अनच्छये तुरगातु जीवमेजद्ध्रुवं मध्य आ पस्त्यानाम् । जीवो मृतस्य चरति स्वधाभिरमर्त्यो मर्त्येना सयोनिः
उघडी, वेगाने धावणारी, जिवंत, थरथरणारी, घरांच्या मध्ये स्थिर आहे. जिवंत माणूस मरणाऱ्यांत वावरतो, स्वतःच्या स्वभावाने; अमर मरणाऱ्याबरोबर एकाच पोटी असतो.
विधुं दद्राणं सलिलस्य पृष्ठे युवानं सन्तं पलितो जगार । देवस्य पश्य काव्यं महित्वाद्य ममार स ह्यः समान
चंद्र, पाण्याच्या पृष्ठभागावर चमकतो, तरुण असूनही पांढरे केस झालेले जागे होतो. देवाचे हे अद्भुत पाहा: मोठेपणामुळे, आज मेला तरी काल जन्मला.
य ईं चकार न सो अस्य वेद य ईं ददर्श हिरुगिन् नु तस्मात्। स मातुर्योना परिवीतो अन्तर्बहुप्रजा निर्ऋतिरा विवेश
ज्याने हिला निर्माण केलं, त्यालाच तिचं खरं स्वरूप माहीत नाही; ज्याने तिला पाहिलं, तो तिच्यामुळे जखमी होतो. म्हणून, आईच्या गर्भात गुंडाळलेली, अनेक संततींनी वेढलेली, निरृतिने आत प्रवेश केला.
{२६} अपश्यं गोपामनिपद्यमानमा च परा च पथिभिश्चरन्तम् । स सध्रीचीः स विषूचीर्वसान आ वरीवर्ति भुवनेष्वन्तः
मी गवळ्याला पाहिलं, तो कुठेही अडथळा न येता फिरत होता, जवळच्या आणि दूरच्या वाटांनी भटकत होता. तो कधी सरळ, कधी वाकड्या वाटेने जातो, सगळ्या दिशांनी वेढलेला, या जगांतून फिरतो.
द्यौर्नः पिता जनिता नाभिरत्र बन्धुर्नो माता पृथिवी महीयम् । उत्तानयोश्चम्वोर्योनिरन्तरत्रा पिता दुहितुर्गर्भमाधात्
आकाश आपला वडील आहे, तोच सृष्टीकर्ता, इथला केंद्रबिंदू आणि आपला बंध आहे. पृथ्वी ही आपली आई, मी तिचं मोठेपण गातो. वरच्या पाण्यांमध्ये गर्भ आहे; तिथे वडिलांनी मुलीच्या गर्भात बीज ठेवलं.
पृछामि त्वा परमन्तं पृथिव्याः पृछामि वृष्णो अश्वस्य रेतः । पृछामि विश्वस्य भुवनस्य नाभिं पृछामि वाचः परमं व्योम
मी तुझ्याकडे पृथ्वीच्या अत्यंत टोकाबद्दल विचारतो; मी वृषभ आणि घोड्याच्या बीजाबद्दल विचारतो. मी साऱ्या जगाच्या केंद्राबद्दल विचारतो; मी वाणीच्या सर्वोच्च आकाशाबद्दल विचारतो.
इयं वेदिः परो अन्तः पृथिव्या अयं सोमो वृष्णो अश्वस्य रेतः । अयं यज्ञो विश्वस्य भुवनस्य नाभिर्ब्रह्मायं वाचः परमं व्योम
ही वेदी म्हणजे पृथ्वीचं अत्यंत टोक आहे; हा सोम म्हणजे वृषभ आणि घोड्याचं बीज आहे. हा यज्ञ म्हणजे साऱ्या जगाचा केंद्रबिंदू आहे; हे ब्रह्म म्हणजे वाणीचं सर्वोच्च आकाश आहे.
न वि जानामि यदिवेदमस्मि निण्यः संनद्धो मनसा चरामि । यदा मागन् प्रथमजा ऋतस्यादिद्वाचो अश्नुवे भागमस्याः
मला माहीत नाही मी नेमका कोण आहे; जणू काही लपलेला, बांधलेला, मी मनाने भटकतो. जेव्हा सत्याचा पहिला जन्मलेला माझ्याजवळ आला, तेव्हा मला या वाणीचा भाग मिळाला.
अपाङ्प्राङेति स्वधया गृभीतोऽमर्त्यो मर्त्येना सयोनिः । ता शश्वन्ता विषूचीना वियन्ता न्यन्यं चिक्युर्न नि चिक्युरन्यम्
तो मागे-पुढे फिरतो, स्वतःच्या स्वभावाने धरलेला, अमर असूनही मर्त्यांसोबत जन्म घेतो. जे नेहमी वेगळे, नेहमी दूर जातात, त्यांनी एकाला ओळखलं, दुसऱ्याला ओळखलं नाही.
