पिता वत्सानां पतिरघ्न्यानामथो पिता महतां गर्गराणाम् । वत्सो जरायु प्रतिधुक्पीयूष आमिक्षा घृतं तद्वस्य रेतः
तो वासरांचा पिता, गायींचा स्वामी, आणि मोठ्या गडगडाट करणाऱ्यांचा देखील पिता आहे; झिल्लीमध्ये गुंडाळलेला वासरू पौष्टिक दूध देतो—हेच लोणी, हेच खजिन्याचे बीज आहे.
देवानां भाग उपनाह एषोऽपां रस ओषधीनां घृतस्य । सोमस्य भक्षमवृणीत शक्रो बृहन्न् अद्रिरभवद्यच्छरीरम्
हा देवांसाठी भाग जवळ आणतो, पाण्याचा सार, औषधींचा आणि तुपाचा; शक्राने सोमाचा अन्न निवडले, आणि मोठा डोंगर त्याचे शरीर झाला.
सोमेन पूर्णं कलशं बिभर्षि त्वष्टा रूपाणां जनिता पशूनाम् । शिवास्ते सन्तु प्रजन्व इह या इमा न्यस्मभ्यं स्वधिते यच्छ या अमूः
तू सोमाने भरलेला कलश वाहतोस; त्वष्टा हा रूपांचा आणि जनावरांचा निर्माता आहे; जे येथे फलदायी आहेत ते तुझ्यासाठी शुभ होवोत—येथे आणि तिथे असलेले आम्हाला दे.
आज्यं बिभर्ति घृतमस्य रेतः साहस्रः पोषस्तमु यज्ञमाहुः । इन्द्रस्य रूपमृषभो वसानः सो अस्मान् देवाः शिव ऐतु दत्तः
तो तूप वाहतो, त्याचे बीज तूप आहे, त्याची समृद्धी हजारपट आहे—त्याला यज्ञ म्हणतात; मेदाने झाकलेला वळू हा इंद्राचे रूप आहे—देवांनी कृपावंत होऊन तो आम्हाला दान म्हणून पाठवावा.
इन्द्रस्यौजो वरुणस्य बाहू अश्विनोरंसौ मरुतामियं ककुत्। बृहस्पतिं संभृतमेतमाहुर्ये धीरासः कवयो ये मनीषिणः
त्याचे बळ इंद्राचे, त्याचे हात वरुणाचे, त्याचे खांदे अश्विनांचे, त्याचा गारूड मरुतांचा आहे; ज्ञानी, कवी, विचारवंत म्हणतात की हे बृहस्पतीचे एकत्रित रूप आहे.
दैवीर्विशः पयस्वान् आ तनोषि त्वामिन्द्रं त्वां सरस्वन्तमाहुः । सहस्रं स एकमुखा ददाति यो ब्राह्मण ऋषभमाजुहोति
तू दैवी लोकांच्या दूधयुक्त साराने स्वतःला विस्तारतोस; तुला इंद्र, तुला सरस्वती म्हणतात; जो ब्राह्मणाला वळू अर्पण करतो, तो एकाच मुखाने हजार देतो.
बृहस्पतिः सविता ते वयो दधौ त्वष्टुर्वायोः पर्यात्मा त आभृतः । अन्तरिक्षे मनसा त्वा जुहोमि बर्हिष्टे द्यावापृथिवी उभे स्ताम्
बृहस्पती आणि सविता यांनी तुला पंख दिले; त्वष्ट्याचा प्राण तुझ्याभोवती आहे; मी मनाने तुला आकाशात अर्पण करतो—दोन्ही, आकाश आणि पृथ्वी, यज्ञाच्या कुशावर स्थिर राहो.
{९} य इन्द्र इव देवेषु गोष्वेति विवावदत्। तस्य ऋषभस्याङ्गानि ब्रह्मा सं स्तौतु भद्रया
जो देवांमध्ये आणि गायींमध्ये इंद्रासारखा बोलतो, त्या वळूच्या अंगांचे ब्राह्मण शुभाशीर्वादाने स्तुती करो.
पार्श्वे आस्तामनुमत्या भगस्यास्तामनूवृजौ । अष्ठीवन्तावब्रवीन् मित्रो ममैतौ केवलाविति
त्याचे बाजू अनुमतीच्या, मांड्या भगाच्या असोत; मित्राने सांगितले, 'ही दोन्ही हाडे असलेली माझ्याच आहेत.'
भसदासीदादित्यानां श्रोणी आस्तां बृहस्पतेः । पुच्छं वातस्य देवस्य तेन धूनोत्योषधीः
त्याचे नितंब आदित्यांचे, कंबरे बृहस्पतीच्या असोत; शेपूट वायूचे आहे—त्याने औषधींना हलवावे.
