आत्मानं पितरं पुत्रं पौत्रं पितामहम् । जायां जनित्रीं मातरं ये प्रियास्तान् उप ह्वये
स्वतः, वडील, मुलगा, नातू, पणजोबा, पत्नी, जन्मदात्री आणि आई — हे सर्व प्रियजन मी हाक मारतो.
{१३} यो वै नैदाघं नामर्तुं वेद । एष वै नैदाघो नामर्तुर्यदजः पञ्चौदनः । निरेवाप्रियस्य भ्रातृव्यस्य श्रियं दहति भवत्यात्मना । योऽजं पञ्चौदनं दक्षिणाज्योतिषं ददाति
जो उन्हाळा किंवा हिवाळा ओळखत नाही, त्याच्यासाठी बकरा आणि पाच भाताच्या अर्पणासहित यज्ञच उन्हाळा आणि हिवाळा आहे; तो शत्रूच्या संपत्तीला जाळतो आणि ती आपली होते; जो बकरा आणि पाच भाताच्या अर्पणासहित प्रकाशाची दक्षिणा देतो.
यो वै कुर्वन्तं नामर्तुं वेद । कुर्वतींकुर्वतीमेवाप्रियस्य भ्रातृव्यस्य श्रियमा दत्ते । एष वै कुर्वन् नामर्तुर्यदजः पञ्चौदनः । निरेवाप्रियस्य भ्रातृव्यस्य श्रियं दहति भवत्यात्मना । योऽजं पञ्चौदनं दक्षिणाज्योतिषं ददाति
यो वै संयन्तं नामर्तुं वेद । संयतींसंयतीमेवाप्रियस्य भ्रातृव्यस्य श्रियमा दत्ते । एष वै संयन् नामर्तुर्यदजः पञ्चौदनः । निरेवाप्रियस्य भ्रातृव्यस्य श्रियं दहति भवत्यात्मना । योऽजं पञ्चौदनं दक्षिणाज्योतिषं ददाति
यो वै पिन्वन्तं नामर्तुं वेद । पिन्वतींपिन्वतीमेवाप्रियस्य भ्रातृव्यस्य श्रियमा दत्ते । एष वै पिन्वन् नामर्तुर्यदजः पञ्चौदनः । निरेवाप्रियस्य भ्रातृव्यस्य श्रियं दहति भवत्यात्मना । योऽजं पञ्चौदनं दक्षिणाज्योतिषं ददाति
जो माणूस ज्याचं वाईट होऊ नये असं पोसणाऱ्याला ओळखतो, तो तिच्याकडेच, तिच्याजवळच आपल्या शत्रूचं धन देतो. खरं तर ज्याचं वाईट होऊ नये असं पोषण म्हणजे पाच भातांच्या पदार्थांसह बोकडच आहे. तो स्वतःच्या कृतीने शत्रूचं धन जाळून टाकतो. जो माणूस पाच भातांच्या पदार्थांसह बोकड दक्षिण दिशेला समिधा म्हणून देतो, तो असंच करतो.
यो वा उद्यन्तं नामर्तुं वेद । उद्यतीमुद्यतीमेवाप्रियस्य भ्रातृव्यस्य श्रियमा दत्ते । एष वा उद्यन्नामर्तुर्यदजः पञ्चौदनः । निरेवाप्रियस्य भ्रातृव्यस्य श्रियं दहति भवत्यात्मना । योऽजं पञ्चौदनं दक्षिणाज्योतिषं ददाति
जो माणूस ज्याचं वाईट होऊ नये असं उगवणाऱ्याला ओळखतो, तो तिच्याकडेच, तिच्याजवळच आपल्या शत्रूचं धन देतो. खरं तर ज्याचं वाईट होऊ नये असं उगवणं म्हणजे पाच भातांच्या पदार्थांसह बोकडच आहे. तो स्वतःच्या कृतीने शत्रूचं धन जाळून टाकतो. जो माणूस पाच भातांच्या पदार्थांसह बोकड दक्षिण दिशेला समिधा म्हणून देतो, तो असंच करतो.
