अमून् अश्वत्थ निः शृणीहि खादामून् खदिराजिरम् । ताजद्भङ्ग इव भज्यन्तां हन्त्वेनान् वधको वधैः
अश्वत्था, तू त्यांना छाट; खदिरा आणि अर्जुना, तुम्ही त्यांना गिळून टाक; ते तुटक्या काड्यांसारखे मोडावेत आणि संहार करणारा त्यांना शस्त्रांनी नष्ट करो.
परुषान् अमून् परुषाह्वः कृणोतु हन्त्वेनान् वधको वधैः । क्षिप्रं शर इव भज्यन्तां बृहज्जालेन संदिताः
कडक असलेल्यांना 'कडक' नावाने ओळखला जाणारा अधिक कडक बनवो; संहार करणारा त्यांना शस्त्रांनी नष्ट करो; ते बाणासारखे पटकन तुटावेत, मोठ्या जाळ्यात अडकलेले.
अन्तरिक्षं जालमासीज्जालदण्डा दिशो महीः । तेनाभिधाय दस्यूनां शक्रः सेनामपावपत्
आकाशात जाळे पसरले होते, त्या जाळ्याच्या काठ्या दिशांना आणि पृथ्वीवर होत्या; त्याच्याच जोरावर शक्राने दस्यूंच्या सैन्याचा नाश केला.
बृहद्धि जालं बृहतः शक्रस्य वाजिनीवतः । तेन शत्रून् अभि सर्वान् न्युब्ज यथा न मुच्यातै कतमश्चनैषाम्
शक्तिशाली, घोड्यांचा स्वामी असलेल्या शक्राचे जाळे खूप मोठे आहे; त्याच्याने सर्व शत्रूंना अशी झाक की त्यातील एकही सुटू नये.
बृहत्ते जालं बृहत इन्द्र शूर सहस्रार्घस्य शतवीर्यस्य । तेन शतं सहस्रमयुतं न्यर्बुदं जघान शक्रो दस्यूनामभिधाय सेनया
तुझं जाळं फार मोठं आहे, हे बलाढ्य, शूर, हजारो बक्षिसांचा आणि शंभर सामर्थ्यांचा इंद्रा; त्याच्याने शक्राने सैन्यासह शंभर, हजार, दहा हजार, लक्ष दस्यूंचा नाश केला.
अयं लोको जालमासीच्छक्रस्य महतो महान् । तेनाहमिन्द्रजालेनामूंस्तमसाभि दधामि सर्वान्
हा संपूर्ण जग शक्राच्या मोठ्या जाळ्यात अडकला; त्या इंद्राच्या जाळ्याने मी हे सर्व शत्रू अंधारात झाकतो.
सेदिरुग्रा व्यृद्धिरार्तिश्चानपवाचना । श्रमस्तन्द्रीश्च मोहश्च तैरमून् अभि दधामि सर्वान्
ताप, उग्र वाढ, दुःख, देशातून हाकलून देणं, थकवा, कंटाळा आणि भ्रम—या सर्वांनी मी हे शत्रू झाकतो.
मृत्यवेऽमून् प्र यछामि मृत्युपाशैरमी सिताः । मृत्योर्ये अघला दूतास्तेभ्य एनान् प्रति नयामि बद्ध्वा
मी हे शत्रू मृत्यूकडे सुपूर्द करतो, मृत्यूच्या फासांनी बांधून; जे मृत्यूचे दूत आहेत, नाश करणारे, त्यांच्याकडे मी हे बांधून देतो.
{२०} नयतामून् मृत्युदूता यमदूता अपोम्भत । परःसहस्रा हन्यन्तां तृणेढ्वेनान् मत्यं भवस्य
मृत्यूचे दूत, यमाचे दूत त्यांना घेऊन जावोत; हजारो हजारो शत्रू नष्ट होवोत, हे संहारक, तुझ्या सामर्थ्याने ते गवतासारखे होवोत.
साध्या एकं जालदण्डमुद्यत्य यन्त्योजसा । रुद्रा एकं वसव एकमादित्यैरेक उद्यतः
साध्यांनी एक जाळ्याचा दांडा उचलला, रुद्रांनी एक, वसूंनी एक, आणि आदित्यांनीही एक, सर्वांनी सामर्थ्याने उचलले.
विश्वे देवाः उपरिष्टादुब्जन्तो यन्त्वोजसा । मध्येन घ्नन्तो यन्तु सेनामङ्गिरसो महीम्
सर्व देव वरून जाळे पसरवतात, सामर्थ्याने; अंगिरस पृथ्वीवर आणि मधोमध सैन्यावर आघात करोत.