गुदा आसन्त्सिनीवाल्याः सूर्यायास्त्वचमब्रुवन् । उत्थातुरब्रुवन् पद ऋषभं यदकल्पयन्
त्याच्या आतडी सिनीवाळीच्या, त्वचा सूर्येची आहे असे म्हणतात; वळू उभा करणाऱ्यांनी म्हटले, 'त्याला पाऊल असू द्या.'
क्रोड आसीज्जामिशंसस्य सोमस्य क्लशो धृतः । देवाः संगत्य यत्सर्व ऋषभं व्यकल्पयन्
त्याचा कंबरा जामिशंसाचा, मूत्राशय सोमासाठी राखलेला; देवांनी एकत्र येऊन संपूर्ण वळू घडवला.
ते कुष्ठिकाः सरमायै कूर्मेभ्यो अदधुः शफान् । ऊबध्यमस्य कीटेभ्यः श्ववर्तेभ्यो अधारयन्
त्याची खुरे सरमेच्या, नखे कासवांना दिली; त्याचे केस कीटकांना आणि भुयारात राहणाऱ्यांना दिले.
शृङ्गाभ्यां रक्ष ऋषत्यवर्तिं हन्ति चक्षुषा । शृणोति भद्रं कर्णाभ्यां गवां यः पतिरघ्न्यः
तो शिंगांनी रक्षण करतो, शेपटीने हाकलतो, डोळ्यांनी मारतो; कानांनी शुभ ऐकतो—तो गायींचा आणि अजोड गायींचा स्वामी आहे.
शतयाजं स यजते नैनं दुन्वन्त्यग्नयः । जिन्वन्ति विश्वे तं देवा यो ब्राह्मण ऋषभमाजुहोति
जो शंभर यज्ञ करतो, त्याला अग्नी त्रास देत नाही; जो ब्राह्मणाला वळू अर्पण करतो, त्याला सर्व देव प्रसन्न होतात.
ब्राह्मणेभ्य ऋषभं दत्त्वा वरीयः कृणुते मनः । पुष्टिं सो अघ्न्यानां स्वे गोष्ठेऽव पश्यते
ब्राह्मणांना वळू दिल्यावर त्याचे मन अधिक श्रेष्ठ होते; तो आपल्या गोठ्यात गायींची समृद्धी पाहतो.
गावः सन्तु प्रजाः सन्त्वथो अस्तु तनूबलम् । तत्सर्वमनु मन्यन्तां देवा ऋषभदायिने
गायी असाव्यात, संतती असावी, आणि शरीराला बळ लाभो. हे सर्व देवांनी, वृषदात्याला, मान्य करावं.
अयं पिपान इन्द्र इद्रयिं दधातु चेतनीम् । अयं धेनुं सुदुघां नित्यवत्सां वशं दुहां विपश्चितं परो दिवः
हा प्यायला, हे इंद्रा, कळपाला समज वाढवो. हा गायी मिळो, जी भरपूर दूध देते, नेहमी वासरू असलेली, हवी तशी दूध देणारी, बुद्धिमान, आणि आकाशाहून श्रेष्ठ.
पिशङ्गरूपो नभसो वयोधा ऐन्द्रः शुष्मो विश्वरूपो न आगन् । आयुरस्मभ्यं दधत्प्रजां च रायश्च पोषैरभि नः सचताम्
तपकिरी रंगाचा, आकाशातील वारे धरून, इंद्राची शक्ती, सर्व रूपांनी, आपल्याकडे आली आहे. ती आपल्याला दीर्घायुष्य, संतती आणि समृद्धी मिळवून देओ, आणि नेहमी आपल्याबरोबर राहो.
उपेहोपपर्चनास्मिन् गोष्ठ उप पृञ्च नः । उप ऋषभस्य यद्रेत उपेन्द्र तव वीर्यम्
इथे ये, या गोठ्यातील अर्पणाजवळ ये, आमच्याजवळ ये. वृषभाच्या वीर्याजवळ ये, उपेंद्र, तुझ्या सामर्थ्याजवळ ये.
एतं वो युवानं प्रति दध्मो अत्र तेन क्रीडन्तीश्चरत वशामनु । मा नो हासिष्ट जनुषा सुभागा रायश्च पोषैरभि नः सचध्वम्
या तरुणाला आम्ही तुम्हाला अर्पण करतो; त्याच्यासोबत खेळा, फिरा आणि त्याच्या इच्छेनुसार वागा. आम्हाला, जन्मतःच भाग्यवान असलेल्या, सोडू नका; आणि संपत्ती व समृद्धीसह आमच्याजवळ रहा.
