्र पूर्ण भरू दे. जसं गाय वासराला जवळ घेते, तसं देवांनी या लहानग्याला पोटाशी बोलावावं.
उपास्तरीरकरो लोकमेतमुरुः प्रथतामसमः स्वर्गः । तस्मिं छ्रयातै महिषः सुपर्णो देवा एनं देवताभ्यः प्र यछान्
जो शय्येची तयारी करतो, त्याने हे विस्तीर्ण जग पसरावं, स्वर्गाचं स्थान मोठं आणि अद्वितीय होऊ दे. त्यावर मोठ्या पंखाचा महिष विसावू दे. हे देवांनो, त्याला देवतांकडे अर्पण करा.
यद्यज्जाया पचति त्वत्परःपरः पतिर्वा जाये त्वत्तिरः । सं तत्सृजेथां सह वां तदस्तु संपादयन्तौ सह लोकमेकम्
पत्नीने किंवा पतीने, किंवा दुसऱ्याने तुझ्यासाठी जे काही शिजवलं असेल, ते दोघांनी मिळून मुक्त करावं, तसंच होऊ दे. दोघांनी एकत्र काम करत, एकच लोक मिळवू द्या.
यावन्तो अस्याः पृथिवीं सचन्ते अस्मत्पुत्राः परि ये संबभूवुः । सर्वांस्तामुप पात्रे ह्वयेथां नाभिं जानानाः शिशवः समायान्
या पृथ्वीशी जे जे जोडले गेले, आमचे पुत्र आणि आजूबाजूला जे निर्माण झाले, त्यांना सर्वांना या पात्राजवळ बोलवा. नाभी ओळखून, सर्व मुले एकत्र यावीत.
{१६} वसोर्या धारा मधुना प्रपीना घृतेन मिश्रा अमृतस्य नाभयः । सर्वास्ता अव रुन्धे स्वर्गः षष्ट्यां शरत्सु निधिपा अभीछात्
धनाच्या त्या धारांमध्ये मध आणि तूप मिसळलेलं आहे, त्या अमृताच्या नाभी आहेत. स्वर्ग त्यांना साठ बाणांत खजिन्याच्या रक्षणासाठी पूर्णपणे वेढून घेऊ दे.
निधिं निधिपा अभ्येनमिछादनीश्वरा अभितः सन्तु येऽन्ये । अस्माभिर्दत्तो निहितः स्वर्गस्त्रिभिः काण्डैस्त्रीन्त्स्वर्गान् अरुक्षत्
खजिन्याचे रक्षक हे ठेव सुरक्षित झाकू देत, आणि जे दुसरे असहाय आहेत, ते त्याच्या आजूबाजूला राहू देत. आमच्याद्वारे ठेवलेलं हे स्वर्गीय धन तीन गाठींनी ठेवून, तीन स्वर्गांपर्यंत पोहोचलं आहे.
अग्नी रक्षस्तपतु यद्विदेवं क्रव्याद्पिशाच इह मा प्र पास्त । नुदाम एनमप रुध्मो अस्मदादित्या एनमङ्गिरसः सचन्ताम्
अग्नीने योग्य त्या रीतीने राक्षस जाळावा, मांसभक्षक किंवा पिशाच्च इथे येऊ नये. आम्ही त्याला दूर हाकलतो, आमच्यापासून बंद करतो; हे आदित्यांनो, अंगिरस त्याच्याशी एकत्र येऊ देत.
आदित्येभ्यो अङ्गिरोभ्यो मध्विदं घृतेन मिश्रं प्रति वेदयामि । शुद्धहस्तौ ब्राह्मणस्यानिहत्यैतं स्वर्गं सुकृतावपीतम्
आदित्य आणि अंगिरस यांना मी मध आणि तूप मिसळलेलं हे अर्पण सादर करतो. शुद्ध हातांनी ब्राह्मणाने, कुठलीही इजा न होता, हे स्वर्गीय आणि उत्तम अन्न आस्वादलं आहे.
