सर्वान् देवान् इदं ब्रूमः सत्यसन्धान् ऋतावृधः । सर्वाभिः पत्नीभिः सह ते नो मुञ्चन्त्वंहसः
सत्य आणि धर्म वाढवणारे सर्व देव आणि त्यांच्या सर्व पत्नींसह आम्ही हाक मारतो. हे सर्व आम्हाला संकटातून मुक्त करो.
भूतं ब्रूमो भूतपतिं भूतानामुत यो वशी । भूतानि सर्वा संगत्य ते नो मुञ्चन्त्वंहसः
सर्व भूत, त्यांचे स्वामी आणि सर्व जीवांचे अधिपती, हे सर्व एकत्र जमले की त्यांनी आम्हाला संकटातून मुक्त करावे.
या देवीः पञ्च प्रदिशो ये देवा द्वादश ऋतवः । संवत्सरस्य ये दंष्ट्रास्ते नः सन्तु सदा शिवाः
पाच दिशा ज्या देवी आहेत आणि बारा ऋतू जे देव आहेत, तसेच वर्षाच्या दातांसारख्या शक्ती — हे सर्व नेहमी आमच्यासाठी मंगलमय असावेत.
यन् मातली रथक्रीतममृतं वेद भेषजम् । तदिन्द्रो अप्सु प्रावेशयत्तदापो दत्त भेषजम्
मातली रथकाराला जे अमर औषध माहीत आहे, ते इंद्राने पाण्यात ठेवले; त्या औषधाचा लाभ पाणी आम्हाला देवो.
11.7(११.९) उच्छिष्टे नाम रूपं चोच्छिष्टे लोक आहितः । उच्छिष्ट इन्द्रश्चाग्निश्च विश्वमन्तः समाहितम्
शेषातच नाव आणि रूप आहे, शेषातच हा सारा जग आहे; शेषात इंद्र आणि अग्नी आहेत, आणि सर्व काही त्यात एकवटले आहे.
उच्छिष्टे द्यावापृथिवी विश्वं भूतं समाहितम् । आपः समुद्र उच्छिष्टे चन्द्रमा वात आहितः
शेषातच आकाश आणि पृथ्वी, सर्व सजीव आहेत; पाणी, समुद्र, शेष, चंद्र, वारा हे सगळे त्यातच आहेत.
सन्न् उच्छिष्टे असंश्चोभौ मृत्युर्वाजः प्रजापतिः । लौक्या उच्छिष्ट आयत्ता व्रश्च द्रश्चापि श्रीर्मयि
शेषातच सत्य आणि असत्य, मृत्यू, बल, आणि प्रजापती आहेत; जगातील सर्व गोष्टी शेषावर अवलंबून आहेत, आणि दुखापत, दृष्टी तसेच श्रीमंती माझ्यात आहे.
दृढो दृंह स्थिरो न्यो ब्रह्म विश्वसृजो दश । नाभिमिव सर्वतश्चक्रमुच्छिष्टे देवताः श्रिताः
मजबूत, दृढ, स्थिर, नवीन, विश्वनिर्माते दहा — हे सर्व जणू नाभीसारखे, चाकासारखे सर्व बाजूंनी, देवता शेषातच स्थिर आहेत.
ऋक्साम यजुरुच्छिष्ट उद्गीथः प्रस्तुतं स्तुतम् । हिङ्कार उच्छिष्टे स्वरः साम्नो मेडिश्च तन् मयि
ऋग्वेद, सामवेद, यजुर्वेद हे शेषात आहेत; उद्गीथ, प्रस्तुती, स्तुती; हिङ्कार, स्वर, आणि सामाचे मेढी हे सर्व माझ्यात आहेत.
ऐन्द्राग्नं पावमानं महानाम्नीर्महाव्रतम् । उच्छिष्टे यज्ञस्याङ्गान्यन्तर्गर्भ इव मातरि
इंद्र-अग्नी, पावमानी, महानाम्नी, महाव्रत — या सर्व यज्ञाची अंगे शेषात आहेत, जशी आईच्या पोटात गर्भ असतो.
