{३०} घृतं प्रोक्षन्ती सुभगा देवी देवान् गमिष्यति । पक्तारमघ्न्ये मा हिंसीर्दिवं प्रेहि शतौदने
तुपाने शिंपडत, ही शुभेच्छा असलेली देवी देवांकडे जाईल. हे अहिंसनीये, स्वयंपाक्याला इजा करू नकोस; शंभरांना पोसणारी, स्वर्गात जा.
ये देवा दिविषदो अन्तरिक्षसदश्च ये ये चेमे भूम्यामधि । तेभ्यस्त्वं धुक्ष्व सर्वदा क्षीरं सर्पिरथो मधु
स्वर्गात, आकाशात आणि पृथ्वीवर जे जे देव आहेत, त्यांना तू नेहमी दूध, तूप आणि मध दे.
यत्ते शिरो यत्ते मुखं यौ कर्णौ ये च ते हनू । आमिक्षां दुह्रतां दात्रे क्षीरं सर्पिरथो मधु
तुझे डोके, तोंड, कान, जबडा — हे सर्व मिळून, अर्पण करणाऱ्याला दूध, तूप आणि मध मिळू दे.
यौ त ओष्ठौ ये नासिके ये शृङ्गे ये च तेऽक्षिणी । आमिक्षां दुह्रतां दात्रे क्षीरं सर्पिरथो मधु
तुझे ओठ, नाक, शिंगे आणि डोळे — हे सर्व मिळून, अर्पण करणाऱ्याला दूध, तूप आणि मध मिळू दे.
यत्ते क्लोमा यद्धृदयं पुरीतत्सहकण्ठिका । आमिक्षां दुह्रतां दात्रे क्षीरं सर्पिरथो मधु
तिली, हृदय, फुफ्फुसे आणि घसा — हे सर्व मिळून, अर्पण करणाऱ्याला दूध, तूप आणि मध मिळू दे.
नमस्ते जायमानायै जाताया उत ते नमः । बालेभ्यः शफेभ्यो रूपायाघ्न्ये ते नमः
जन्म घेणाऱ्या तुला नमस्कार, जन्मलेल्या तुला नमस्कार. तुझे वासरू, तुझे खुर, आणि तुझ्या रूपाला — हे अहिंसनीये, नमस्कार.
यो विद्यात्सप्त प्रवतः सप्त विद्यात्परावतः । शिरो यज्ञस्य यो विद्यात्स वशां प्रति गृह्णीयात्
जो सात प्रवाहांचे मार्ग जाणतो, जो सात बाहेर जाणारे मार्ग ओळखतो, आणि जो यज्ञाचे मुख्य स्थान जाणतो, तोच गायीला हात लावू शकतो.
वेदाहं सप्त प्रवतः सप्त वेद परावतः । शिरो यज्ञस्याहं वेद सोमं चास्यां विचक्षणम्
माझ्या माहितीत सात प्रवाहांचे मार्ग आहेत, सात बाहेर जाणारे मार्ग मला माहीत आहेत, यज्ञाचे मुख्य स्थान मी जाणतो, आणि तिच्यात ठेवलेला सोम मी स्पष्टपणे पाहतो.
यया द्यौर्यया पृथिवी ययापो गुपिता इमाः । वशां सहस्रधारां ब्रह्मणाच्छावदामसि
जिच्या द्वारे आकाश, पृथ्वी आणि या पाण्यांचे रक्षण होते, त्या हजार प्रवाहांची गायीला आम्ही ब्रह्माचा आशीर्वाद मागतो.
शतं कंसाः शतं दोग्धारः शतं गोप्तारो अधि पृष्ठे अस्याः । ये देवास्तस्यां प्राणन्ति ते वशां विदुरेकधा
शंभर भांडी, शंभर दुध काढणारे, शंभर राखणारे तिच्या पाठीवर आहेत; ज्या देवता तिच्यात श्वास घेतात, त्या गायीला एक म्हणून ओळखतात.
