बालादेकमणीयस्कमुतैकं नेव दृश्यते । ततः परिष्वजीयसी देवता सा मम प्रिया
एक लहान मुलगा, एक अगदी छोटा, आणि एक असा की दिसतही नाही; पण या सगळ्यांपेक्षा जास्त जवळची ती देवता मला फार प्रिय आहे.
इयं कल्याण्यजरा मर्त्यस्यामृता गृहे । यस्मै कृता शये स यश्चकार जजार सः
ही मंगलमूर्ती, जी कधीच वृद्ध होत नाही, ती माणसाच्या घरात अमर आहे; जिला झोपायला घातलं जातं, आणि ज्याने तिला घातलं, तोच थकतो.
त्वं स्त्री त्वं पुमान् असि त्वं कुमार उत वा कुमारी॥ त्वं जीर्णो दण्डेन वञ्चसि त्वं जातो भवसि विश्वतोमुखः
तूच स्त्री आहेस, तूच पुरुष आहेस; तूच मुलगा, आणि तूच मुलगीसुद्धा. तूच काठीला टेकून चालणारा वृद्ध आहेस; तू जन्म घेतोस आणि सर्वदिशांनी तुझं रूप दिसतं.
उतैषां पितोत वा पुत्र एषामुतैषां ज्येष्ठ उत वा कनिष्ठः । एको ह देवो मनसि प्रविष्टः प्रथमो जातः स उ गर्भे अन्तः
तूच त्यांचा वडील आहेस किंवा मुलगा; तूच त्यातला मोठा किंवा लहान आहेस. एकच देव सर्वांच्या मनात प्रवेशलेला, तोच पहिला जन्मलेला, आणि गर्भातही आहे.
पूर्णात्पूर्णमुदचति पूर्णं पूर्णेन सिच्यते । उतो तदद्य विद्याम यतस्तत्परिषिच्यते
पूर्णतेतूनच पूर्णता निर्माण होते; पूर्णता, पूर्णतेने भरली जाते. आज आपण हे जाणूया की हे सर्व कुठून ओतलं जातं.
एषा सनत्नी सनमेव जातैषा पुराणी परि सर्वं बभूव । मही देव्युषसो विभाती सैकेनैकेन मिषता वि चष्टे
हीच सनातन, नेहमी नवी, पुन्हा पुन्हा जन्म घेणारी; तीच सर्वांची आदिमूळ झाली. ही महान देवी, उषा, सर्वत्र उजळते, आणि प्रत्येकाला ती दिसते.
{२८} अविर्वै नाम देवतर्तेनास्ते परीवृता । तस्या रूपेणेमे वृक्षा हरिता हरितस्रजः
अविर्वै हे या देवतेचं नाव आहे, जिने सर्व काही वेढलं आहे; तिच्या रूपामुळे हे झाडं हिरवीगार, हिरव्या माळांनी सजलेली आहेत.
अन्ति सन्तं न जहात्यन्ति सन्तं न पश्यति । देवस्य पश्य काव्यं न ममार न जीर्यति
ती जवळ असणाऱ्याला कधीच सोडत नाही, पण जवळ असणाऱ्याला पाहतही नाही. या देवतेचं अद्भुत कार्य पहा—ती ना कधी मरते, ना कधी वृद्ध होते.
अपूर्वेणेषिता वाचस्ता वदन्ति यथायथम् । वदन्तीर्यत्र गच्छन्ति तदाहुर्ब्राह्मणं महत्
नवीन प्रेरणेने ते योग्य त्या शब्दांत बोलतात; जिथे जिथे हे बोलणारे जातात, तिथे त्यांना मोठा ब्राह्मण म्हणतात.
यत्र देवाश्च मनुष्याश्चारा नाभाविव श्रिताः । अपां त्वा पुष्पं पृछामि यत्र तन् मायया हितम्
जिथे देव आणि माणसं, चाकाच्या नाभीसारखी, स्थिर आहेत, त्या पाण्याच्या फुला, मी तुला विचारतो—ते कुठे आहे, जे मायेनं ठेवलेलं आहे?
