ये त आसन् दश जाता देवा देवेभ्यः पुरा । पुत्रेभ्यो लोकं दत्त्वा कस्मिंस्ते लोक आसते
ते दहा देव, जे इतर देवांपूर्वी जन्मले, त्यांनी आपला संसार मुलांना दिला; मग ते कोणत्या जगात राहतात?
{२२} यदा केशान् अस्थि स्नाव मांसं मज्जानमाभरत्। शरीरं कृत्वा पादवत्कं लोकमनु प्राविशत्
जेव्हा त्याने केस, हाडे, स्नायू, मांस आणि मज्जा एकत्र केली, पाय असलेले शरीर घडवले, तेव्हा तो कोणत्या जगात गेला?
कुतः केशान् कुतः स्नाव कुतो अस्थीन्याभरत्। अङ्गा पर्वाणि मज्जानं को मांसं कुत आभरत्
त्याने केस कुठून आणले? स्नायू कुठून मिळवले? हाडे कुठून घेतली? हातपाय, सांधे, मज्जा कोणी आणली आणि मांस कुठून आणले?
संसिचो नाम ते देवा ये संभारान्त्समभरन् । सर्वं संसिच्य मर्त्यं देवाः पुरुषमाविशन्
संशिच नावाचे ते देव, ज्यांनी सर्व वस्तू एकत्र केल्या, त्यांनी सगळं गोळा करून, त्या मर्त्य पुरुषात प्रवेश केला.
ऊरू पादावष्ठीवन्तौ शिरो हस्तावथो मुखम् । पृष्टीर्बर्जह्ये पार्श्वे कस्तत्समदधादृषिः
जांघ, पाय, हाडे, डोके, हात, तोंड, पाठ, बरगड्या, बाजू—हे सर्व कोणी एकत्र जुळवले, हे ऋषी?
शिरो हस्तावथो मुखं जिह्वां ग्रीवाश्च कीकसाः । त्वचा प्रावृत्य सर्वं तत्संधा समदधान् मही
डोके, हात, तोंड, जीभ, मान, जबड्यांसह—हे सर्व त्वचेने झाकून, पृथ्वीने त्यांना जोडले.
यत्तच्छरीरमशयत्संधया संहितं महत्। येनेदमद्य रोचते को अस्मिन् वर्णमाभरत्
ते शरीर, जे सांध्यांनी जोडलेले, मोठ्या आकाराचे होते—जे आज तेजाने चमकतं, त्यात रंग कोणी आणला?
सर्वे देवा उपाशिक्षन् तदजानाद्वधूः सती । ईशा वशस्य या जाया सास्मिन् वर्णमाभरत्
सर्व देवांनी त्याचा शोध घेतला; वधू, ज्ञानी असताना, तिने ते ओळखले. शक्तीच्या स्वामीची पत्नी, तिने त्यात रंग आणला.
यदा त्वष्टा व्यतृणत्पिता त्वष्टुर्य उत्तरः । गृहं कृत्वा मर्त्यं देवाः पुरुषमाविशन्
जेव्हा त्वष्टा, त्वष्टाचा वडील, आणि त्याच्यानंतरचा, यांनी विभागणी केली—मकान घडवून, देवांनी त्या मर्त्य पुरुषात प्रवेश केला.
स्वप्नो वै तन्द्रीर्निर्ऋतिः पाप्मानो नाम देवताः । जरा खालत्यं पालित्यं शरीरमनु प्राविशन्
झोप, झोपाळूपणा, नाश, पाप—हे सर्व देवतांची नावे; वार्धक्य, टक्कल, पांढरे केस शरीरात आले.
स्तेयं दुष्कृतं वृजिनं सत्यं यज्ञो यशो बृहत्। बलं च क्षत्रमोजश्च शरीरमनु प्राविशन्
चोरी, वाईट कृत्य, पाप, सत्य, यज्ञ, मोठे यश, बळ, राजसत्ता आणि तेज शरीरात आले.
{२३} भूतिश्च वा अभूतिश्च रातयोऽरातयश्च याः । क्षुधश्च सर्वास्तृष्णाश्च शरीरमनु प्राविशन्
समृद्धी आणि विपत्ती, देणगी आणि नाकारणी, सर्व प्रकारची भूक आणि तहान शरीरात आली.
निन्दाश्च वा अनिन्दाश्च यच्च हन्तेति नेति च । शरीरं श्रद्धा दक्षिणाश्रद्धा चानु प्राविशन्
निंदा आणि अनिंदा, 'मार' किंवा 'नको मारू' असे जे काही आहे—श्रद्धा, दान, आणि श्रद्धेचा अभाव शरीरात आला.
विद्याश्च वा अविद्याश्च यच्चान्यदुपदेश्यम् । शरीरं ब्रह्म प्राविशदृचः सामाथो यजुः
विद्या आणि अविद्या, आणि जे काही शिकवायचं आहे ते; वेद, ऋच, साम आणि यजुर्वेद शरीरात आले.
आनन्दा मोदाः प्रमुदोऽभीमोदमुदश्च ये । हसो नरिष्टा नृत्तानि शरीरमनु प्राविशन्
आनंद, सुख, हर्ष, मोठा आनंद आणि समाधान; हसू, अहिंसा आणि नृत्य शरीरात आले.
आलापाश्च प्रलापाश्चाभीलापलपश्च ये । शरीरं सर्वे प्राविशन्न् आयुजः प्रयुजो युजः
बोलणे, बडबड, इच्छा आणि निरर्थक गप्पा—हे सर्व, जोडलेले आणि न जोडलेले, शरीरात आले.
