सामानि यस्य लोमानि यजुर्हृदयमुच्यते परिस्तरणमिद्धविः
ज्याचे केस म्हणजे सामगाणं, ज्याचं हृदय यजुर्वेद आहे असं म्हणतात, ज्याचं आवरण म्हणजे समिधा आहे.
यद्वा अतिथिपतिरतिथीन् प्रतिपश्यति देवयजनं प्रेक्षते
किंवा जेव्हा अतिथींचा स्वामी अतिथींकडे पाहतो, तेव्हा तो देवतांचं स्थान पाहतो.
यदभिवदति दीक्षामुपैति यदुदकं याचत्यपः प्र णयति
जेव्हा तो बोलतो, दीक्षा घेतो, पाणी मागतो किंवा पाणी पुढे नेतो.
या एव यज्ञ आपः प्रणीयन्ते ता एव ताः
यज्ञासाठी जी पाणी पुढे नेली जातात, तीच ती पाणी आहेत.
यत्तर्पणमाहरन्ति य एवाग्नीषोमीयः पशुर्बध्यते स एव सः
जे काही तर्पण आणतात आणि जो अग्नीषोमीय पशू बांधला जातो, तोच तो आहे.
यदावसथान् कल्पयन्ति सदोहविर्धानान्येव तत्कल्पयन्ति
जेव्हा ते निवासस्थान तयार करतात, तेव्हा तेच प्रत्यक्ष आसन आणि हवन ठेवण्याची जागा तयार करतात.
यदुपस्तृणन्ति बर्हिरेव तत्
जे काही ते कुशाचं आसन पसरतात, तेच ते आहे.
यदुपरिशयनमाहरन्ति स्वर्गमेव तेन लोकमव रुन्द्धे
जे काही ते वरचं आवरण आणतात, त्याने तो स्वर्गलोक प्राप्त करतो.
यत्कशिपूपबर्हणमाहरन्ति परिधय एव ते
जे काही ते उशी म्हणून आणतात, तीच त्या वेदीभोवती ठेवायच्या लाकडाच्या काठ्या आहेत.
यदाञ्जनाभ्यञ्जनमाहरन्त्याज्यमेव तत्
जे काही ते अभ्यंगासाठी आणतात, तेच तूप आहे.
यत्पुरा परिवेषात्स्वादमाहरन्ति पुरोडाशावेव तौ
जे काही जेवणाआधी चाखायला आणतात, तीच खरोखर पुरोडाश अर्पणं आहेत.
यदशनकृतं ह्वयन्ति हविष्कृतमेव तद्ध्वयन्ति
जेव्हा जेवायला तयार केलेलं बोलावतात, तेव्हा प्रत्यक्षात अर्पणासाठी केलेलं बोलावतात.
ये व्रीहयो यवा निरुप्यन्तेऽंशव एव ते
जे तांदूळ आणि ज्वारी मोजून घेतात, तेच खरे भाग आहेत.
यान्युलूखलमुसलानि ग्रावाण एव ते
जे उखळ आणि मुसळ आहेत, तेच खरे दगड आहेत.
शूर्पं पवित्रं तुषा ऋजीषाभिषवणीरापः
सूप हेच शुद्ध करणारे आहे, टरफलं म्हणजे जणू निखारे, चाळण म्हणजे पाणी आहे.
स्रुग्दर्विर्नेक्षणमायवनं द्रोणकलशाः कुम्भ्यो वायव्यानि पात्राणीयमेव कृष्णाजिनम्
झारी, चमचा, पाहाण्याचं भांडे, गाळणी, परात, कलश, वाऱ्याशी संबंधित भांडी — हे सगळे काळविटाचं कातडं आहेत.
{१५} यजमानब्राह्मणं वा एतदतिथिपतिः कुरुते यदाहार्याणि प्रेक्षत इदं भूया३ इदा३ इति
जेव्हा कुणी आणायचं अन्न पाहून 'हे अधिक होवो, हे अधिक होवो' असं मनात म्हणतो, तेव्हा यजमान त्या यज्ञकर्ता किंवा ब्राह्मणाला आपला मान्यवर पाहुणा बनवतो.
यदाह भूय उद्धरेति प्राणमेव तेन वर्षीयांसं कुरुते
जेव्हा तो 'अजून आणा' असं सांगतो, तेव्हा तो त्याने प्राणशक्ती अधिक वाढवतो.
उप हरति हवींष्या सादयति
तो अर्पण जवळ आणतो आणि ते मनापासून रुचकर करतो.
तेषामासन्नानामतिथिरात्मन् जुहोति
जे उपस्थित आहेत, त्यांच्यात पाहुणा स्वतःसाठी अर्पण करतो.
स्रुचा हस्तेन प्राणे यूपे स्रुक्कारेण वषट्कारेण
हातात झारी घेऊन, प्राणाने, यूपावर यज्ञसामग्रीने आणि 'वषट्' या उच्चाराने अर्पण करतो.
एते वै प्रियाश्चाप्रियाश्च र्त्विजः स्वर्गं लोकं गमयन्ति यदतिथयः
हे ऋत्विज, प्रिय असोत किंवा अप्रिय, पाहुण्यांना स्वर्गलोकाकडे नेतात.
स य एवं विद्वान् न द्विषन्न् अश्नीयान् न द्विषतोऽन्नमश्नीयान् न मीमांसितस्य न मीमांसमानस्य
जो हे जाणतो, त्याने द्वेषाने जेवू नये, द्वेष करणाऱ्याचं अन्न खाऊ नये, न तपासलेल्या किंवा तपासणाऱ्याचं अन्न खाऊ नये.
सर्वो वा एष जग्धपाप्मा यस्यान्नमश्नन्ति
ज्याचं अन्न इतर खातात, त्याच्यावर सगळा पापाचा भार येतो.
सर्वो वा एसोऽजग्धपाप्मा यस्यान्नं नाश्नन्ति
ज्याचं अन्न इतर खात नाहीत, त्याच्यावर कुठलंच पाप येत नाही.
सर्वदा वा एष युक्तग्रावार्द्रपवित्रो वितताध्वर आहृतयज्ञक्रतुर्य उपहरति
सदैव तयार दगड, ओलसर शुद्ध करणं, विस्तारलेला यज्ञ — याने यज्ञासाठी तयार केलेल्यासाठी अर्पण आणतो.
प्राजापत्यो वा एतस्य यज्ञो विततो य उपहरति
जो अर्पण आणतो, त्याचा यज्ञ प्रजापतीकडून विस्तारलेला असतो.
प्रजापतेर्वा एष विक्रमान् अनुविक्रमते य उपहरति
जो अर्पण आणतो, तो प्रजापतीच्या पावलांवर चालतो.
योऽतिथीनां स आहवनीयो यो वेश्मनि स गार्हपत्यो यस्मिन् पचन्ति स दक्षिणाग्निः
जो पाहुण्यांसाठी असतो तो आहवनीय अग्नी आहे; जो घरात असतो तो गार्हपत्य आहे; आणि ज्यात जेवण शिजवतात तो दक्षिणाग्नी आहे.
{१६} इष्टं च वा एष पूर्तं च गृहाणामश्नाति यः पूर्वोऽतिथेरश्नाति
जो पाहुण्यापूर्वी जेवतो, तो यज्ञाचे आणि दानधर्माचे पुण्य स्वतःकडे घेतो.