न कामेन पुनर्मघो भवामि सं चक्षे कं पृश्निमेतामुपाजे । केन नु त्वमथर्वन् काव्येन केन जातेनासि जातवेदाः
इच्छेने मी पुन्हा उदार होत नाही; मी विचार करतो, कोणाकडे जावे, कोणाशी एकरूप व्हावे. अथर्वन, कोणत्या ज्ञानाने, कोणत्या जन्माने तू जातवेद झाला आहेस?
सत्यमहं गभीरः काव्येन सत्यं जातेनास्मि जातवेदाः । न मे दासो नार्यो महित्वा व्रतं मीमाय यदहं धरिष्ये
खरंच, मी ज्ञानामुळे खोल आहे; खरंच, जन्मामुळे मी जातवेद आहे. माझ्या व्रताची महानता ना कुण्या दासाने, ना स्त्रीने मोजली आहे, जे मी पाळतो.
न त्वदन्यः कवितरो न मेधया धीरतरो वरुण स्वधावन् । त्वं ता विश्वा भुवनानि वेत्थ स चिन् नु त्वज्जनो मायी बिभाय
हे वरुणा, तुझ्याशिवाय दुसरा कोणीही अधिक कवी किंवा अधिक बुद्धिमान नाही. तू सर्व जग जाणतोस; तुझ्या लोकांनाही कधीकधी तुझ्या सामर्थ्याची भीती वाटते.
त्वं ह्यङ्ग वरुण स्वधावन् विश्वा वेत्थ जनिम सुप्रणीते । किं रजस एना परो अन्यदस्त्येना किं परेणावरममुर
हे वरुणा, तूच सर्व सृष्टीची उत्पत्ती जाणतोस, योग्य मार्गदर्शक आहेस. या प्रदेशाच्या पलीकडे काय आहे? आणखी काही उच्च आहे का? खाली काय आहे, वर काय आहे, अमर एक?
एकं रजस एना परो अन्यदस्त्येना पर एकेन दुर्णशं चिदर्वाक्। तत्ते विद्वान् वरुण प्र ब्रवीम्यधोवचसः पणयो भवन्तु नीचैर्दासा उप सर्पन्तु भूमिम्
एक प्रदेश वर आहे, दुसरा खाली; एका मार्गाने दुष्टही खाली आणला जातो. हे वरुणा, हे मी तुला जाणून सांगतो: वाईटांची कमाई खाली जाऊ दे, दासांनी जमिनीला जवळ जाऊ दे.
त्वं ह्यङ्ग वरुण ब्रवीषि पुनर्मघेष्ववद्यानि भूरि । मो षु पणींरभ्येतावतो भून् मा त्वा वोचन्न् अराधसं जनासः
हे वरुणा, तू उदारांना अनेक निर्दोष गोष्टी सांगतोस; लोभी लोकांनी तुझ्या देणग्यांकडे येऊ नये. लोकांनी तुला कठोर म्हणू नये.
मा मा वोचन्न् अराधसं जनासः पुनस्ते पृश्निं जरितर्ददामि । स्तोत्रं मे विश्वमा याहि शचीभिरन्तर्विश्वासु मानुषीषु दिक्षु
लोकांनी मला कठोर म्हणू नये; पुन्हा मी गायकाला दक्षिण दिशा देतो. माझे स्तोत्र शक्तींसह सर्व मानवांच्या दिशांना पोहोचो.
आ ते स्तोत्राण्युद्यतानि यन्त्वन्तर्विश्वासु मानुषीषु दिक्षु । देहि नु मे यन् मे अदत्तो असि युज्यो मे सप्तपदः सखासि
तुझी स्तोत्रे, उंचावलेली, सर्व मानवांच्या दिशांना जाऊ देत. जे तू दिले नाहीस ते मला दे; तू माझा सात पावलांचा सोबती, माझा मित्र आहेस.
समा नौ बन्धुर्वरुण समा जा वेदाहं तद्यन् नावेषा समा जा । ददामि तद्यत्ते अदत्तो अस्मि युज्यस्ते सप्तपदः सखास्मि
आपली नाती, हे वरुणा, एकरूप होऊ देत; आपला जन्म एकच आहे, हे मला ठाऊक आहे. जे तू दिले नाहीस ते मी तुला देतो; तू माझा सात पावलांचा सोबती, माझा मित्र आहेस.