यो वा अभिभुवं नामर्तुं वेद । अभिभवन्तीमभिभवन्तीमेवाप्रियस्य भ्रातृव्यस्य श्रियमा दत्ते । एष वा अभिभूर्नामर्तुर्यदजः पञ्चौदनः । निरेवाप्रियस्य भ्रातृव्यस्य श्रियं दहति भवत्यात्मना । योऽजं पञ्चौदनं दक्षिणाज्योतिषं ददाति
अजं च पचत पञ्च चौदनान् । सर्वा दिशः संमनसः सध्रीचीः सान्तर्देशाः प्रति गृह्णन्तु त एतम्
बोकड आणि पाच भाताचे पदार्थ शिजवा; सर्व दिशा आणि मधल्या दिशा एकत्र, मनाने एकरूप होऊन, हे तुमच्यासाठी स्वीकारो.
तास्ते रक्षन्तु तव तुभ्यमेतं ताभ्य आज्यं हविरिदं जुहोमि
त्या दिशा हे तुझ्यासाठी राखून ठेवोत; त्यांना मी हे तूप आणि हवन अर्पण करतो.
यो विद्याद्ब्रह्म प्रत्यक्षं परूंषि यस्य संभारा ऋचो यस्यानूक्यम्
जो माणूस प्रत्यक्ष ब्रह्म जाणतो, ज्याची तयारी ऋचांनी होते, ज्याचं पठण म्हणजेच स्तोत्र आहे.
सामानि यस्य लोमानि यजुर्हृदयमुच्यते परिस्तरणमिद्धविः
ज्याचे केस म्हणजे सामगाणं, ज्याचं हृदय यजुर्वेद आहे असं म्हणतात, ज्याचं आवरण म्हणजे समिधा आहे.
यद्वा अतिथिपतिरतिथीन् प्रतिपश्यति देवयजनं प्रेक्षते
किंवा जेव्हा अतिथींचा स्वामी अतिथींकडे पाहतो, तेव्हा तो देवतांचं स्थान पाहतो.
यदभिवदति दीक्षामुपैति यदुदकं याचत्यपः प्र णयति
जेव्हा तो बोलतो, दीक्षा घेतो, पाणी मागतो किंवा पाणी पुढे नेतो.
या एव यज्ञ आपः प्रणीयन्ते ता एव ताः
यज्ञासाठी जी पाणी पुढे नेली जातात, तीच ती पाणी आहेत.
यत्तर्पणमाहरन्ति य एवाग्नीषोमीयः पशुर्बध्यते स एव सः
जे काही तर्पण आणतात आणि जो अग्नीषोमीय पशू बांधला जातो, तोच तो आहे.
यदावसथान् कल्पयन्ति सदोहविर्धानान्येव तत्कल्पयन्ति
जेव्हा ते निवासस्थान तयार करतात, तेव्हा तेच प्रत्यक्ष आसन आणि हवन ठेवण्याची जागा तयार करतात.
यदुपस्तृणन्ति बर्हिरेव तत्
जे काही ते कुशाचं आसन पसरतात, तेच ते आहे.
यदुपरिशयनमाहरन्ति स्वर्गमेव तेन लोकमव रुन्द्धे
जे काही ते वरचं आवरण आणतात, त्याने तो स्वर्गलोक प्राप्त करतो.
यत्कशिपूपबर्हणमाहरन्ति परिधय एव ते
जे काही ते उशी म्हणून आणतात, तीच त्या वेदीभोवती ठेवायच्या लाकडाच्या काठ्या आहेत.
यदाञ्जनाभ्यञ्जनमाहरन्त्याज्यमेव तत्
जे काही ते अभ्यंगासाठी आणतात, तेच तूप आहे.
यत्पुरा परिवेषात्स्वादमाहरन्ति पुरोडाशावेव तौ
जे काही जेवणाआधी चाखायला आणतात, तीच खरोखर पुरोडाश अर्पणं आहेत.
