गुदा आसन्त्सिनीवाल्याः सूर्यायास्त्वचमब्रुवन् । उत्थातुरब्रुवन् पद ऋषभं यदकल्पयन्
त्याच्या आतडी सिनीवाळीच्या, त्वचा सूर्येची आहे असे म्हणतात; वळू उभा करणाऱ्यांनी म्हटले, 'त्याला पाऊल असू द्या.'
क्रोड आसीज्जामिशंसस्य सोमस्य क्लशो धृतः । देवाः संगत्य यत्सर्व ऋषभं व्यकल्पयन्
त्याचा कंबरा जामिशंसाचा, मूत्राशय सोमासाठी राखलेला; देवांनी एकत्र येऊन संपूर्ण वळू घडवला.
ते कुष्ठिकाः सरमायै कूर्मेभ्यो अदधुः शफान् । ऊबध्यमस्य कीटेभ्यः श्ववर्तेभ्यो अधारयन्
त्याची खुरे सरमेच्या, नखे कासवांना दिली; त्याचे केस कीटकांना आणि भुयारात राहणाऱ्यांना दिले.
शृङ्गाभ्यां रक्ष ऋषत्यवर्तिं हन्ति चक्षुषा । शृणोति भद्रं कर्णाभ्यां गवां यः पतिरघ्न्यः
तो शिंगांनी रक्षण करतो, शेपटीने हाकलतो, डोळ्यांनी मारतो; कानांनी शुभ ऐकतो—तो गायींचा आणि अजोड गायींचा स्वामी आहे.
शतयाजं स यजते नैनं दुन्वन्त्यग्नयः । जिन्वन्ति विश्वे तं देवा यो ब्राह्मण ऋषभमाजुहोति
जो शंभर यज्ञ करतो, त्याला अग्नी त्रास देत नाही; जो ब्राह्मणाला वळू अर्पण करतो, त्याला सर्व देव प्रसन्न होतात.
ब्राह्मणेभ्य ऋषभं दत्त्वा वरीयः कृणुते मनः । पुष्टिं सो अघ्न्यानां स्वे गोष्ठेऽव पश्यते
ब्राह्मणांना वळू दिल्यावर त्याचे मन अधिक श्रेष्ठ होते; तो आपल्या गोठ्यात गायींची समृद्धी पाहतो.
गावः सन्तु प्रजाः सन्त्वथो अस्तु तनूबलम् । तत्सर्वमनु मन्यन्तां देवा ऋषभदायिने
गायी असाव्यात, संतती असावी, आणि शरीराला बळ लाभो. हे सर्व देवांनी, वृषदात्याला, मान्य करावं.
अयं पिपान इन्द्र इद्रयिं दधातु चेतनीम् । अयं धेनुं सुदुघां नित्यवत्सां वशं दुहां विपश्चितं परो दिवः
हा प्यायला, हे इंद्रा, कळपाला समज वाढवो. हा गायी मिळो, जी भरपूर दूध देते, नेहमी वासरू असलेली, हवी तशी दूध देणारी, बुद्धिमान, आणि आकाशाहून श्रेष्ठ.
पिशङ्गरूपो नभसो वयोधा ऐन्द्रः शुष्मो विश्वरूपो न आगन् । आयुरस्मभ्यं दधत्प्रजां च रायश्च पोषैरभि नः सचताम्
तपकिरी रंगाचा, आकाशातील वारे धरून, इंद्राची शक्ती, सर्व रूपांनी, आपल्याकडे आली आहे. ती आपल्याला दीर्घायुष्य, संतती आणि समृद्धी मिळवून देओ, आणि नेहमी आपल्याबरोबर राहो.
उपेहोपपर्चनास्मिन् गोष्ठ उप पृञ्च नः । उप ऋषभस्य यद्रेत उपेन्द्र तव वीर्यम्
इथे ये, या गोठ्यातील अर्पणाजवळ ये, आमच्याजवळ ये. वृषभाच्या वीर्याजवळ ये, उपेंद्र, तुझ्या सामर्थ्याजवळ ये.
एतं वो युवानं प्रति दध्मो अत्र तेन क्रीडन्तीश्चरत वशामनु । मा नो हासिष्ट जनुषा सुभागा रायश्च पोषैरभि नः सचध्वम्
या तरुणाला आम्ही तुम्हाला अर्पण करतो; त्याच्यासोबत खेळा, फिरा आणि त्याच्या इच्छेनुसार वागा. आम्हाला, जन्मतःच भाग्यवान असलेल्या, सोडू नका; आणि संपत्ती व समृद्धीसह आमच्याजवळ रहा.