वनस्पतीन् वानस्पत्यान् ओषधीरुत वीरुधः । द्विपाच्चतुष्पादिष्णामि यथा सेनाममूं हनन्
वनातील झाडे, वन्य जीव, औषधी आणि गवत; दोन पायांचे आणि चार पायांचे—हे सर्व मी पाठवतो, जेणेकरून ते त्या सैन्याचा नाश करतील.
गन्धर्वाप्सरसः सर्पान् देवान् पुण्यजनान् पितॄन् । दृष्टान् अदृष्टान् इष्णामि यथा सेनाममूं हनन्
गंधर्व, अप्सरा, सर्प, देव, पुण्यात्मे आणि पितर; जे दिसतात आणि जे दिसत नाहीत, त्यांना मी पाठवतो, जेणेकरून ते त्या सैन्याचा नाश करतील.
इम उप्ता मृत्युपाशा यान् आक्रम्य न मुच्यसे । अमुष्या हन्तु सेनाया इदं कूटं सहस्रशः
हे मृत्यूचे फास आहेत, जे एकदा अडकले की सुटत नाहीत; हे हजारो पट संकट त्या सैन्याचा नाश करो.
घर्मः समिद्धो अग्निनायं होमः सहस्रहः । भवश्च पृश्निबाहुश्च शर्व सेनाममूं हतम्
उकळलेली आहुती अग्नीने पेटवली आहे; ही होम हजार वेळा केली जाते. भव, पृष्णिबाहू आणि शर्वा, त्या शत्रूंच्या सैन्याचा नाश करा.
मृत्योराषमा पद्यन्तां क्षुधं सेदिं वधं भयम् । इन्द्रश्चाक्षुजालाभ्यां शर्व सेनाममूं हतम्
ते मृत्यूच्या तावडीत, उपाशीपोटी, क्षय, वध आणि भीतीमध्ये पडो. इंद्रा, तुझ्या दोन वज्रांनी आणि शर्वा, त्या शत्रूंच्या सैन्याचा नाश करा.
पराजिताः प्र त्रसतामित्रा नुत्ता धावत ब्रह्मणा । बृहस्पतिप्रनुत्तानां मामीषां मोचि कश्चन
शत्रू पराभूत होऊन घाबरून पळून जावोत, मंत्राच्या सामर्थ्याने दूर जावोत. बृहस्पतीने ज्यांना पराजित केले आहे, त्यांच्यातील कोणीही मला सोडू नये.
अव पद्यन्तामेषामायुधानि मा शकन् प्रतिधामिषुम् । अथैषां बहु बिभ्यतामिषवः घ्नन्तु मर्मणि
त्यांची शस्त्रे खाली पडो; त्यांनी माझ्यावर बाण रोखता येऊ नये. मग ते फार घाबरलेले असताना, त्यांच्या बाणांनी त्यांच्याच नाजूक जागी घाव घालावा.
सं क्रोशतामेनान् द्यावापृथिवी समन्तरिक्षं सह देवताभिः । मा ज्ञातारं मा प्रतिष्ठां विदन्त मिथो विघ्नाना उप यन्तु मृत्युम्
ते एकत्र ओरडोत; आकाश-पृथ्वी आणि मधले अंतर, देवतांसह, त्यांच्याविरुद्ध असो. त्यांनी आपले नातेवाईक किंवा जागा ओळखू नये; त्यांच्या मध्ये अडथळे येवोत आणि ते मृत्यूकडे जावोत.
दिशश्चतस्रोऽश्वतर्यो देवरथस्य पुरोडाशाः शफा अन्तरिक्षमुद्धिः । द्यावापृथिवी पक्षसी ऋतवोऽभीशवोऽन्तर्देशाः किम्करा वाक्परिरथ्यम्
चार दिशा या देवाच्या रथाच्या घोड्या आहेत, पुरोडाश हे रथाचे पुढचे भाग आहेत, खुर म्हणजे अंतरिक्ष, वरचे आकाश म्हणजे जुवा. आकाश-पृथ्वी हे पंख आहेत, ऋतू म्हणजे लगाम, मधल्या दिशा सेवक आहेत, आणि वाणी म्हणजे रथाभोवतीचा मार्ग.