राजसूयं वाजपेयमग्निष्टोमस्तदध्वरः । अर्काश्वमेधावुच्छिष्टे जीवबर्हिर्मदिन्तमः
राजसूय, वाजपेय, अग्निष्टोम आणि तो यज्ञ; अर्क आणि अश्वमेध हे शेषात आहेत, जिवंत कुश आणि अत्यंत आनंददायक.
अग्न्याधेयमथो दीक्षा कामप्रश्छन्दसा सह । उत्सन्ना यज्ञाः सत्राण्युच्छिष्टेऽधि समाहिताः
अग्निस्थापना, दीक्षा आणि इच्छित छंद यांसह; हरवलेले यज्ञ आणि सत्रे हे सर्व शेषात एकत्रित झाले आहेत.
अग्निहोत्रं च श्रद्धा च वषट्कारो व्रतं तपः । दक्षिणेष्टं पूर्तं चोच्छिष्टेऽधि समाहिताः
अग्निहोत्र, श्रद्धा, वषट्कार, व्रत, तप; दक्षिणेचे यज्ञ आणि पुण्यकर्म हे सर्व शेषात एकवटले आहेत.
एकरात्रो द्विरात्रः सद्यःक्रीः प्रक्रीरुक्थ्यः । ओतं निहितमुच्छिष्टे यज्ञस्याणूनि विद्यया
एकरात्र, द्विरात्र, त्वरित, वारंवार आणि उक्त्य यज्ञ; विणलेले आणि ठेवलेले, यज्ञाचे कण शेषात ओळखले जातात.
{१९} चतूरात्रः पञ्चरात्रः षड्रात्रश्चोभयः सह । षोडशी सप्तरात्रश्चोच्छिष्टाज्जज्ञिरे सर्वे ये यज्ञा अमृते हिताः
चौरात्र, पंजरात्र, षड्रात्र आणि दोन्ही मिळून; सोळा आणि सत्तरात्र यज्ञ, हे सर्व शेषातून जन्मलेले, अमरत्वात स्थिर आहेत.
प्रतीहारो निधनं विश्वजिच्चाभिजिच्च यः । साह्नातिरात्रावुच्छिष्टे द्वादशाहोऽपि तन् मयि
प्रतीहार, समाप्ती, सर्वजिंकणारे आणि विजयी; साह्न आणि अतिरात्र, बारा दिवसांचे यज्ञ हेही शेषात आणि माझ्यात आहेत.
सूनृता संनतिः क्षेमः स्वधोर्जामृतं सहः । उच्छिष्टे सर्वे प्रत्यञ्चः कामाः कामेन तातृपुः
सत्य बोलणे, नम्रता, सुरक्षितता, स्वधा, अमरत्व, बळ; शेषात सर्व इच्छा परत फिरतात, इच्छेने तृप्त होतात.
नव भूमीः समुद्रा उच्छिष्टेऽधि श्रिता दिवः । आ सूर्यो भात्युच्छिष्टेऽहोरात्रे अपि तन् मयि
नऊ भूमी आणि समुद्र शेषात, आकाशात स्थिर आहेत; जसा सूर्य तेज देतो, तसा शेषात दिवस-रात्रही माझ्यात आहेत.
उपहव्यं विषूवन्तं ये च यज्ञा गुहा हिताः । बिभर्ति भर्ता विश्वस्योच्छिष्टो जनितुः पिता
होम, विषुव, आणि जे यज्ञ गुप्त ठेवले आहेत; सर्व जगाचा भार वाहणारा, शेष, सृष्टीचा पिता आहे.
पिता जनितुरुच्छिष्टोऽसोः पौत्रः पितामहः । स क्षियति विश्वस्येशानो वृषा भूम्यामतिघ्न्यः
पिता, सर्जक, शेष, श्वास, नातू, आजोबा — तो सर्वांचा स्वामी आहे, पृथ्वीचा वृषभ, आणि अजिंक्य आहे.