येभिर्वात इषितः प्रवाति ये ददन्ते पञ्च दिशः सध्रीचीः । य आहुतिमत्यमन्यन्त देवा अपां नेतारः कतमे त आसन्
ज्यांच्या इच्छेने वारा वाहतो, जे पाचही दिशा एकत्र देतात; जे स्वतःला यज्ञाचा अधिकारी समजतात, तेच पाण्याचे देव, नेते—ते कोण होते?
इमामेषां पृथिवीं वस्त एकोऽन्तरिक्षं पर्येको बभूव । दिवमेषां ददते यो विधर्ता विश्वा आशाः प्रति रक्षन्त्येके
यांच्यातला एक पृथ्वीवर राहतो, एक आकाशात फिरतो; एक त्यांना आकाश देतो, तोच सर्वांचे नियमन करणारा, आणि बाकीचे सर्व दिशा सांभाळतात.
यो विद्यात्सूत्रं विततं यस्मिन्न् ओताः प्रजा इमाः । सूत्रं सूत्रस्य यो विद्याद्स विद्याद्ब्राह्मणं महत्
जो त्या विणलेल्या दोऱ्याला ओळखतो, ज्यात ही सर्व सृष्टी गुंफलेली आहे; जो त्या दोऱ्याचा दोरा ओळखतो, तोच मोठा ब्राह्मण ओळखतो.
वेदाहं सूत्रं विततं यस्मिन्न् ओताः प्रजा इमाः । सूत्रं सूत्रस्याहं वेदाथो यद्ब्राह्मणं महद्
मी त्या विणलेल्या दोऱ्याला ओळखतो, ज्यात ही सर्व सृष्टी गुंफलेली आहे; मी त्या दोऱ्याचा दोरा ओळखतो, आणि म्हणूनच मोठा ब्राह्मण ओळखतो.
यदन्तरा द्यावापृथिवी अग्निरैत्प्रदहन् विश्वदाव्यः । यत्रातिष्ठन्न् एकपत्नीः परस्तात्क्वेवासीन् मातरिश्वा तदानीम्
आकाश आणि पृथ्वी यांच्या मध्ये अग्नी सर्व जाळतो; जिथे तो एका पत्नीबरोबर उभा होता, त्यापलीकडे—मातरीश्वान तिथे कुठे होता?
अप्स्वासीन् मातरिश्वा प्रविष्टः प्रविष्टा देवाः सलिलान्यासन्॥ बृहन् ह तस्थौ रजसो विमानः पवमानो हरित आ विवेश
मातरीश्वान पाण्यात प्रवेशला; देवताही पाण्यात गेल्या. तो महान एक धुळीचा माप झाला, आणि शुद्ध करणारा हिरव्या रंगात प्रवेशला.
उत्तरेणेव गयत्रीममृतेऽधि वि चक्रमे । साम्ना ये साम संविदुरजस्तद्ददृशे क्व
तो उत्तरेला अमर गायत्रीच्या वरून पाऊल टाकतो; जे साम गाण्याने साम ओळखतात, त्यांनी ती दिशा पाहिली—ती कुठे आहे?
निवेशनः संगमनो वसूनां देव इव सविता सत्यधर्मा । इन्द्रो न तस्थौ समरे धनानाम्
हीच सर्व संपत्तीची जागा, भेटण्याचं ठिकाण, सत्यधर्म असलेल्या सवितासारखी; पण इंद्र संपत्तीच्या लढाईत उभा राहिला नाही.
पुण्डरीकं नवद्वारं त्रिभिर्गुणेभिरावृतम् । तस्मिन् यद्यक्षमात्मन्वत्तद्वै ब्रह्मविदो विदुः
नऊ दारांनी वेढलेले कमळ, तीन गुणांनी व्यापलेले आहे. त्यात जर श्रेष्ठ आत्मा वास करत असेल, तर तोच खरा ब्रह्मज्ञानी लोकांना कळतो.
अकामो धीरो अमृतः स्वयंभू रसेन तृप्तो न कुतश्चनोनः । तमेव विद्वान् न बिभाय मृत्योरात्मानं धीरमजरं युवानम्
जो इच्छा नसलेला, स्थिर, अमर, स्वयंभू, साराने तृप्त आणि कोणत्याच गोष्टीची कमतरता नसलेला आहे, त्याला जो जाणतो, त्याला मृत्यूचे भय राहत नाही; असा आत्मा नेहमीच तरुण, अजिंक्य आणि वृद्धत्वरहित असतो.