आ नयैतमा रभस्व सुकृतां लोकमपि गच्छतु प्रजानन् । तीर्त्वा तमांसि बहुधा महान्त्यजो नाकमा क्रमतां तृतीयम्
याला इथे घेऊन जा, धर, आणि तो सत्कर्म करणाऱ्यांच्या लोकात जाऊ दे, जाणून. अनेक प्रकारच्या मोठ्या अंधारातून पार जाऊन, तो मेंढा तिसऱ्या स्वर्गात पोहोचो.
इन्द्राय भागं परि त्वा नयाम्यस्मिन् यज्ञे यजमानाय सूरिम् । ये नो द्विषन्त्यनु तान् रभस्वानागसो यजमानस्य वीराः
इंद्रासाठी, या यज्ञात, यजमानासाठी तुला फिरवतो. जे आपल्यावर द्वेष करतात, त्यांना पकड, हे वीरांनो, यजमानासाठी निरपराध असताना.
प्र पदोऽव नेनिग्धि दुश्चरितं यच्चचार शुद्धैः शफैरा क्रमतां प्रजानन् । तीर्त्वा तमांसि बहुधा विपश्यन्न् अजो नाकमा क्रमतां तृतीयम्
तुझ्या पायांना वाईट वर्तनाचा डाग लागू नये; शुद्ध खुरांनी पुढे टाक, जाणून. अनेक मोठ्या अंधारातून पार जाऊन, स्पष्ट पाहून, तो मेंढा तिसऱ्या स्वर्गात पोहोचो.
अनुछ्य श्यामेन त्वचमेतां विशस्तर्यथापर्वसिना माभि मंस्थाः । माभि द्रुहः परुशः कल्पयैनं तृतीये नाके अधि वि श्रयैनम्
ही काळी कात काढ, सांध्यांनी जसे कापतात तसे, पण आम्हाला इजा करू नकोस. कठोरपणा किंवा द्वेषाने त्याला तयार करू नकोस; तो तिसऱ्या स्वर्गात विसावा घेऊ दे.
ऋचा कुम्भीमध्यग्नौ श्रयाम्या सिञ्चोदकमव धेह्येनम् । पर्याधत्ताग्निना शमितारः शृतो गच्छतु सुकृतां यत्र लोकः
ऋचाने त्याला कुंभात, अग्नीच्या मध्यभागी ठेवतो; त्याच्यावर पाणी ओत. अग्नीने शांत करणारे त्याला वेढून राहो; शिजलेला जिथे सत्कर्म करणाऱ्यांचा लोक आहे तिथे जाऊ दे.
उत्क्रामातः परि चेदतप्तस्तप्ताच्चरोरधि नाकं तृतीयम् । अग्नेरग्निरधि सं बभूविथ ज्योतिष्मन्तमभि लोकं जयैतम्
जा, न शिजलेला असो वा शिजलेला, वर तिसऱ्या स्वर्गात पोहोच. अग्नीतून अग्नी झाला आहेस; प्रकाशमय लोक जिंक.
अजो अग्निरजमु ज्योतिराहुरजं जीवता ब्रह्मणे देयमाहुः । अजस्तमांस्यप हन्ति दूरमस्मिंल्लोके श्रद्दधानेन दत्तः
मेंढा म्हणजे अग्नी, असं म्हणतात, मेंढा म्हणजे प्रकाश, जिवंत असलेला मेंढा ब्राह्मणाला द्यावा असं सांगतात. मेंढा अंधकार दूर लोटतो, या जगात श्रद्धेने दिला जातो.
पञ्चौदनः पञ्चधा वि क्रमतामाक्रंस्यमानस्त्रीणि ज्योतींषि । ईजानानां सुकृतां प्रेहि मध्यं तृतीये नाके अधि वि श्रयस्व
पाचधान्यांचा भात पाच मार्गांनी पुढे जाऊ दे, प्रयत्न करत, तीन प्रकाशांकडे. सत्कर्म करणाऱ्यांच्या लोकाची इच्छा करत, मध्ये जा आणि तिसऱ्या स्वर्गात विसावा घे.
अजा रोह सुकृतां यत्र लोकः शरभो न चत्तोऽति दुर्गान्येषः । पञ्चौदनो ब्रह्मणे दीयमानः स दातारं तृप्त्या तर्पयाति
मेंढ्या, जिथे सत्कर्म करणाऱ्यांचा लोक आहे तिथे पोहोच, जसा वन्यातला रानमेंढा, कुणी थांबवू शकत नाही, कठीण मार्गे पार करतो. पाचधान्यांचा भात ब्राह्मणाला दिला की, तो दात्याला समाधान देतो.