ऋतं सत्यं तपो राष्ट्रं श्रमो धर्मश्च कर्म च । भूतं भविष्यदुच्छिष्टे वीर्यं लक्ष्मीर्बलं बले
नीती, सत्य, तप, राज्य, परिश्रम, धर्म आणि कृती; जे घडले आणि जे होणार आहे, उरलेले, सामर्थ्य, लक्ष्मी, आणि बळ—हे सर्व त्या उरलेल्या भागात सामावले आहे.
समृद्धिरोज आकूतिः क्षत्रं राष्ट्रं षडुर्व्यः । संवत्सरोऽध्युच्छिष्ट इडा प्रैषा ग्रहा हविः
समृद्धी, तेज, इच्छा, अधिकार, राज्य, सहा ऋतु; वर्ष, उरलेले, इडा, आज्ञा, यज्ञातील पात्रे आणि आहुती—हे सर्व त्या उरलेल्या भागात आहेत.
चतुर्होतार आप्रियश्चातुर्मास्यानि नीविदः । उच्छिष्टे यज्ञा होत्राः पशुबन्धास्तदिष्टयः
चार पुरोहित, आह्वान करणारा, चारमाही यज्ञ, घोषणा; उरलेल्या भागात यज्ञ, यजमानाची कामे, पशूबंध, आणि इच्छित आहुत्या—हे सर्व समाविष्ट आहेत.
अर्धमासाश्च मासाश्चार्तवा ऋतुभिः सह । उच्छिष्टे घोषिणीराप स्तनयित्नुः श्रुतिर्मही
अर्धा महिना, महिने, ऋतूंचे काळ आणि ऋतुंसह; उरलेल्या भागात गडगडणारे पाणी, विज, श्रवण आणि पृथ्वी—हे सर्व आहेत.
{२०} शर्कराः सिकता अश्मान ओषधयो वीरुधस्तृणा । अभ्राणि विद्युतो वर्षमुच्छिष्टे संश्रिता श्रिता
गोट्या, वाळू, दगड, औषधी, झाडे, गवत; मेघ, वीज, पाऊस—हे सर्व उरलेल्या भागात एकत्र आलेले आणि सामावलेले आहेत.
राद्धिः प्राप्तिः समाप्तिर्व्याप्तिर्मह एधतुः । अत्याप्तिरुच्छिष्टे भूतिश्चाहिता निहिता हिता
सिद्धी, प्राप्ती, पूर्णता, व्याप, मोठेपणा, वाढ; अतीप्राप्ती, उरलेल्या भागात संपत्ती, ठेवलेले, साठवलेले आणि हितकारक—हे सर्व आहेत.
यच्च प्राणति प्राणेन यच्च पश्यति चक्षुषा । उच्छिष्टाज्जज्ञिरे सर्वे दिवि देवा दिविश्रितः
जे श्वास घेतात, जे डोळ्यांनी पाहतात; हे सर्व उरलेल्या भागातून जन्मले, स्वर्गातील देवता आणि स्वर्गात वास करणारे.
ऋचः सामानि छन्दांसि पुराणं यजुषा सह । उच्छिष्टाज्जज्ञिरे सर्वे दिवि देवा दिविश्रितः
ऋग्वेदाच्या ऋचा, सामगान, छंद, प्राचीन ज्ञान आणि यजुर्वेद; हे सर्व उरलेल्या भागातून जन्मले, स्वर्गातील देवता आणि स्वर्गात वास करणारे.
प्राणापानौ चक्षुः श्रोत्रमक्षितिश्च क्षितिश्च या । उच्छिष्टाज्जज्ञिरे सर्वे दिवि देवा दिविश्रितः
श्वास, अपान, दृष्टी, श्रवण, नाश न होणारे आणि नाश होणारे; हे सर्व उरलेल्या भागातून जन्मले, स्वर्गातील देवता आणि स्वर्गात वास करणारे.
आनन्दा मोदाः प्रमुदोऽभीमोदमुदश्च ये । उच्छिष्टाज्जज्ञिरे सर्वे दिवि देवा दिविश्रितः
आनंद, सुख, हर्ष, परमानंद आणि समाधान; हे सर्व उरलेल्या भागातून जन्मले, स्वर्गातील देवता आणि स्वर्गात वास करणारे.