अघायतामपि नह्या मुखानि सपत्नेषु वज्रमर्पयैतम् । इन्द्रेण दत्ता प्रथमा शतौदना भ्रातृव्यघ्नी यजमानस्य गातुः
आपल्या तोंडातून वाईट शब्द बाहेर पडू नयेत; आपला वज्र शत्रूंवरच वळू दे. इंद्राने दिलेली, शंभरांना पोसणारी, शत्रूंचा नाश करणारी ही पहिलीच यज्ञाची वाट आहे.
वेदिष्टे चर्म भवतु बर्हिर्लोमानि यानि ते । एषा त्वा रशनाग्रभीद्ग्रावा त्वैषोऽधि नृत्यतु
तुझे कातडे वेदी होवो, तुझे केस कुशांसारखे असोत. ही दोरी मी तुला बांधतो; हा दगड तुझ्यावर नाचू दे.
बालास्ते प्रोक्षणीः सन्तु जिह्वा सं मार्ष्टु अघ्न्ये । शुद्धा त्वं यज्ञिया भूत्वा दिवं प्रेहि शतौदने
तुझे वासरू पवित्र पाणी शिंपडणारे होवोत; तुझी जीभ स्वच्छता करील, हे अहिंसनीये. तू शुद्ध आणि यज्ञासाठी योग्य होऊन, शंभरांना पोसणारी, स्वर्गात जा.
यः शतौदनां पचति कामप्रेण स कल्पते । प्रीता ह्यस्य ऋत्विजः सर्वे यन्ति यथायथम्
जो शंभरांना पोसणारी गाय इच्छेने शिजवतो, तोच यज्ञासाठी योग्य ठरतो; त्याच्यासाठी सर्व ऋत्विज आनंदी होतात आणि आपापल्या कामात लागतात.
स स्वर्गमा रोहति यत्रादस्त्रिदिवं दिवः । अपूपनाभिं कृत्वा यो ददाति शतौदनाम्
जो शंभरांना पोसणारी गाय यथाविधी अर्पण करतो, तो स्वर्गात, देवांच्या निर्मळ लोकात पोहोचतो.
स तांल्लोकान्त्समाप्नोति ये दिव्या ये च पार्थिवाः । हिरण्यज्योतिषं कृत्वा यो ददाति शतौदनाम्
जो सुवर्णप्रकाशाने युक्त अशी शंभरांना पोसणारी गाय अर्पण करतो, तो स्वर्गातील आणि पृथ्वीवरील सर्व लोकांना प्राप्त करतो.
ये ते देवि शमितारः पक्तारो ये च ते जनाः । ते त्वा सर्वे गोप्स्यन्ति मैभ्यो भैषीः शतौदने
हे देवी, तुझे कसाई, तुझे स्वयंपाकी आणि तुझे लोक — हे सर्व तुला राखतील; आम्हाला तू घाबरू नको, हे शंभरांना पोसणारी.
वसवस्त्वा दक्षिणत उत्तरान् मरुतस्त्वा । आदित्याः पश्चाद्गोप्स्यन्ति साग्निष्टोममति द्रव
वसू तुला दक्षिणेला, मरुत्स उत्तरेला, आणि आदित्य मागून राखतील. अग्निष्टोमासह पुढे जाऊन यश मिळव.
देवाः पितरो मनुष्या गन्धर्वाप्सरसश्च ये । ते त्वा सर्वे गोप्स्यन्ति सातिरात्रमति द्रव
देव, पितर, माणसे, गंधर्व आणि अप्सरा — हे सर्व तुला राखतील. सातिरात्रासह पुढे जाऊन यश मिळव.
अन्तरिक्षं दिवं भूमिमादित्यान् मरुतो दिशः । लोकान्त्स सर्वान् आप्नोति यो ददाति शतौदनाम्
जो शंभरांना पोसणारी गाय अर्पण करतो, तो आकाश, स्वर्ग, पृथ्वी, आदित्य, मरुत्स आणि सर्व दिशा — हे सर्व लोक प्राप्त करतो.