इदं प्रापमुत्तमं काण्डमस्य यस्माल्लोकात्परमेष्ठी समाप । आ सिञ्च सर्पिर्घृतवत्समङ्ग्ध्येष भागो अङ्गिरसो नो अत्र
मी हे श्रेष्ठ गाठ गाठली आहे, त्या जगातून सर्वोच्च इथे पोहोचला आहे. तूप ओता, तुपानं लावा; हा भाग आमच्यातील अंगिरसांचा आहे.
सत्याय च तपसे देवताभ्यो निधिं शेवधिं परि दद्म एतम् । मा नो द्यूतेऽव गान् मा समित्यां मा स्मान्यस्मा उत्सृजता पुरा मत्
सत्यासाठी आणि तपासाठी, देवतांना मी हे धन, हे शुभ ठेव अर्पण करतो. हे जुगारात किंवा भांडणात हरवू नये, किंवा आम्ही कधीही टाकून द्यायला नको.
अहं पचाम्यहं ददामि ममेदु कर्मन् करुणेऽधि जाया । कौमारो लोको अजनिष्ट पुत्रोऽन्वारभेथां वय उत्तरावत्
मी शिजवतो, मी देतो, हे कृत्य माझं आहे; पत्नी दयेसाठी जन्मली आहे. हे तरुण जग जन्मलं, पुत्र झाला; तुम्ही दोघांनी त्याला वाढवावं, वय वाढत असताना आधार द्यावा.
न किल्बिषमत्र नाधारो अस्ति न यन् मित्रैः समममान एति । अनूनं पात्रं निहितं न एतत्पक्तारं पक्वः पुनरा विशाति
इथे कोणताही दोष नाही, कमतरता नाही; मित्रांसोबत मोजून काहीच इथे येत नाही. हे पात्र जे ठेवले आहे ते अपूर्ण नाही; शिजलेलं पुन्हा शिजवणाऱ्याकडे परत येत नाही.
प्रियं प्रियाणां कृणवाम तमस्ते यन्तु यतमे द्विषन्ति । धेनुरनड्वान् वयोवय आयदेव पौरुषेयमप मृत्युं नुदन्तु
आपण प्रिय व्यक्तीसाठी प्रिय गोष्ट करूया; ज्यांना द्वेष आहे, त्यांनी आपल्यापासून दूर जावं. गायीने, दोर नसलेल्या वासरासह, या पुरुषापासून मृत्यू दूर करावा.
समग्नयः विदुरन्यो अन्यं य ओषधीः सचते यश्च सिन्धून् । यावन्तो देवा दिव्यातपन्ति हिरण्यं ज्योतिः पचतो बभूव
सर्व अग्नी एकमेकांना ओळखतात, जो वनस्पतींची आणि जो नद्यांची काळजी घेतो. जितके देव आकाशात तेजाने चमकतात, सोने आणि प्रकाश, ते सर्व शिजले आहेत.
{१७} एषा त्वचां पुरुषे सं बभूवानग्नाः सर्वे पशवो ये अन्ये । क्षत्रेणात्मानं परि धापयाथोऽमोतं वासो मुखमोदनस्य
ही त्वचा माणसांची, सर्व जनावरांची आणि इतरांची, न जळलेली झाली आहे. राजसत्तेने स्वतःला झाका; हे वस्त्र आनंदाचं मुख होऊ दे.
यदक्षेषु वदा यत्समित्यां यद्वा वदा अनृतं वित्तकाम्या । समानं तन्तुमभि सम्वसानौ तस्मिन्त्सर्वं शमलं सादयाथः
तुम्ही जुगारात, भांडणात किंवा लोभासाठी जे काही खोटं बोलता, एकाच धाग्यावर राहून, त्या सर्व दोषांना तिथेच शांत करा.
