ऋतं सत्यं तपो राष्ट्रं श्रमो धर्मश्च कर्म च । भूतं भविष्यदुच्छिष्टे वीर्यं लक्ष्मीर्बलं बले
नीती, सत्य, तप, राज्य, परिश्रम, धर्म आणि कृती; जे घडले आणि जे होणार आहे, उरलेले, सामर्थ्य, लक्ष्मी, आणि बळ—हे सर्व त्या उरलेल्या भागात सामावले आहे.
समृद्धिरोज आकूतिः क्षत्रं राष्ट्रं षडुर्व्यः । संवत्सरोऽध्युच्छिष्ट इडा प्रैषा ग्रहा हविः
समृद्धी, तेज, इच्छा, अधिकार, राज्य, सहा ऋतु; वर्ष, उरलेले, इडा, आज्ञा, यज्ञातील पात्रे आणि आहुती—हे सर्व त्या उरलेल्या भागात आहेत.
चतुर्होतार आप्रियश्चातुर्मास्यानि नीविदः । उच्छिष्टे यज्ञा होत्राः पशुबन्धास्तदिष्टयः
चार पुरोहित, आह्वान करणारा, चारमाही यज्ञ, घोषणा; उरलेल्या भागात यज्ञ, यजमानाची कामे, पशूबंध, आणि इच्छित आहुत्या—हे सर्व समाविष्ट आहेत.
अर्धमासाश्च मासाश्चार्तवा ऋतुभिः सह । उच्छिष्टे घोषिणीराप स्तनयित्नुः श्रुतिर्मही
अर्धा महिना, महिने, ऋतूंचे काळ आणि ऋतुंसह; उरलेल्या भागात गडगडणारे पाणी, विज, श्रवण आणि पृथ्वी—हे सर्व आहेत.
{२०} शर्कराः सिकता अश्मान ओषधयो वीरुधस्तृणा । अभ्राणि विद्युतो वर्षमुच्छिष्टे संश्रिता श्रिता
गोट्या, वाळू, दगड, औषधी, झाडे, गवत; मेघ, वीज, पाऊस—हे सर्व उरलेल्या भागात एकत्र आलेले आणि सामावलेले आहेत.
राद्धिः प्राप्तिः समाप्तिर्व्याप्तिर्मह एधतुः । अत्याप्तिरुच्छिष्टे भूतिश्चाहिता निहिता हिता
सिद्धी, प्राप्ती, पूर्णता, व्याप, मोठेपणा, वाढ; अतीप्राप्ती, उरलेल्या भागात संपत्ती, ठेवलेले, साठवलेले आणि हितकारक—हे सर्व आहेत.
यच्च प्राणति प्राणेन यच्च पश्यति चक्षुषा । उच्छिष्टाज्जज्ञिरे सर्वे दिवि देवा दिविश्रितः
जे श्वास घेतात, जे डोळ्यांनी पाहतात; हे सर्व उरलेल्या भागातून जन्मले, स्वर्गातील देवता आणि स्वर्गात वास करणारे.
ऋचः सामानि छन्दांसि पुराणं यजुषा सह । उच्छिष्टाज्जज्ञिरे सर्वे दिवि देवा दिविश्रितः
ऋग्वेदाच्या ऋचा, सामगान, छंद, प्राचीन ज्ञान आणि यजुर्वेद; हे सर्व उरलेल्या भागातून जन्मले, स्वर्गातील देवता आणि स्वर्गात वास करणारे.
प्राणापानौ चक्षुः श्रोत्रमक्षितिश्च क्षितिश्च या । उच्छिष्टाज्जज्ञिरे सर्वे दिवि देवा दिविश्रितः
श्वास, अपान, दृष्टी, श्रवण, नाश न होणारे आणि नाश होणारे; हे सर्व उरलेल्या भागातून जन्मले, स्वर्गातील देवता आणि स्वर्गात वास करणारे.