देवो देवाय गृणते वयोधा विप्रो विप्राय स्तुवते सुमेधाः । अजीजनो हि वरुण स्वधावन्न् अथर्वाणं पितरं देवबन्धुम् । तस्मा उ राधः कृणुहि सुप्रशस्तं सखा नो असि परमं च बन्धुः
देव देवाची स्तुती करतो, ज्ञानी ज्ञानीची प्रशंसा करतो; प्रेरित वरुणाने अथर्वनाला, देवांचा पूर्वज मित्र, जन्म दिला. म्हणून, हे उत्तम कीर्ती असलेला, आम्हाला कृपा दे; तू आमचा मित्र, सर्वोच्च नातेवाईक आहेस.
समिद्धो अद्य मनुषो दुरोणे देवो देवान् यजसि जातवेदः । आ च वह मित्रमहश्चिकित्वान् त्वं दूतः कविरसि प्रचेताः
आज मानवाच्या घरात प्रज्वलित झालेला, हे जातवेद, तू देवांची पूजा करतोस. मित्र आणि वरुण या ज्ञानी देवांना घेऊन ये, कारण तूच दूत, कवी आणि जागरूक आहेस.
तनूनपात्पथ ऋतस्य यानान् मध्वा समञ्जन्त्स्वदया सुजिह्व । मन्मानि धीभिरुत यज्ञमृन्धन् देवत्रा च कृणुह्यध्वरं नः
हे तनूनपात, सत्याच्या मार्गावर चालणारा, मधुर जिभेचा, मधुरतेत आनंद मानणारा, आमचे विचार ज्ञानाने एकत्र कर आणि यज्ञ प्रज्वलित कर; आमचा यज्ञ दिव्य कर.
आजुह्वान ईड्यो वन्द्यश्चा याह्यग्ने वसुभिः सजोषाः । त्वं देवानामसि यह्व होता स एनान् यक्षीषितो यजीयान्
आवाहन आणि स्तुती केलेला, हे अग्नि, वसूंना सोबत घेऊन ये. तू देवांचा सामर्थ्यशाली पुरोहित आहेस; तूच त्यांची पूजा करशील, कारण तूच सर्वश्रेष्ठ यज्ञास पात्र आहेस.
प्राचीनं बर्हिः प्रदिशा पृथिव्या वस्तोरस्या वृज्यते अग्रे अह्नाम् । व्यु प्रथते वितरं वरीयो देवेभ्यो अदितये स्योनम्
पूर्व दिशेला पृथ्वीवर प्राचीन कुशाचे आसन अंथरावे, दिवसाच्या प्रारंभाला ते उत्तम स्थान आहे. ते विस्तृत पसरते, सर्वात मोठा मार्ग, देवांसाठी, अदितीसाठी, सुखद आसन आहे.
व्यचस्वतीरुर्विया वि श्रयन्तां पतिभ्यो न जनयः शुम्भमानाः । देवीर्द्वारो बृहतीर्विश्वमिन्वा देवेभ्यो भवत सुप्रायणाः
प्रकाशमान, विशाल द्वारे उघडावीत, जशा पतींसाठी सजलेल्या स्त्रिया असतात. महान, सर्वज्ञानी दिव्य द्वारे देवांसाठी सहज प्रवेशयोग्य असाव्यात.
आ सुष्वयन्ती यजते उपाके उषासानक्ता सदतां नि योनौ । दिव्ये योषणे बृहती सुरुक्मे अधि श्रियं शुक्रपिशं दधाने
शुभ लाभ देणारा पूजा करतो, उषा आणि रात्र एकत्र त्यांच्या आसनावर बसाव्यात. दिव्य, महान कन्या, सुंदर अलंकारांनी सजलेल्या, तेजस्वी सौंदर्य धारण करतात.
दैव्या होतारा प्रथमा सुवाचा मिमाना यज्ञं मनुषो यजध्यै । प्रचोदयन्ता विदथेषु कारू प्राचीनं ज्योतिः प्रदिशा दिशन्ता
दैवी होत्री, पहिल्या आणि मधुर वाणीने, मनुष्यासाठी यज्ञ आखतात, सभा-मंडळात कुशलांना प्रेरणा देतात आणि प्राचीन तेज योग्य दिशेला वळवतात.