वर्षं वनुष्वापि गच्छ देवांस्त्वचो धूमं पर्युत्पातयासि । विश्वव्यचा घृतपृष्ठो भविष्यन्त्सयोनिर्लोकमुप याह्येतम्
पाऊस सहन कर, पाण्यातही जा; देवांची त्वचा, म्हणजे धूर, तू वर उचलतोस. तुपाने झाकलेला, सर्वत्र पसरलेला, तू होशील; चांगल्या आसनावर बसून, या जगात पोहोच.
तन्वं स्वर्गो बहुधा वि चक्रे यथा विद आत्मन्न् अन्यवर्णाम् । अपाजैत्कृष्णां रुशतीं पुनानो या लोहिनी तां ते अग्नौ जुहोमि
स्वर्गाने शरीर अनेक प्रकारे केलं आहे, जसं सर्वांना माहीत आहे, वेगवेगळ्या रंगांनी. काळं शुद्ध करून, पुन्हा उजळ करत, जे लाल आहे ते मी अग्नीला अर्पण करतो.
प्राच्यै त्वा दिशेऽग्नयेऽधिपतयेऽसिताय रक्षित्र आदित्यायेषुमते । एतं परि दद्मस्तं नो गोपायतास्माकमैतोः । दिष्टं नो अत्र जरसे नि नेषज्जरा मृत्यवे परि णो ददात्वथ पक्वेन सह सं भवेम
पूर्व दिशेला, अग्नीला, अधिपतीला, काळ्या राखणाऱ्याला, आदित्याला, आणि बाणधारी याला, हे आम्ही समर्पित करतो. तो आमचे रक्षण करो, आमची काळजी घ्यावी. येथे वयासाठी जे ठरवले आहे, ते आमच्या झिज किंवा मृत्यूकडे नेऊ नये; ते आमच्यासाठी बाजूला ठेवावे, आणि आम्ही परिपक्वतेसह एकत्र व्हावे.
दक्षिणायै त्वा दिश इन्द्रायाधिपतये तिरश्चिराजये रक्षित्रे यमायेषुमते । एतं परि दद्मस्तं नो गोपायतास्माकमैतोः । दिष्टं नो अत्र जरसे नि नेषज्जरा मृत्यवे परि णो ददात्वथ पक्वेन सह सं भवेम
दक्षिण दिशेला, इंद्राला, अधिपतीला, आडव्या राज्य करणाऱ्याला, यमाला, आणि बाणधारी याला, हे आम्ही समर्पित करतो. तो आमचे रक्षण करो, आमची काळजी घ्यावी. येथे वयासाठी जे ठरवले आहे, ते आमच्या झिज किंवा मृत्यूकडे नेऊ नये; ते आमच्यासाठी बाजूला ठेवावे, आणि आम्ही परिपक्वतेसह एकत्र व्हावे.
प्रतीच्यै त्वा दिशे वरुणायाधिपतये पृदाकवे रक्षित्रेऽन्नायेषुमते । एतं परि दद्मस्तं नो गोपायतास्माकमैतोः । दिष्टं नो अत्र जरसे नि नेषज्जरा मृत्यवे परि णो ददात्वथ पक्वेन सह सं भवेम
पश्चिम दिशेला, वरुणाला, अधिपतीला, विभागणाऱ्याला, अन्नाच्या राखणाऱ्याला, आणि बाणधारी याला, हे आम्ही समर्पित करतो. तो आमचे रक्षण करो, आमची काळजी घ्यावी. येथे वयासाठी जे ठरवले आहे, ते आमच्या झिज किंवा मृत्यूकडे नेऊ नये; ते आमच्यासाठी बाजूला ठेवावे, आणि आम्ही परिपक्वतेसह एकत्र व्हावे.