आ नयैतमा रभस्व सुकृतां लोकमपि गच्छतु प्रजानन् । तीर्त्वा तमांसि बहुधा महान्त्यजो नाकमा क्रमतां तृतीयम्
याला इथे घेऊन जा, धर, आणि तो सत्कर्म करणाऱ्यांच्या लोकात जाऊ दे, जाणून. अनेक प्रकारच्या मोठ्या अंधारातून पार जाऊन, तो मेंढा तिसऱ्या स्वर्गात पोहोचो.
इन्द्राय भागं परि त्वा नयाम्यस्मिन् यज्ञे यजमानाय सूरिम् । ये नो द्विषन्त्यनु तान् रभस्वानागसो यजमानस्य वीराः
इंद्रासाठी, या यज्ञात, यजमानासाठी तुला फिरवतो. जे आपल्यावर द्वेष करतात, त्यांना पकड, हे वीरांनो, यजमानासाठी निरपराध असताना.
प्र पदोऽव नेनिग्धि दुश्चरितं यच्चचार शुद्धैः शफैरा क्रमतां प्रजानन् । तीर्त्वा तमांसि बहुधा विपश्यन्न् अजो नाकमा क्रमतां तृतीयम्
तुझ्या पायांना वाईट वर्तनाचा डाग लागू नये; शुद्ध खुरांनी पुढे टाक, जाणून. अनेक मोठ्या अंधारातून पार जाऊन, स्पष्ट पाहून, तो मेंढा तिसऱ्या स्वर्गात पोहोचो.
अनुछ्य श्यामेन त्वचमेतां विशस्तर्यथापर्वसिना माभि मंस्थाः । माभि द्रुहः परुशः कल्पयैनं तृतीये नाके अधि वि श्रयैनम्
ही काळी कात काढ, सांध्यांनी जसे कापतात तसे, पण आम्हाला इजा करू नकोस. कठोरपणा किंवा द्वेषाने त्याला तयार करू नकोस; तो तिसऱ्या स्वर्गात विसावा घेऊ दे.
ऋचा कुम्भीमध्यग्नौ श्रयाम्या सिञ्चोदकमव धेह्येनम् । पर्याधत्ताग्निना शमितारः शृतो गच्छतु सुकृतां यत्र लोकः
ऋचाने त्याला कुंभात, अग्नीच्या मध्यभागी ठेवतो; त्याच्यावर पाणी ओत. अग्नीने शांत करणारे त्याला वेढून राहो; शिजलेला जिथे सत्कर्म करणाऱ्यांचा लोक आहे तिथे जाऊ दे.
उत्क्रामातः परि चेदतप्तस्तप्ताच्चरोरधि नाकं तृतीयम् । अग्नेरग्निरधि सं बभूविथ ज्योतिष्मन्तमभि लोकं जयैतम्
जा, न शिजलेला असो वा शिजलेला, वर तिसऱ्या स्वर्गात पोहोच. अग्नीतून अग्नी झाला आहेस; प्रकाशमय लोक जिंक.
अजो अग्निरजमु ज्योतिराहुरजं जीवता ब्रह्मणे देयमाहुः । अजस्तमांस्यप हन्ति दूरमस्मिंल्लोके श्रद्दधानेन दत्तः
मेंढा म्हणजे अग्नी, असं म्हणतात, मेंढा म्हणजे प्रकाश, जिवंत असलेला मेंढा ब्राह्मणाला द्यावा असं सांगतात. मेंढा अंधकार दूर लोटतो, या जगात श्रद्धेने दिला जातो.
पञ्चौदनः पञ्चधा वि क्रमतामाक्रंस्यमानस्त्रीणि ज्योतींषि । ईजानानां सुकृतां प्रेहि मध्यं तृतीये नाके अधि वि श्रयस्व
पाचधान्यांचा भात पाच मार्गांनी पुढे जाऊ दे, प्रयत्न करत, तीन प्रकाशांकडे. सत्कर्म करणाऱ्यांच्या लोकाची इच्छा करत, मध्ये जा आणि तिसऱ्या स्वर्गात विसावा घे.
अजा रोह सुकृतां यत्र लोकः शरभो न चत्तोऽति दुर्गान्येषः । पञ्चौदनो ब्रह्मणे दीयमानः स दातारं तृप्त्या तर्पयाति
मेंढ्या, जिथे सत्कर्म करणाऱ्यांचा लोक आहे तिथे पोहोच, जसा वन्यातला रानमेंढा, कुणी थांबवू शकत नाही, कठीण मार्गे पार करतो. पाचधान्यांचा भात ब्राह्मणाला दिला की, तो दात्याला समाधान देतो.