संवत्सरो रथः परिवत्सरो रथोपस्थो विराडीषाग्नी रथमुखम् । इन्द्रः सव्यष्ठाश्चन्द्रमाः सारथिः
संवत्सर हा रथ आहे, अर्धवर्ष हे रथाचे आसन आहे, तेजस्वी हे रथाच्या पुढील अग्नी आहेत. इंद्र हा डावीकडचा दांडा आहे, आणि चंद्र हा सारथी आहे.
इतो जयेतो वि जय सं जय जय स्वाहा । इमे जयन्तु परामी जयन्तां स्वाहैभ्यो दुराहामीभ्यः । नीललोहितेनामून् अभ्यवतनोमि
येथून जिंक, पुढे जा, एकत्र हो, विजय मिळव—स्वाहा! हे जिंकोत, माझे विरोधक पराभूत होवोत—स्वाहा! मी त्यांना निळ्या-तांबड्या (शर्वा) यांच्या सामर्थ्याने जिंकतो.
कुतस्तौ जातौ कतमः सो अर्धः कस्माल्लोकात्कतमस्याः पृथिव्याः । वत्सौ विराजः सलिलादुदैतां तौ त्वा पृछामि कतरेण दुग्धा
ती दोघं कुठून जन्मली? तो अर्धा कोणता? कोणत्या जगातून, पृथ्वीच्या कोणत्या भागातून? विराजचे दोन वासरू पाण्यातून उगवले; मी विचारतो, त्यांना कोणत्या एकाने दूध दिलं?
यो अक्रन्दयत्सलिलं महित्वा योनिं कृत्वा त्रिभुजं शयानः । वत्सः कामदुघो विराजः स गुहा चक्रे तन्वः पराचैः
ज्याने पाण्याला मोठेपणाने रडवलं, गर्भ तयार केला, आणि तीन वाकड्या अवस्थेत पडला—तो इच्छा पूर्ण करणारा वासरू विराज, त्याने आपली रूपं लपवून ठेवली.
यानि त्रीणि बृहन्ति येषां चतुर्थं वियुनक्ति वाचम् । ब्रह्मैनद्विद्यात्तपसा विपश्चिद्यस्मिन्न् एकं युज्यते यस्मिन्न् एकम्
ती तीन महान आहेत, ज्यांच्यात चौथ्याने वाणी विभागली जाते—हे ज्ञानी, हे तपाने आणि विद्वत्तेने जाणावं, ज्यात एक जोडला जातो, ज्यात एक असतो.
बृहतः परि सामानि षष्ठात्पञ्चाधि निर्मिता । बृहद्बृहत्या निर्मितं कुतोऽधि बृहती मिता
महानाच्या भोवती साम गीते मांडलेल्या आहेत, सहाव्याच्या वर पाच. मोठं मोठ्यापासून बनलं आहे; मोठ्या छंदाचं माप कुठून घेतलं जातं?
बृहती परि मात्राया मातुर्मात्राधि निर्मिता । माया ह जज्ञे मायाया मायाया मातली परि
बृहती छंद मापाने मोजली जाते, आईच्या मापाच्या वर तयार झाली आहे. माया मायेतून जन्मली; मातली मायेभोवती आहे.
वैश्वानरस्य प्रतिमोपरि द्यौर्यावद्रोदसी विबबाधे अग्निः । ततः षष्ठादामुतो यन्ति स्तोमा उदितो यन्त्यभि षष्ठमह्नः
वैश्वानराच्या रूपावर, आकाश दोन्ही जगांवर दडपलं, अग्नीने त्यांना आवरलं. सहाव्यापासून स्तोत्रे निघतात; जी उगवली ती सहाव्या दिवशी जातात.
षट् त्वा पृच्छाम ऋषयः कश्यपेमे त्वं हि युक्तं युयुक्षे योग्यं च । विराजमाहुर्ब्रह्मणः पितरं तां नो वि धेहि यतिधा सखिभ्यः
षड् प्रश्न आम्ही तुला विचारतो, ऋषी कश्यप, कारण तू योग्य आहेस आणि योग्य ते जुळवलंस. विराजला ब्रह्माचा पिता म्हणतात; ते आमच्या मैत्रीत वाटून दे.
यां प्रच्युतामनु यज्ञाः प्रच्यवन्त उपतिष्ठन्त उपतिष्ठमानाम् । यस्या व्रते प्रसवे यक्षमेजति सा विराडृषयः परमे व्योमन्
ज्यापासून दूर गेल्यावर यज्ञ तिच्यामागे जातात, तिच्याजवळ येतात—जिच्या व्रताने, प्रेरणेने यक्ष हलतो—ती विराज आहे, ती ऋषी परम आकाशात आहेत.