उदीच्यै त्वा दिशे सोमायाधिपतये स्वजाय रक्षित्रेऽशन्या इषुमत्यै । एतं परि दद्मस्तं नो गोपायतास्माकमैतोः । दिष्टं नो अत्र जरसे नि नेषज्जरा मृत्यवे परि णो ददात्वथ पक्वेन सह सं भवेम
उत्तर दिशेला, सोमाला, अधिपतीला, स्वयंप्रकट राखणाऱ्याला, आणि बाणधारी याला, हे आम्ही समर्पित करतो. तो आमचे रक्षण करो, आमची काळजी घ्यावी. येथे वयासाठी जे ठरवले आहे, ते आमच्या झिज किंवा मृत्यूकडे नेऊ नये; ते आमच्यासाठी बाजूला ठेवावे, आणि आम्ही परिपक्वतेसह एकत्र व्हावे.
ध्रुवायै त्वा दिशे विष्णवेऽधिपतये कल्माषग्रीवाय रक्षित्र ओषधीभ्य इषुमतीभ्यः । एतं परि दद्मस्तं नो गोपायतास्माकमैतोः । दिष्टं नो अत्र जरसे नि नेषज्जरा मृत्यवे परि णो ददात्वथ पक्वेन सह सं भवेम
स्थिर दिशेला, विष्णूला, अधिपतीला, काळ्या गळ्याच्या राखणाऱ्याला, औषधींना आणि बाणधारी औषधींना, हे आम्ही समर्पित करतो. तो आमचे रक्षण करो, आमची काळजी घ्यावी. येथे वयासाठी जे ठरवले आहे, ते आमच्या झिज किंवा मृत्यूकडे नेऊ नये; ते आमच्यासाठी बाजूला ठेवावे, आणि आम्ही परिपक्वतेसह एकत्र व्हावे.
ऊर्ध्वायै त्वा दिशे बृहस्पतयेऽधिपतये श्वित्राय रक्षित्रे वर्षायेषुमते । एतं परि दद्मस्तं नो गोपायतास्माकमैतोः । दिष्टं नो अत्र जरसे नि नेषज्जरा मृत्यवे परि णो ददात्वथ पक्वेन सह सं भवेम
वरच्या दिशेला, बृहस्पतीला, अधिपतीला, पांढऱ्या राखणाऱ्याला, पाऊस आणणाऱ्या बाणधारी याला, हे आम्ही समर्पित करतो. तो आमचे रक्षण करो, आमची काळजी घ्यावी. येथे वयासाठी जे ठरवले आहे, ते आमच्या झिज किंवा मृत्यूकडे नेऊ नये; ते आमच्यासाठी बाजूला ठेवावे, आणि आम्ही परिपक्वतेसह एकत्र व्हावे.
ददामीत्येव ब्रूयादनु चैनामभुत्सत । वशां ब्रह्मभ्यो याचद्भ्यस्तत्प्रजावदपत्यवत्
तो म्हणावा, 'मी देतो,' आणि मग तिने त्याचा स्वीकार करावा. ही गाय मागणाऱ्या ब्राह्मणांना द्यावी, म्हणजे ती संतती आणि मुलांनी युक्त होते.
प्रजया स वि क्रीणीते पशुभिश्चोप दस्यति । य आर्षेयेभ्यो याचद्भ्यो देवानां गां न दित्सति
तो तिला संततीने विकत घेतो, आणि तो जनावरेही देईल. जो ऋषींना मागितल्यावर देवांची गाय देत नाही, तो देवांपासून तुटतो.
कूटयास्य सं शीर्यन्ते श्लोणया काटमर्दति । बण्डया दह्यन्ते गृहाः काणया दीयते स्वम्
तिचे शिंग हातोड्याने फोडले जाते, शेपूट लाकडाने चिरडले जाते, तिचे घर आगीने जळते, आणि आंधळ्याने तिचे स्वतःचे दिले जाते.
विलोहितो अधिष्ठानाच्छक्नो विन्दति गोपतिम् । तथा वशायाः संविद्यं दुरदभ्ना ह्युच्यसे
लालसर असलेला तिच्या मूळातून राखणारा मिळवतो. म्हणून गायीचे खरे ज्ञान मिळवणे कठीण आहे असे म्हणतात.