सप्तार्धगर्भा भुवनस्य रेतो विष्णोस्तिष्ठन्ति प्रदिशा विधर्मणि । ते धीतिभिर्मनसा ते विपश्चितः परिभुवः परि भवन्ति विश्वतः
सात अर्धविकसित, जगाचं बीज, विष्णूच्या दिशांमध्ये उभे आहेत, नियमाने स्थिर झालेले. आपल्या विचारांनी, मनाने, आणि बुद्धीने, ते सर्वत्र व्यापून घेतात.
ऋचो अक्षरे परमे व्योमन् यस्मिन् देवा अधि विश्वे निषेदुः । यस्तन् न वेद किमृचा करिष्यति य इत्तद्विदुस्ते अमी समासते
ऋचा अमर, सर्वोच्च आकाशात वसतात, जिथे सर्व देवता स्थान घेतात. जो हे जाणत नाही, त्याला ऋचांचा काय उपयोग? जे हे जाणतात, ते इथे एकत्र येतात.
ऋचः पदं मात्रया कल्पयन्तोऽर्धर्चेन चकॢपुर्विश्वमेजत्। त्रिपाद्ब्रह्म पुरुरूपं वि तष्ठे तेन जीवन्ति प्रदिशश्चतस्रः
ऋचांची माप ठरवत, त्यांनी अर्ध्या ऋचांनी सगळं जग स्थापन केलं, जे सतत हलतं. त्रिपाद ब्रह्म, अनेक रूपांनी बनवलं गेलं; त्याच्यामुळे चारही दिशा जगतात.
सूयवसाद्भगवती हि भूया अधा वयं भगवन्तः स्याम । अद्धि तृणमघ्न्ये विश्वदानीं पिब शुद्धमुदकमाचरन्ती
भाग्यवती अधिक समृद्ध होवो; मग आपणही भाग्यवान होऊ. अघ्नये, सर्व काही देणाऱ्या गायी, ताजं गवत खा, शुद्ध पाणी प्या, जिथे जिथे फिरता तिथे.
{२७} गौरिन् मिमाय सलिलानि तक्षती एकपदी द्विपदी सा चतुष्पदी । अष्टापदी नवपदी बभूवुषी सहस्राक्षरा भुवनस्य पङ्क्तिस्तस्याः समुद्रा अधि वि क्षरन्ति
गायीने पाण्याचं मोजमाप केलं, त्यांना आकार दिला; ती एकपाय, दोनपाय, चारपाय अशी आहे. ती आठपाय, नऊपाय झाली; हजार अक्षरांची पंक्ति हे जगाचं छंद आहे; तिचे प्रवाह समुद्रावर वाहतात.
कृष्णं नियानं हरयः सुपर्णा अपो वसाना दिवमुत्पतन्ति । तमाववृत्रन्त्सदनादृतस्यादिद्घृतेन पृथिवीं व्यूदुः
काळ्या रंगाने फिरणाऱ्या, पिवळसर पक्षी, पाणी परिधान करून आकाशात उडतात. त्यांनी त्याला झाकलं, सत्याच्या आसनातून; तुपाने त्यांनी पृथ्वी पसरली.
अपादेति प्रथमा पद्वतीनां कस्तद्वां मित्रावरुणा चिकेत । गर्भो भारं भरत्या चिदस्या ऋतं पिपर्ति अनृतं नि पाति
ती पायांनी चालते, पाय असणाऱ्यांमध्ये पहिली आहे; हे मित्रावरुणा, हे कोण जाणतो? गर्भ तिचं ओझं वाहतो, ती सत्याला धरते, असत्याला दूर करते.
विराड्वाग्विराट्पृथिवी विराडन्तरिक्षं विराट्प्रजापतिः । विराण्मृत्युः साध्यानामधिराजो बभूव तस्य भूतं भव्यं वशे स मे भूतं भव्यं वशे कृणोतु
विराज म्हणजे वाणी, विराज म्हणजे पृथ्वी, विराज म्हणजे आकाश, विराज म्हणजे प्रजापती. विराज म्हणजे मृत्यू, तो साध्यांचा अधिपती झाला; त्याच्या हातात भूतकाळ आणि भविष्य आहे. माझ्या भूतकाळ आणि भविष्यावरही माझं नियंत्रण असो.
शकमयं धूममारादपश्यं विषूवता पर एनावरेण । उक्षाणं पृश्निमपचन्त वीरास्तानि धर्माणि प्रथमान्यासन्
मी दूरवरून धूर उठताना पाहिला, सीमारेषा ओलांडून, पलीकडे. वीरांनी पांढऱ्या काळ्या गायीचं दूध काढलं; तीच पहिली धर्मनीती होती.
त्रयः केशिन ऋतुथा वि चक्षते संवत्सरे वपत एक एषाम् । विश्वमन्यो अभिचष्टे शचीभिर्ध्राजिरेकस्य ददृशे न रूपम्
तीन केसाळ, ऋतूनुसार दिसतात; वर्षभरात त्यातील एकाचं केस कापले जातात. दुसरा सर्व काही आपल्या शक्तीने पाहतो; सारथ्याचं रूप कुणालाच दिसत नाही.