यदशनकृतं ह्वयन्ति हविष्कृतमेव तद्ध्वयन्ति
जेव्हा जेवायला तयार केलेलं बोलावतात, तेव्हा प्रत्यक्षात अर्पणासाठी केलेलं बोलावतात.
ये व्रीहयो यवा निरुप्यन्तेऽंशव एव ते
जे तांदूळ आणि ज्वारी मोजून घेतात, तेच खरे भाग आहेत.
यान्युलूखलमुसलानि ग्रावाण एव ते
जे उखळ आणि मुसळ आहेत, तेच खरे दगड आहेत.
शूर्पं पवित्रं तुषा ऋजीषाभिषवणीरापः
सूप हेच शुद्ध करणारे आहे, टरफलं म्हणजे जणू निखारे, चाळण म्हणजे पाणी आहे.
स्रुग्दर्विर्नेक्षणमायवनं द्रोणकलशाः कुम्भ्यो वायव्यानि पात्राणीयमेव कृष्णाजिनम्
झारी, चमचा, पाहाण्याचं भांडे, गाळणी, परात, कलश, वाऱ्याशी संबंधित भांडी — हे सगळे काळविटाचं कातडं आहेत.
{१५} यजमानब्राह्मणं वा एतदतिथिपतिः कुरुते यदाहार्याणि प्रेक्षत इदं भूया३ इदा३ इति
जेव्हा कुणी आणायचं अन्न पाहून 'हे अधिक होवो, हे अधिक होवो' असं मनात म्हणतो, तेव्हा यजमान त्या यज्ञकर्ता किंवा ब्राह्मणाला आपला मान्यवर पाहुणा बनवतो.
यदाह भूय उद्धरेति प्राणमेव तेन वर्षीयांसं कुरुते
जेव्हा तो 'अजून आणा' असं सांगतो, तेव्हा तो त्याने प्राणशक्ती अधिक वाढवतो.
उप हरति हवींष्या सादयति
तो अर्पण जवळ आणतो आणि ते मनापासून रुचकर करतो.
तेषामासन्नानामतिथिरात्मन् जुहोति
जे उपस्थित आहेत, त्यांच्यात पाहुणा स्वतःसाठी अर्पण करतो.
जो माणूस ज्याचं वाईट होऊ नये असं वागणाऱ्याला ओळखतो, तो तिच्याकडेच, तिच्याजवळच आपल्या शत्रूचं धन देतो. खरं तर ज्याचं वाईट होऊ नये असं वागणं म्हणजे पाच भातांच्या पदार्थांसह बोकडच आहे. तो स्वतःच्या कृतीने शत्रूचं धन जाळून टाकतो. जो माणूस पाच भातांच्या पदार्थांसह बोकड दक्षिण दिशेला समिधा म्हणून देतो, तो असंच करतो.
जो माणूस ज्याचं वाईट होऊ नये असं संयम पाळणाऱ्याला ओळखतो, तो तिच्याकडेच, तिच्याजवळच आपल्या शत्रूचं धन देतो. खरं तर ज्याचं वाईट होऊ नये असं संयम म्हणजे पाच भातांच्या पदार्थांसह बोकडच आहे. तो स्वतःच्या कृतीने शत्रूचं धन जाळून टाकतो. जो माणूस पाच भातांच्या पदार्थांसह बोकड दक्षिण दिशेला समिधा म्हणून देतो, तो असंच करतो.
जो माणूस ज्याचं वाईट होऊ नये असं जिंकणाऱ्याला ओळखतो, तो तिच्याकडेच, तिच्याजवळच आपल्या शत्रूचं धन देतो. खरं तर ज्याचं वाईट होऊ नये असं जिंकणं म्हणजे पाच भातांच्या पदार्थांसह बोकडच आहे. तो स्वतःच्या कृतीने शत्रूचं धन जाळून टाकतो. जो माणूस पाच भातांच्या पदार्थांसह बोकड दक्षिण दिशेला समिधा म्हणून देतो, तो असंच करतो.