अजस्त्रिनाके त्रिदिवे त्रिपृष्ठे नाकस्य पृष्ठे ददिवांसं दधाति । पञ्चौदनो ब्रह्मणे दीयमानो विश्वरूपा धेनुः कामदुघास्येका
मेंढा, तीन स्वर्गात, तिहेरी आकाशात, स्वर्गाच्या पाठीवर, अर्पण ठेवतो. पाचधान्यांचा भात ब्राह्मणाला दिला की, ती सर्व रूपांची, इच्छा पूर्ण करणारी, एकमेव गायी आहे.
{११} एतद्वो ज्योतिः पितरस्तृतीयं पञ्चौदनं ब्रह्मणेऽजं ददाति । अजस्तमांस्यप हन्ति दूरमस्मिंल्लोके श्रद्दधानेन दत्तः
हे पितरांनो, हे तुमचं तिसरं प्रकाश आहे; पाचधान्यांचा भात, मेंढा, ब्राह्मणाला दिला जातो. मेंढा अंधकार दूर लोटतो, या जगात श्रद्धेने दिला जातो.
ईजानानां सुकृतां लोकमीप्सन् पञ्चौदनं ब्रह्मणेऽजं ददाति । स व्याप्तिमभि लोकं जयैतं शिवोऽस्मभ्यं प्रतिगृहीतो अस्तु
सत्कर्म करणाऱ्यांच्या लोकाची इच्छा करत, पाचधान्यांचा भात, मेंढा, ब्राह्मणाला दिला जातो. तो विस्ताराने लोक जिंकू दे; स्वीकारलेला आपल्यासाठी मंगल होवो.
अजो ह्यग्नेरजनिष्ट शोकाद्विप्रो विप्रस्य सहसो विपश्चित्। इष्टं पूर्तमभिपूर्तं वषट्कृतं तद्देवा ऋतुशः कल्पयन्तु
मेंढा खरंच अग्नीच्या ज्वाळेतून जन्मला, ज्ञानी ज्ञानीपासून, बलवान, बुद्धिमान. देवांनी इच्छित, पूर्ण, उत्तम, आणि वषट् केलेलं यथाकाळ ठरवावं.
अमोतं वासो दद्याद्धिरण्यमपि दक्षिणाम् । तथा लोकान्त्समाप्नोति ये दिव्या ये च पार्थिवाः
अखंड वस्त्र आणि सोनं दक्षिणा म्हणून द्यावं; असं केल्याने मनुष्याला सर्व लोक, म्हणजे स्वर्गीय आणि पृथ्वीवरील, मिळतात.
एतास्त्वाजोप यन्तु धाराः सोम्या देवीर्घृतपृष्ठा मधुश्चुतः । स्तभान् पृथिवीमुत द्यां नाकस्य पृष्ठेऽधि सप्तरश्मौ
हे सोमदेवा, तूपाने ओतलेले, मधासारख्या गोड धारांनी वाहणारे हे प्रवाह तुझ्याजवळ येऊ देत. हे प्रवाह पृथ्वी आणि आकाश धरून ठेवतात, आणि स्वर्गाच्या शिखरावर, सात किरणांच्या ठिकाणी आहेत.
अजोऽस्यज स्वर्गोऽसि त्वया लोकमङ्गिरसः प्राजानन् । तं लोकं पुण्यं प्र ज्ञेषम्
तू अजन्मा आहेस, तूच स्वर्ग आहेस; तुझ्यामुळे अंगिरसांनी लोक मिळवले; मी तो पुण्य लोक जाणावा अशी माझी इच्छा आहे.
येना सहस्रं वहसि येनाग्ने सर्ववेदसम् । तेनेमं यज्ञं नो वह स्वर्देवेषु गन्तवे
अग्निदेवा, तुझ्यामुळे हजार गोष्टी वाहिल्या जातात, तुझ्यामुळे सर्व वेद जपले जातात; म्हणून आमचा हा यज्ञ तू घेऊन जा, जेणेकरून आम्ही देवांच्या स्वर्गलोकात पोहोचू.
अजः पक्वः स्वर्गे लोके दधाति पञ्चौदनो निर्ऋतिं बाधमानः । तेन लोकान्त्सूर्यवतो जयेम
शिजवलेला बकरा स्वर्गात आपली जागा मिळवतो, पाच भागात भात अर्पण करून, अनिष्ट दूर करतो; यामुळे आपण सूर्य असलेल्या लोक जिंकू.
यं ब्राह्मणे निदधे यं च विक्षु या विप्रुष ओदनानामजस्य । सर्वं तदग्ने सुकृतस्य लोके जानीतान् नः संगमने पथीनाम्
जो ब्राह्मणात ठेवला जातो, जो गावात असतो, आणि बकराच्या भाताच्या अर्पणातील ओल — हे सर्व अग्निदेवा, सत्कर्म करणाऱ्यांच्या लोकात, वाटेच्या संगमावर, आमच्यासाठी तू जाण.