यज्ञपदीराक्षीरा स्वधाप्राणा महीलुका । वशा पर्जन्यपत्नी देवाँ अप्येति ब्रह्मणा
ती यज्ञाचा मार्ग आहे, तिच्या डोळ्यांत दूध आहे, स्वधा तिचा श्वास आहे, ती मोठ्या लोकांत राहते; पर्जन्याची पत्नी असलेली गाय देवांकडे ब्रह्मासह येते.
अनु त्वाग्निः प्राविशदनु सोमो वशे त्वा । ऊधस्ते भद्रे पर्जन्यो विद्युतस्ते स्तना वशे
अग्नी तुझ्यात प्रवेशला आहे, सोम तुझ्यात आहे, हे गायी; पर्जन्याने तुला उत्तम थन दिला आहे, आणि वीज हे तुझे स्तन आहेत.
अपस्त्वं धुक्षे प्रथमा उर्वरा अपरा वशे । तृतीयं राष्ट्रं धुक्षेऽन्नं क्षीरं वशे त्वम्
तू प्रथम पाणी काढलेस, नंतर सुपीक भूमी, तिसऱ्यांदा लोकांना—अन्न आणि दूध तुझ्यात आहे, हे गायी.
यदादित्यैर्हूयमानोपातिष्ठ ऋतवरि । इन्द्रः सहस्रं पात्रान्त्सोमं त्वापाययद्वशे
जेव्हा आदित्यांनी बोलावले असता, ऋतूंच्या जवळ तू उभी होतीस, तेव्हा इंद्राने तुला हजार भांड्यांतील सोम पाजला, हे गायी.
यदनूचीन्द्रमैरात्त्वा ऋषभोऽह्वयत्। तस्मात्ते वृत्रहा पयः क्षीरं क्रुद्धोऽहरद्वशे
जेव्हा अनुची आणि इंद्रमा यांनी त्या वृषभाला बोलावले आणि त्याने तुला हाक मारली, तेव्हा वृत्राचा वध करणारा रागावून तुझे दूध घेऊन गेला, हे गायी.
{३३} यत्ते क्रुद्धो धनपतिरा क्षीरमहरद्वशे । इदं तदद्य नाकस्त्रिषु पात्रेषु रक्षति
जेव्हा धनाचा स्वामी रागावून तुझे दूध घेऊन गेला, हे गायी, ते आज आकाशातील तीन भांड्यांत जपले आहे.
त्रिषु पात्रेषु तं सोममा देव्यहरद्वशा । अथर्वा यत्र दीक्षितो बर्हिष्यास्त हिरण्यये
ती देवी गाय त्या सोमाला तीन भांड्यांत घेऊन गेली; जिथे दीक्षित अथर्वन् सोन्याच्या कुशांवर बसला होता.
सं हि सोमेनागत समु सर्वेण पद्वता । वशा समुद्रमध्यष्ठद्गन्धर्वैः कलिभिः सह
ती खरोखर सोमासह, सर्व मार्गांसह आली; गाय समुद्राच्या मध्यभागी गंधर्व आणि कलींसह उभी राहिली.
सं हि वातेनागत समु सर्वैः पतत्रिभिः । वशा समुद्रे प्रानृत्यदृचः सामानि बिभ्रती
ती खरोखर वाऱ्यासह, सर्व पक्ष्यांसह आली; गाय समुद्रात ऋच आणि साम घेऊन नाचली.
सं हि सूर्येणागत समु सर्वेण चक्षुषा । वशा समुद्रमत्यख्यद्भद्रा ज्योतींषि बिभ्रती
ती खरोखर सूर्याबरोबर, सर्व दृष्टींसह आली; गाय शुभ्र प्रकाश घेऊन समुद्र ओलांडून गेली.