आनन्दा मोदाः प्रमुदोऽभीमोदमुदश्च ये । उच्छिष्टाज्जज्ञिरे सर्वे दिवि देवा दिविश्रितः
आनंद, सुख, हर्ष, परमानंद आणि समाधान; हे सर्व उरलेल्या भागातून जन्मले, स्वर्गातील देवता आणि स्वर्गात वास करणारे.
देवाः पितरो मनुष्या गन्धर्वाप्सरसश्च ये । उच्छिष्टाज्जज्ञिरे सर्वे दिवि देवा दिविश्रितः
देवता, पितर, माणसे, गंधर्व आणि अप्सरा; हे सर्व उरलेल्या भागातून जन्मले, स्वर्गातील देवता आणि स्वर्गात वास करणारे.
11.8(११.१०) यन् मन्युर्जायामावहत्संकल्पस्य गृहादधि । क आसं जन्याः के वराः क उ ज्येष्ठवरोऽभवत्
जेव्हा क्रोधाने पत्नीला आणले, संकल्पाच्या घरातून; कोण होती संतती, कोण होते श्रेष्ठ, आणि कोण झाला ज्येष्ठ व श्रेष्ठ?
तपश्चैवास्तां कर्म चान्तर्महत्यर्णवे । त आसं जन्यास्ते वरा ब्रह्म ज्येष्ठवरोऽभवत्
तप आणि कृती हे त्या मोठ्या समुद्रात होते; तीच संतती, तीच श्रेष्ठ, आणि ब्रह्मा झाला ज्येष्ठ व श्रेष्ठ.
दश साकमजायन्त देवा देवेभ्यः पुरा । यो वै तान् विद्यात्प्रत्यक्षं स वा अद्य महद्वदेत्
दहा एकत्र देव जन्मले, पूर्वी देवांमधून; जो त्यांना प्रत्यक्ष जाणतो, तोच आज मोठ्याने सांगू शकतो.
प्राणापानौ चक्षुः श्रोत्रमक्षितिश्च क्षितिश्च या । व्यानोदानौ वाङ्मनस्ते वा आकूतिमावहन्
श्वास, अपान, दृष्टी, श्रवण, नाश न होणारे आणि नाश होणारे; व्यान, उदान, वाणी आणि मन—यांनीच संकल्प निर्माण केला.
अजाता आसन्न् ऋतवोऽथो धाता बृहस्पतिः । इन्द्राग्नी अश्विना तर्हि कं ते ज्येष्ठमुपासत
ऋतु अजून जन्मले नव्हते, मग धाता, बृहस्पति, इंद्र, अग्नी आणि अश्विनी; त्यांनी कोणाला ज्येष्ठ मानले?
तपश्चैवास्तां कर्म चान्तर्महत्यर्णवे । तपो ह जज्ञे कर्मणस्तत्ते ज्येष्ठमुपासत
तप आणि कृती हे त्या मोठ्या समुद्रात होते; कृतीतून तप जन्मले, त्यालाच त्यांनी ज्येष्ठ मानले.
येत आसीद्भूमिः पूर्वा यामद्धातय इद्विदुः । यो वै तां विद्यान् नामथा स मन्येत पुराणवित्
ती जी पूर्वीची पृथ्वी होती, जी निर्मात्यांना माहीत आहे; जो तिला नावाने ओळखतो, तोच खरा प्राचीन गोष्टींचा जाणकार समजावा.
कुत इन्द्रः कुतः सोमः कुतो अग्निरजायत । कुतस्त्वष्टा समभवत्कुतो धाताजायत
इंद्र कुठून आला? सोम कुठून आला? अग्नी कुठून जन्मला? त्वष्टा कुठून निर्माण झाला? धाता कुठून जन्मला?
