भवाशर्वाविदं ब्रूमो रुद्रं पशुपतिश्च यः । इषूर्या एषां संविद्म ता नः सन्तु सदा शिवाः
भव, शर्व, रुद्र आणि पशुपती या देवांना आम्ही हाक मारतो. त्यांच्या बाणांची आम्हाला जाणीव आहे. ते नेहमी आमच्यासाठी मंगलमय असोत.
दिवं ब्रूमो नक्षत्राणि भूमिं यक्षाणि पर्वतान् । समुद्रा नद्यो वेशन्तास्ते नो मुञ्चन्त्वंहसः
आम्ही आकाश, तारे, पृथ्वी, यक्ष, पर्वत, समुद्र, नद्या आणि वस्ती, यांना बोलावतो. हे सर्व आम्हाला संकटातून मुक्त करो.
{१७} सप्तऋषीन् वा इदं ब्रूमोऽपो देवीः प्रजापतिम् । पितॄन् यमश्रेष्ठान् ब्रूमस्ते नो मुञ्चन्त्वंहसः ।११॥ ये देवा दिविषदो अन्तरिक्षसदश्च ये । पृथिव्यां शक्रा ये श्रितास्ते नो मुञ्चन्त्वंहसः
सप्तर्षी, पवित्र पाणी, प्रजापती, पूर्वज आणि श्रेष्ठ यम यांना आम्ही हाक मारतो. हे सर्व आम्हाला संकटातून मुक्त करो. स्वर्गात, आकाशात आणि पृथ्वीवर राहणारे सर्व देव, हे बलवान देव, आम्हाला संकटातून मुक्त करो.
आदित्या रुद्रा वसवो दिवि देवा अथर्वाणः । अङ्गिरसो मनीषिणस्ते नो मुञ्चन्त्वंहसः
आदित्य, रुद्र, वसु, स्वर्गातील देव, अथर्वण, अङ्गिरस आणि ज्ञानी लोक, यांना आम्ही बोलावतो. हे सर्व आम्हाला संकटातून मुक्त करो.
यज्ञं ब्रूमो यजमानमृचः सामानि भेषजा । यजूंषि होत्रा ब्रूमस्ते नो मुञ्चन्त्वंहसः
यज्ञ, यजमान, ऋच, साम, औषधे, यजुः आणि होतार, यांना आम्ही हाक मारतो. हे सर्व आम्हाला संकटातून मुक्त करो.
पञ्च राज्यानि वीरुधां सोमश्रेष्ठानि ब्रूमः । दर्भो भङ्गो यवः सहस्ते नो मुञ्चन्त्वंहसः
पाच श्रेष्ठ वनस्पती, त्यात सर्वोत्तम सोम, तसेच कुशा, भांग, जोंधळ आणि इतर, यांना आम्ही बोलावतो. हे सर्व आम्हाला संकटातून मुक्त करो.
अरायान् ब्रूमो रक्षांसि सर्पान् पुण्यजनान् पितॄन् । मृत्यून् एकशतं ब्रूमस्ते नो मुञ्चन्त्वंहसः
शत्रू, राक्षस, साप, पुण्यवान लोक आणि पूर्वज, तसेच मृत्यूच्या शंभर रूपांना आम्ही बोलावतो. हे सर्व आम्हाला संकटातून मुक्त करो.
ऋतून् ब्रूम ऋतुपतीन् आर्तवान् उत हायनान् । समाः संवत्सरान् मासांस्ते नो मुञ्चन्त्वंहसः
ऋतू, ऋतुपती, काळाचे विभाग, वर्ष, संवत्सर आणि महिने, यांना आम्ही हाक मारतो. हे सर्व आम्हाला संकटातून मुक्त करो.
एत देवा दक्षिणतः पश्चात्प्राञ्च उदेत । पुरस्तादुत्तराच्छक्रा विश्वे देवाः समेत्य ते नो मुञ्चन्त्वंहसः
हे देव दक्षिण, पश्चिम, पूर्व आणि उत्तर दिशांना आहेत; हे सर्व बलवान देव एकत्र जमले आहेत. ते आम्हाला संकटातून मुक्त करो.