चत्वारि वाक्परिमिता पदानि तानि विदुर्ब्राह्मणा ये मनीषिणः । गुहा त्रीणि निहिता नेङ्गयन्ति तुरीयं वाचो मनुष्या वदन्ति
वाणी चार भागांत मोजली जाते; हे ज्ञानी ब्राह्मणच ती जाणतात. त्यातील तीन गुप्त ठेवलेले, ते हलत नाहीत; चौथा भाग माणसं बोलतात.
इन्द्रं मित्रं वरुणमग्निमाहुरथो दिव्यः स सुपर्णो गरुत्मान् । एकं सद्विप्रा बहुधा वदन्त्यग्निं यमं मातरिश्वानमाहुः
ज्ञानी लोक त्या एकाच परमात्म्याला वेगवेगळ्या नावांनी ओळखतात — कोणी त्याला इंद्र म्हणतात, कोणी मित्र, कोणी वरुण, कोणी अग्नी, तर कोणी दिव्य, तेजस्वी गरुड. एकच सत्य आहे, पण ज्ञानी त्याचे अनेक रूपे सांगतात — अग्नी, यम, मातरिश्वान अशीही त्याची नावे घेतात.
यां कल्पयन्ति वहतौ वधूमिव विश्वरूपां हस्तकृतां चिकित्सवः । सारादेत्वप नुदाम एनाम्
वैद्य जे औषध तयार करतात, ते अनेक रूपांनी, हाताने घडवलेले, जणू वधूसारखे सुंदर असते — त्यातील दोष आम्ही मूळापासून दूर करतो.
शीर्षण्वती नस्वती कर्णिणी कृत्याकृता संभृता विश्वरूपा । सारादेत्वप नुदाम एनाम्
डोकं, नाक, कान असलेली, जादूने बनवलेली, एकत्र आणलेली, अनेक रूपांची जी वस्तू आहे — तिच्या मूळापासून आम्ही हा दोष दूर करतो.
शूद्रकृता राजकृता स्त्रीकृता ब्रह्मभिः कृता । जाया पत्या नुत्तेव कर्तारं बन्ध्वृच्छतु
शूद्राने केलेली, राजाने केलेली, स्त्रीने केलेली, ब्राह्मणांनी केलेली — ती जादू जशी बायको नवऱ्याकडे परत जाते, तशीच ती तिच्या करणाऱ्याकडे जाऊ दे, आणि आप्तांकडे परत जाऊ दे.
अनयाहमोषध्या सर्वाः कृत्या अदूदुषम् । यां क्षेत्रे चक्रुर्यां गोषु यां वा ते पुरुषेषु
या औषधाच्या जोरावर मी निरपराधांवरील सर्व जादू दूर करतो — जी शेतात केली असेल, गायींमध्ये किंवा तुझ्या लोकांमध्ये केली असेल.
अघमस्त्वघकृते शपथः शपथीयते । प्रत्यक्प्रतिप्रहिण्मो यथा कृत्याकृतं हनत्
जो वाईट करतो त्याच्यावर शाप जावो; जो खोटं बोलतो त्याच्यावर शपथ परत जावो. आम्ही ती जादू परत पाठवतो, जेणेकरून ती तिच्या करणाऱ्यालाच लागो.
प्रतीचीन आङ्गिरसोऽध्यक्षो नः पुरोहितः । प्रतीचीः कृत्या आकृत्यामून् कृत्याकृतो जहि
आमच्यासमोर असणारे आंगिरस ऋषी आमचे रक्षणकर्ते आणि पुरोहित होवोत; ते आमच्यासाठी त्या सर्व जादू आणि जादू करणाऱ्यांचा नाश करो.
यस्त्वोवाच परेहीति प्रतिकूलमुदाय्यम् । तं कृत्येऽभिनिवर्तस्व मास्मान् इछो अनागसः
जो कुणी तुला 'इथून जा' असे दुष्ट हेतूने सांगितले, त्या व्यक्तीकडे ही जादू परत जावो; आम्ही निरपराध आहोत, आम्हाला ती स्पर्श करू नये.
यस्ते परूंषि संदधौ रथस्येव र्भुर्धिया । तं गच्छ तत्र तेऽयनमज्ञातस्तेऽयं जनः
ज्याने तुझ्यासाठी फासे लावले, जसे रथकार कुशलतेने रथ बनवतो, त्याच्याकडे जा; तुझे घर तिथेच आहे, या लोकांत नाही, जे तुला ओळखत नाहीत.
ये त्वा कृत्वालेभिरे विद्वला अभिचारिणः । शंभ्विदं कृत्यादूषणं प्रतिवर्त्म पुनःसरं तेन त्वा स्नपयामसि
ज्यांनी तुला बनवले आणि वापरले, जादू जाणणारे, टोणगे करणारे — या जादू दूर करणाऱ्या पवित्र पाण्याने आम्ही तुला स्नान घालतो.