इन्द्रादिन्द्रः सोमात्सोमो अग्नेरग्निरजायत । त्वष्टा ह जज्ञे त्वष्टुर्धातुर्धाताजायत
इंद्र इंद्रामधून, सोम सोमामधून, अग्नी अग्नीतून जन्मला; त्वष्टा त्वष्टामधूनच झाला, धाता धातामधूनच जन्मला.
ये त आसन् दश जाता देवा देवेभ्यः पुरा । पुत्रेभ्यो लोकं दत्त्वा कस्मिंस्ते लोक आसते
ते दहा देव, जे इतर देवांपूर्वी जन्मले, त्यांनी आपला संसार मुलांना दिला; मग ते कोणत्या जगात राहतात?
{२२} यदा केशान् अस्थि स्नाव मांसं मज्जानमाभरत्। शरीरं कृत्वा पादवत्कं लोकमनु प्राविशत्
जेव्हा त्याने केस, हाडे, स्नायू, मांस आणि मज्जा एकत्र केली, पाय असलेले शरीर घडवले, तेव्हा तो कोणत्या जगात गेला?
कुतः केशान् कुतः स्नाव कुतो अस्थीन्याभरत्। अङ्गा पर्वाणि मज्जानं को मांसं कुत आभरत्
त्याने केस कुठून आणले? स्नायू कुठून मिळवले? हाडे कुठून घेतली? हातपाय, सांधे, मज्जा कोणी आणली आणि मांस कुठून आणले?
संसिचो नाम ते देवा ये संभारान्त्समभरन् । सर्वं संसिच्य मर्त्यं देवाः पुरुषमाविशन्
संशिच नावाचे ते देव, ज्यांनी सर्व वस्तू एकत्र केल्या, त्यांनी सगळं गोळा करून, त्या मर्त्य पुरुषात प्रवेश केला.
ऊरू पादावष्ठीवन्तौ शिरो हस्तावथो मुखम् । पृष्टीर्बर्जह्ये पार्श्वे कस्तत्समदधादृषिः
जांघ, पाय, हाडे, डोके, हात, तोंड, पाठ, बरगड्या, बाजू—हे सर्व कोणी एकत्र जुळवले, हे ऋषी?
शिरो हस्तावथो मुखं जिह्वां ग्रीवाश्च कीकसाः । त्वचा प्रावृत्य सर्वं तत्संधा समदधान् मही
डोके, हात, तोंड, जीभ, मान, जबड्यांसह—हे सर्व त्वचेने झाकून, पृथ्वीने त्यांना जोडले.
यत्तच्छरीरमशयत्संधया संहितं महत्। येनेदमद्य रोचते को अस्मिन् वर्णमाभरत्
ते शरीर, जे सांध्यांनी जोडलेले, मोठ्या आकाराचे होते—जे आज तेजाने चमकतं, त्यात रंग कोणी आणला?
सर्वे देवा उपाशिक्षन् तदजानाद्वधूः सती । ईशा वशस्य या जाया सास्मिन् वर्णमाभरत्
सर्व देवांनी त्याचा शोध घेतला; वधू, ज्ञानी असताना, तिने ते ओळखले. शक्तीच्या स्वामीची पत्नी, तिने त्यात रंग आणला.
यदा त्वष्टा व्यतृणत्पिता त्वष्टुर्य उत्तरः । गृहं कृत्वा मर्त्यं देवाः पुरुषमाविशन्
जेव्हा त्वष्टा, त्वष्टाचा वडील, आणि त्याच्यानंतरचा, यांनी विभागणी केली—मकान घडवून, देवांनी त्या मर्त्य पुरुषात प्रवेश केला.
स्वप्नो वै तन्द्रीर्निर्ऋतिः पाप्मानो नाम देवताः । जरा खालत्यं पालित्यं शरीरमनु प्राविशन्
झोप, झोपाळूपणा, नाश, पाप—हे सर्व देवतांची नावे; वार्धक्य, टक्कल, पांढरे केस शरीरात आले.