विश्वान् देवान् इदं ब्रूमः सत्यसन्धान् ऋतावृधः । विश्वाभिः पत्नीभिः सह ते नो मुञ्चन्त्वंहसः
सत्य आणि धर्म वाढवणारे सर्व देव आणि त्यांच्या सर्व पत्नींसह आम्ही हाक मारतो. हे सर्व आम्हाला संकटातून मुक्त करो.
सर्वान् देवान् इदं ब्रूमः सत्यसन्धान् ऋतावृधः । सर्वाभिः पत्नीभिः सह ते नो मुञ्चन्त्वंहसः
सत्य आणि धर्म वाढवणारे सर्व देव आणि त्यांच्या सर्व पत्नींसह आम्ही हाक मारतो. हे सर्व आम्हाला संकटातून मुक्त करो.
भूतं ब्रूमो भूतपतिं भूतानामुत यो वशी । भूतानि सर्वा संगत्य ते नो मुञ्चन्त्वंहसः
सर्व भूत, त्यांचे स्वामी आणि सर्व जीवांचे अधिपती, हे सर्व एकत्र जमले की त्यांनी आम्हाला संकटातून मुक्त करावे.
या देवीः पञ्च प्रदिशो ये देवा द्वादश ऋतवः । संवत्सरस्य ये दंष्ट्रास्ते नः सन्तु सदा शिवाः
पाच दिशा ज्या देवी आहेत आणि बारा ऋतू जे देव आहेत, तसेच वर्षाच्या दातांसारख्या शक्ती — हे सर्व नेहमी आमच्यासाठी मंगलमय असावेत.
यन् मातली रथक्रीतममृतं वेद भेषजम् । तदिन्द्रो अप्सु प्रावेशयत्तदापो दत्त भेषजम्
मातली रथकाराला जे अमर औषध माहीत आहे, ते इंद्राने पाण्यात ठेवले; त्या औषधाचा लाभ पाणी आम्हाला देवो.
11.7(११.९) उच्छिष्टे नाम रूपं चोच्छिष्टे लोक आहितः । उच्छिष्ट इन्द्रश्चाग्निश्च विश्वमन्तः समाहितम्
शेषातच नाव आणि रूप आहे, शेषातच हा सारा जग आहे; शेषात इंद्र आणि अग्नी आहेत, आणि सर्व काही त्यात एकवटले आहे.
उच्छिष्टे द्यावापृथिवी विश्वं भूतं समाहितम् । आपः समुद्र उच्छिष्टे चन्द्रमा वात आहितः
शेषातच आकाश आणि पृथ्वी, सर्व सजीव आहेत; पाणी, समुद्र, शेष, चंद्र, वारा हे सगळे त्यातच आहेत.
सन्न् उच्छिष्टे असंश्चोभौ मृत्युर्वाजः प्रजापतिः । लौक्या उच्छिष्ट आयत्ता व्रश्च द्रश्चापि श्रीर्मयि
शेषातच सत्य आणि असत्य, मृत्यू, बल, आणि प्रजापती आहेत; जगातील सर्व गोष्टी शेषावर अवलंबून आहेत, आणि दुखापत, दृष्टी तसेच श्रीमंती माझ्यात आहे.
दृढो दृंह स्थिरो न्यो ब्रह्म विश्वसृजो दश । नाभिमिव सर्वतश्चक्रमुच्छिष्टे देवताः श्रिताः
मजबूत, दृढ, स्थिर, नवीन, विश्वनिर्माते दहा — हे सर्व जणू नाभीसारखे, चाकासारखे सर्व बाजूंनी, देवता शेषातच स्थिर आहेत.
ऋक्साम यजुरुच्छिष्ट उद्गीथः प्रस्तुतं स्तुतम् । हिङ्कार उच्छिष्टे स्वरः साम्नो मेडिश्च तन् मयि
ऋग्वेद, सामवेद, यजुर्वेद हे शेषात आहेत; उद्गीथ, प्रस्तुती, स्तुती; हिङ्कार, स्वर, आणि सामाचे मेढी हे सर्व माझ्यात आहेत.