प्राणापानौ चक्षुः श्रोत्रमक्षितिश्च क्षितिश्च या । व्यानोदानौ वाङ्मनः शरीरेण त ईयन्ते
श्वासोच्छ्वास, डोळे, कान, स्थिरता आणि धरती, प्राण, उदान, वाणी आणि मन — हे सर्व शरीरासोबतच चालतात.
आशिषश्च प्रशिषश्च संशिषो विशिषश्च याः । चित्तानि सर्वे संकल्पाः शरीरमनु प्राविशन्
आशीर्वाद, आज्ञा, परवानगी, भेद, सर्व इच्छाशक्ती आणि संकल्प — हे सर्व शरीरात प्रवेशले.
आस्तेयीश्च वास्तेयीश्च त्वरणाः कृपणाश्च याः । गुह्याः शुक्रा स्थूला अपस्ता बीभत्सावसादयन्
चोरीची प्रवृत्ती, वास्तव्य, घाई, दुःख, लपलेली, शुद्ध, स्थूल, टाकून दिलेली आणि घृणास्पद गोष्टी — या सगळ्या स्थिर झाल्या.
अस्थि कृत्वा समिधं तदष्टापो असादयन् । रेतः कृत्वाज्यं देवाः पुरुषमाविशन्
हाडांना समिधा मानून त्या आठ पाण्यांनी शरीरात स्थान घेतले; वीर्याला तुप मानून देवांनी मनुष्याच्या अंगात प्रवेश केला.
या आपो याश्च देवता या विराड्ब्रह्मणा सह । शरीरं ब्रह्म प्राविशच्छरीरेऽधि प्रजापतिः
पाणी, देवता आणि विश्वाचा नियम, ब्रह्मासह, शरीरात आले; ब्रह्मा शरीरात आला आणि प्रजापतीने शरीरावर अधिपत्य गाजवले.
सूर्यश्चक्षुर्वातः प्राणं पुरुषस्य वि भेजिरे । अथास्येतरमात्मानं देवाः प्रायच्छन्न् अग्नये
सूर्य डोळे झाला, वारा प्राण झाला; मग देवांनी त्याचा दुसरा आत्मा अग्नीला अर्पण केला.
तस्माद्वै विद्वान् पुरुषमिदं ब्रह्मेति मन्यते । सर्वा ह्यस्मिन् देवता गावो गोष्ठ इवासते
म्हणून जाणकार मनुष्य या व्यक्तीलाच ब्रह्म मानतो; कारण त्याच्यात सर्व देवता आहेत, जशा गोठ्यात गायी असतात.
प्रथमेन प्रमारेण त्रेधा विष्वङ्वि गच्छति । अद एकेन गच्छत्यद एकेन गच्छतीहैकेन नि षेवते
पहिल्या प्रमाणाने ते सर्वत्र तिघा मार्गांनी फिरते; एका मार्गाने तिकडे जाते, दुसऱ्याने दुसरीकडे, आणि एका मार्गाने इथेच राहते.
अप्सु स्तीमासु वृद्धासु शरीरमन्तरा हितम् । तस्मिं छवोऽध्यन्तरा तस्माच्छवोऽध्युच्यते
पाण्यात ठेवलेले, मातांच्या पोटी वाढलेले, शरीर आत ठेवले आहे; त्यात सावली आहे, म्हणून त्याला 'छाया' म्हणतात.
11.9(११.११) ये बाहवो या इषवो धन्वनां वीर्याणि च । असीन् परशून् आयुधं चित्ताकूतं च यद्धृदि । सर्वं तदर्बुदे त्वममित्रेभ्यो दृशे कुरूदारांश्च प्र दर्शय
हे अर्बुदा, सर्व हात, बाण, धनुष्याची ताकद, तलवारी, कुऱ्हाडी, शस्त्रे, आणि हृदयातील निश्चय — हे सर्व तुझ्यात आहेत; आमच्या शत्रूंसमोर ते दाखव, आणि बलाढ्य वीरही दर्शव.
उत्तिष्ठत सं नह्यध्वं मित्रा देवजना यूयम् । संदृष्टा गुप्ता वः सन्तु या नो मित्राण्यर्बुदे
उठा, एकत्र या, देवजनांनो, आमचे मित्र; जे दिसतात आणि जे लपलेले आहेत, तेच तुमचे रक्षक होवोत — जे अर्बुदात आमचे मित्र आहेत.
उत्तिष्ठतमा रभेतामादानसंदानाभ्याम् । अमित्राणां सेना अभि धत्तमर्बुदे
उठा, पकडा, दोन्ही हातांनी आवळा; अर्बुदात शत्रूंच्या सैन्याचा नाश करा.
अर्बुदिर्नाम यो देव ईशानश्च न्यर्बुदिः । याभ्यामन्तरिक्षमावृतमियं च पृथिवी मही । ताभ्यामिन्द्रमेदिभ्यामहं जितमन्वेमि सेनया
अर्बुद हे देवाचे नाव आहे, आणि न्यर्बुदी हा स्वामी आहे; या दोघांनी आकाश आणि ही मोठी पृथ्वी व्यापली आहे. या दोघांसह, इंद्रासह, मी माझ्या सैन्याने विजय मिळवतो.
उत्तिष्ठ त्वं देवजनार्बुदे सेनया सह । भञ्जन्न् अमित्राणां सेनां भोगेभिः परि वारय
उठा, देवजनांनो, अर्बुदात सैन्यासह; शत्रूंच्या सैन्याचा भंग करा आणि त्यांना सुखांनी वेढा.