एष वा अतिथिर्यच्छ्रोत्रियस्तस्मात्पूर्वो नाश्नीयात्
हा पाहुणा वेदज्ञ असेल, तर त्याच्यापूर्वी खाऊ नये.
अशितावत्यतिथावश्नीयाद्यज्ञस्य सात्मत्वाय यज्ञस्याविच्छेदाय तद्व्रतम्
पाहुण्याने खाल्ल्यावरच जेवावे, यज्ञ अखंड राहावा आणि त्याची पूर्णता व्हावी म्हणून हे व्रत आहे.
एतद्वा उ स्वादीयो यदधिगवं क्षीरं वा मांसं वा तदेव नाश्नीयात्
जे काही खूपच स्वादिष्ट असतं, जसं ताक, दूध किंवा मांस, ते खाऊ नये.
स य एवं विद्वान् क्षीरमुपसिच्योपहरति । यावदग्निष्टोमेनेष्ट्वा सुसमृद्धेनावरुन्द्धे तावदेनेनाव रुन्द्धे
जो माणूस हे जाणून दूध ओतून अर्पण करतो, त्याला अग्निष्टोम यज्ञातून मिळणारी समृद्धी मिळते, तशीच समृद्धी यामुळं मिळते.
स य एवं विद्वान्त्सर्पिरुपसिच्योपहरति । यावदतिरात्रेणेष्ट्वा सुसमृद्धेनावरुन्द्धे तावदेनेनाव रुन्द्धे
जो माणूस हे जाणून तूप ओतून अर्पण करतो, त्याला अतिरात्र यज्ञातून मिळणारी समृद्धी मिळते, तशीच समृद्धी यामुळं मिळते.
स य एवं विद्वान् मधूपसिच्योपहरति । यावद्सत्त्रसद्येनेष्ट्वा सुसमृद्धेनावरुन्द्धे तावदेनेनाव रुन्द्धे
जो माणूस हे जाणून मध ओतून अर्पण करतो, त्याला सत्रसत्य यज्ञातून मिळणारी समृद्धी मिळते, तशीच समृद्धी यामुळं मिळते.
स य एवं विद्वान् मांसमुपसिच्योपहरति । यावद्द्वादशाहेनेष्ट्वा सुसमृद्धेनावरुन्द्धे तावदेनेनाव रुन्द्धे
जो माणूस हे जाणून मांस ओतून अर्पण करतो, त्याला द्वादशाह यज्ञातून मिळणारी समृद्धी मिळते, तशीच समृद्धी यामुळं मिळते.
स य एवं विद्वान् उदकमुपसिच्योपहरति । प्रजानां प्रजननाय गच्छति प्रतिष्ठां प्रियः प्रजानां भवति य एवं विद्वान् उपसिच्योपहरति
जो माणूस हे जाणून पाणी ओतून अर्पण करतो, त्याला संतती होते, स्थैर्य मिळतं आणि तो सर्वांना प्रिय होतो; जो असं जाणून अर्पण करतो त्याला हे लाभ मिळतात.
तस्मा उषा हिङ्कृणोति सविता प्र स्तौति । बृहस्पतिरूर्जयोद्गायति त्वष्टा पुष्ट्या प्रति हरति विश्वे देवा निधनम्
म्हणून उषा 'हिं' असा आवाज करते, सविता स्तुती करतो, बृहस्पती बळासाठी गातो, त्वष्टा पोषणासाठी आणतो आणि सर्व देवता विश्रांतीसाठी असतात.
निधनं भूत्याः प्रजायाः पशूनां भवति य एवं वेद
जो हे जाणतो, त्याच्यासाठी विश्रांती हेच संपत्ती, संतती आणि पशूंचं ठिकाण होतं.
तस्मा उद्यन्त्सूर्यो हिङ्कृणोति संगवः प्र स्तौति । मध्यन्दिन उद्गायत्यपराह्णः प्रति हरत्यस्तंयन् निधनम् । निधनं भूत्याः प्रजायाः पशूनां भवति य एवं वेद
म्हणून सूर्य उगवताना 'हिं' असा आवाज करतो, सकाळी स्तुती करतो, मध्यान्ही गातो, दुपारी आणतो, आणि सूर्यास्ती विश्रांती मिळते; जो हे जाणतो त्याच्यासाठी विश्रांती हेच संपत्ती, संतती आणि पशूंचं ठिकाण होतं.
तस्मा अभ्रो भवन् हिङ्कृणोति स्तनयन् प्र स्तौति । विद्योतमानः प्रति हरति वर्षन्न् उद्गायत्युद्गृह्णन् निधनम् । निधनं भूत्याः प्रजायाः पशूनां भवति य एवं वेद
म्हणून मेघ 'हिं' असा आवाज करतो, गडगडताना स्तुती करतो, चमकत असताना आणतो, पाऊस पडताना गातो, ओतताना विश्रांती घेतो; जो हे जाणतो त्याच्यासाठी विश्रांती हेच संपत्ती, संतती आणि पशूंचं ठिकाण होतं.