ऐन्द्राग्नं पावमानं महानाम्नीर्महाव्रतम् । उच्छिष्टे यज्ञस्याङ्गान्यन्तर्गर्भ इव मातरि
इंद्र-अग्नी, पावमानी, महानाम्नी, महाव्रत — या सर्व यज्ञाची अंगे शेषात आहेत, जशी आईच्या पोटात गर्भ असतो.
राजसूयं वाजपेयमग्निष्टोमस्तदध्वरः । अर्काश्वमेधावुच्छिष्टे जीवबर्हिर्मदिन्तमः
राजसूय, वाजपेय, अग्निष्टोम आणि तो यज्ञ; अर्क आणि अश्वमेध हे शेषात आहेत, जिवंत कुश आणि अत्यंत आनंददायक.
अग्न्याधेयमथो दीक्षा कामप्रश्छन्दसा सह । उत्सन्ना यज्ञाः सत्राण्युच्छिष्टेऽधि समाहिताः
अग्निस्थापना, दीक्षा आणि इच्छित छंद यांसह; हरवलेले यज्ञ आणि सत्रे हे सर्व शेषात एकत्रित झाले आहेत.
अग्निहोत्रं च श्रद्धा च वषट्कारो व्रतं तपः । दक्षिणेष्टं पूर्तं चोच्छिष्टेऽधि समाहिताः
अग्निहोत्र, श्रद्धा, वषट्कार, व्रत, तप; दक्षिणेचे यज्ञ आणि पुण्यकर्म हे सर्व शेषात एकवटले आहेत.
एकरात्रो द्विरात्रः सद्यःक्रीः प्रक्रीरुक्थ्यः । ओतं निहितमुच्छिष्टे यज्ञस्याणूनि विद्यया
एकरात्र, द्विरात्र, त्वरित, वारंवार आणि उक्त्य यज्ञ; विणलेले आणि ठेवलेले, यज्ञाचे कण शेषात ओळखले जातात.
{१९} चतूरात्रः पञ्चरात्रः षड्रात्रश्चोभयः सह । षोडशी सप्तरात्रश्चोच्छिष्टाज्जज्ञिरे सर्वे ये यज्ञा अमृते हिताः
चौरात्र, पंजरात्र, षड्रात्र आणि दोन्ही मिळून; सोळा आणि सत्तरात्र यज्ञ, हे सर्व शेषातून जन्मलेले, अमरत्वात स्थिर आहेत.
प्रतीहारो निधनं विश्वजिच्चाभिजिच्च यः । साह्नातिरात्रावुच्छिष्टे द्वादशाहोऽपि तन् मयि
प्रतीहार, समाप्ती, सर्वजिंकणारे आणि विजयी; साह्न आणि अतिरात्र, बारा दिवसांचे यज्ञ हेही शेषात आणि माझ्यात आहेत.
सूनृता संनतिः क्षेमः स्वधोर्जामृतं सहः । उच्छिष्टे सर्वे प्रत्यञ्चः कामाः कामेन तातृपुः
सत्य बोलणे, नम्रता, सुरक्षितता, स्वधा, अमरत्व, बळ; शेषात सर्व इच्छा परत फिरतात, इच्छेने तृप्त होतात.
नव भूमीः समुद्रा उच्छिष्टेऽधि श्रिता दिवः । आ सूर्यो भात्युच्छिष्टेऽहोरात्रे अपि तन् मयि
नऊ भूमी आणि समुद्र शेषात, आकाशात स्थिर आहेत; जसा सूर्य तेज देतो, तसा शेषात दिवस-रात्रही माझ्यात आहेत.
उपहव्यं विषूवन्तं ये च यज्ञा गुहा हिताः । बिभर्ति भर्ता विश्वस्योच्छिष्टो जनितुः पिता
होम, विषुव, आणि जे यज्ञ गुप्त ठेवले आहेत; सर्व जगाचा भार वाहणारा, शेष, सृष्टीचा पिता आहे.
पिता जनितुरुच्छिष्टोऽसोः पौत्रः पितामहः । स क्षियति विश्वस्येशानो वृषा भूम्यामतिघ्न्यः
पिता, सर्जक, शेष, श्वास, नातू, आजोबा — तो सर्वांचा स्वामी आहे, पृथ्वीचा वृषभ, आणि अजिंक्य आहे.