अभीवृता हिरण्येन यदतिष्ठ ऋतावरि । अश्वः समुद्रो भूत्वाध्यस्कन्दद्वशे त्वा
सोनेरी आवरणाने झाकलेली असता, जेव्हा ती ऋतूच्या जवळ उभी राहिली, तेव्हा घोडा समुद्र झाला आणि तुझ्यावर चढला, हे गायी.
तद्भद्राः समगच्छन्त वशा देष्ट्र्यथो स्वधा । अथर्वा यत्र दीक्षितो बर्हिष्यास्त हिरण्यये
तेव्हा शुभ्र असणारे सर्व एकत्र आले—गाय, देणारी आणि स्वधा; जिथे दीक्षित अथर्वन् सोन्याच्या कुशांवर बसला होता.
वशा माता राजन्यस्य वशा माता स्वधे तव । वशाया यज्ञ आयुधं ततश्चित्तमजायत
गाय ही राजाची आई आहे, गाय ही तुझी आई आहे, हे स्वधा; गायीपासून यज्ञाचे साधन निर्माण झाले, आणि त्यातून मन जन्माला आले.
ऊर्ध्वो बिन्दुरुदचरद्ब्रह्मणः ककुदादधि । ततस्त्वं जज्ञिषे वशे ततो होताजायत
वर जाणारा थेंब ब्रह्माच्या शिखरावर प्रकट झाला; तिथून तू जन्माला आलीस, हे गायी, तिथून होतृ जन्माला आला.
आस्नस्ते गाथा अभवन्न् उष्णिहाभ्यो बलं वशे । पाजस्याज्जज्ञे यज्ञ स्तनेभ्यो रश्मयस्तव
तुझ्यासाठी गाणी निर्माण झाली, उष्णिह छंदांतून बळ तुझ्या अधीन झाले; पाजसाच्या छातीपासून यज्ञ जन्माला आला, आणि तुझ्या स्तनांपासून किरण निर्माण झाले.
{३४} ईर्माभ्यामयनं जातं सक्थिभ्यां च वशे तव । आन्त्रेभ्यो जज्ञिरे अत्रा उदरादधि वीरुधः
तुझ्या मांड्यांपासून हालचाल निर्माण झाली, तुझ्या कंबरेपासून तुझे बळ मिळाले; तुझ्या आतड्यांपासून अत्रि उत्पन्न झाला, आणि तुझ्या पोटातून वनस्पती निर्माण झाल्या.
यदुदरं वरुणस्यानुप्राविशथा वशे । ततस्त्वा ब्रह्मोदह्वयत्स हि नेत्रमवेत्तव
जेव्हा तू वरुणाच्या पोटात तुझ्या सामर्थ्याने प्रवेश केला, तेव्हा ब्रह्मदेवाने तुला हाक मारली, कारण त्याला तुझे डोळे ठाऊक होते.
सर्वे गर्भादवेपन्त जायमानादसूस्वः । ससूव हि तामाहु वशेति ब्रह्मभिः कॢप्तः स ह्यस्या बन्धुः
सर्वजण गर्भात, जन्म घेणाऱ्यामुळे आणि जन्म देणाऱ्यामुळे थरथर कापले; तिने जन्म दिला, ब्राह्मणांनी तिला 'वशा' असे नाव दिले, कारण तो तिचा आप्त आहे.
युध एकः सं सृजति यो अस्या एक इद्वशी । तरांसि यज्ञा अभवन् तरसां चक्षुरभवद्वशा
लढाईत एकटाच निर्माण करतो, तोच येथे सर्वांचा स्वामी आहे; यज्ञ त्याची तारे झाल्या, आणि बलवानांचा दृष्टिकोन वशा झाला.
वशा यज्ञं प्रत्यगृह्णाद्वशा सूर्यमधारयत्। वशायामन्तरविशदोदनो ब्रह्मणा सह
वशाने यज्ञ स्वीकारला, वशाने सूर्याला आधार दिला; वशामध्ये, ब्रह्मासोबत, आहुती शुद्ध झाली.