अतिथीन् प्रति पश्यति हिङ्कृणोत्यभि वदति प्र स्तौत्युदकं याचत्युद्गायति । उप हरति प्रति हरत्युच्छिष्टं निधनम् । निधनं भूत्याः प्रजायाः पशूनां भवति य एवं वेद
तो पाहुण्यांकडे पाहतो, 'हिं' असा आवाज करतो, अभिवादन करतो, स्तुती करतो, पाणी मागतो, गातो, अर्पण करतो, आणतो आणि उरलेलं अन्न हीच विश्रांती असते; जो हे जाणतो त्याच्यासाठी विश्रांती हेच संपत्ती, संतती आणि पशूंचं ठिकाण होतं.
9.7 प्रजापतिश्च परमेष्ठी च शृङ्गे इन्द्रः शिरो अग्निर्ललाटं यमः कृकाटम्
प्रजापती आणि परमेष्ठी हे शिंगं आहेत, इंद्र डोकं आहे, अग्नी कपाळ आहे, यम मागचं डोकं आहे.
सोमो राजा मस्तिष्को द्यौरुत्तरहनुः पृथिव्यधरहनुः
सोम राजा मेंदू आहे, आकाश वरचा जबडा आहे, पृथ्वी खालचा जबडा आहे.
विद्युज्जिह्वा मरुतो दन्ता रेवतीर्ग्रीवाः कृत्तिका स्कन्धा घर्मो वहः
विज विजेची जीभ आहे, मरुत दात आहेत, रेवती तारका मान आहेत, कृतिका खांदे आहेत, उष्णता पाठ आहे.
विश्वं वायुः स्वर्गो लोकः कृष्णद्रं विधरणी निवेष्यः
सर्वत्र असणारा वायू शरीर आहे, स्वर्ग लोक आहे, काळा डाग आधार आहे.
श्येनः क्रोडोऽन्तरिक्षं पाजस्यं बृहस्पतिः ककुद्बृहतीः कीकसाः
श्येन कुबड आहे, अंतरिक्ष मज्जा आहे, बृहस्पती गारद आहे, बृहती आणि कीकसा या गळ्याखालील त्वचा आहेत.
देवानां पत्नीः पृष्टय उपसदः पर्शवः
देवतांच्या पत्नी पाठी आहेत, उपसद बाजू आहेत, पसल्या आहेत.
मित्रश्च वरुणश्चांसौ त्वष्टा चार्यमा च दोषणी महादेवो बाहू
मित्र आणि वरुण खांदे आहेत, त्वष्टा आणि अर्यमान सुद्धा, दोषणी हात आहेत, महादेव हात आहेत.
इन्द्राणी भसद्वायुः पुच्छं पवमानो बालाः
इंद्राणी राख आहे, वायू शेपूट आहे, पवमान वासरं आहेत.
ब्रह्म च क्षत्रं च श्रोणी बलमूरू
ब्रह्म आणि क्षत्रिय कंबरेत आहेत, बळ हे मांडी आहेत.
धाता च सविता चाष्ठीवन्तौ जङ्घा गन्धर्वा अप्सरसः कुष्ठिका अदितिः शफाः
धाता आणि सविता हे पायाचे पिंड आहेत, गंधर्व, अप्सरा, कुंठिका आणि अदिती हे खुर आहेत.
चेतो हृदयं यकृन् मेधा व्रतं पुरीतत्
चेतना हे हृदय आहे, यकृत म्हणजे बुध्दी, व्रत म्हणजे छाती.
क्षुत्कुक्षिरिरा वनिष्ठुः पर्वताः प्लाशयः
भूक हे पोट आहे, इरा म्हणजे आतडी, पर्वत म्हणजे पिंजर.
क्रोधो वृक्कौ मन्युराण्डौ प्रजा शेपः
क्रोध हे मूत्रपिंड आहेत, रोष हे अंडकोष आहेत, संतती म्हणजे शिश्न आहे.
नदी सूत्री वर्षस्य पतय स्तना स्तनयित्नुरूधः
नदी म्हणजे शिरा, वर्षाचे स्वामी म्हणजे स्तन, विज म्हणजे थन.
विश्वव्यचाश्चर्मौषधयो लोमानि नक्षत्राणि रूपम्
सर्वव्यापी म्हणजे त्वचा, औषधी म्हणजे केस, नक्षत्रे म्हणजे रूप.
देवजना गुदा मनुष्या आन्त्राण्यत्रा उदरम्
देवजन हे गुदद्वार आहेत, माणसं म्हणजे आतडी, इथे पोट आहे.
रक्षांसि लोहितमितरजना ऊबध्यम्
राक्षस हे रक्त आहेत, इतर जीव चरबी आहेत.