आ नो यज्ञं भारती तूयमेत्विडा मनुष्वदिह चेतयन्ती । तिस्रो देवीर्बर्हिरेदं स्योनं सरस्वतीः स्वपसः सदन्ताम्
हे भारती, सामर्थ्यशाली देवी, आमच्या यज्ञात ये, इथे मनुष्यात जागरूकता निर्माण कर; तीन देव्या सरस्वती, खरी प्रेरणा देणाऱ्या, या सुंदर कुशावर बसोत.
य इमे द्यावापृथिवी जनित्री रूपैरपिंशद्भुवनानि विश्वा । तमद्य होतरिषितो यजीयान् देवं त्वष्टारमिह यक्षि विद्वान्
ज्यांनी या द्यावा आणि पृथ्वी या दोन मातांनी सर्व जग निर्माण केले, आज त्या होत्राच्या प्रेरणेने आपण त्या ज्ञात देवत्व तवष्टाराचे येथे पूजन करूया.
उपावसृज त्मन्या समञ्जन् देवानां पाथ ऋतुथा हवींषि । वनस्पतिः शमिता देवो अग्निः स्वदन्तु हव्यं मधुना घृतेन
हे वनस्पती, तुझ्या स्वतःच्या सामर्थ्याने देवांसाठी योग्य क्रमाने हविर्द्रव्य सोड; देवता अग्नी, शांत करणारा, मध आणि तुपाने ते हविर्द्रव्य आस्वादो.
सद्यो जातो व्यमिमीत यज्ञमग्निर्देवानामभवत्पुरोगाः । अस्य होतुः प्रशिष्यृतस्य वाचि स्वाहाकृतं हविरदन्तु देवाः
अग्नी, लगेच जन्मलेला, यज्ञ आखतो आणि देवांचा पुढारी होतो; या होत्राच्या सत्य वाणीतून, स्वाहा म्हणत अर्पण केलेल्या हविर्द्रव्याचा देवांनी आस्वाद घ्यावा.
5.13 ददिर्हि मह्यं वरुणो दिवः कविर्वचोभिरुग्रैर्नि रिणामि ते विषम् । खातमखातमुत सक्तमग्रभमिरेव धन्वन् नि जजास ते विषम्
वरुण, स्वर्गातील ज्ञानी, मला बलवान वचनांनी विषावर उपाय दिला; जे खोदलेले, न खोदलेले किंवा मुळाशी चिकटलेले विष आहे, ते तुझ्यासाठी वाळवंटात सुकले आहे.
यत्ते अपोदकं विषं तत्त एतास्वग्रभम् । गृह्णामि ते मध्यममुत्तमं रसमुतावमं भियसा नेशदादु ते
तुझे जे पाण्याशिवायचे विष आहे, जे मुळाशी चिकटले आहे, त्याचा मधला, श्रेष्ठ आणि कनिष्ठ रस मी पकडतो; ते तुला भीतीने काहीही हानी करू नये.
वृषा मे रवो नभसा न तन्यतुरुग्रेण ते वचसा बाध आदु ते । अहं तमस्य नृभिरग्रभं रसं तमस इव ज्योतिरुदेतु सूर्यः
माझा आवाज आकाशातील गडगडाटासारखा प्रबळ आहे; तुझ्या कठोर वचनांनी मी तुझ्यावरील संकट दूर करतो. मी पुरुषांसह अंधाराचा श्रेष्ठ रस पकडतो; अंधारातून सूर्यप्रकाश उगवावा.
चक्षुषा ते चक्षुर्हन्मि विषेण हन्मि ते विषम् । अहे म्रियस्व मा जीवीः प्रत्यगभ्येतु त्वा विषम्
माझ्या डोळ्याने तुझे डोळे मारतो; विषाने तुझे विष नष्ट करतो. हे साप, मर, जगू नकोस; विष परत तुझ्याकडे जाऊ दे.
कैरात पृश्न उपतृण्य बभ्र आ मे शृणुतासिता अलीकाः । मा मे सख्युः स्तामानमपि ष्ठाताश्रावयन्तो नि विषे रमध्वम्
काळा, पांढऱ्या डागांचा, तपकिरी, काळपट — हे सगळ्या खोट्या सापांनो, माझं ऐका! माझ्या मित्राजवळ राहू नका, थांबू नका, बोलू नका; दूर जा, विष नाहीसे कर.
असितस्य तैमातस्य बभ्रोरपोदकस्य च । सात्रासाहस्याहं मन्योरव ज्यामिव धन्वनो वि मुञ्चामि रथामिव
काळा, तपकिरी आणि पाण्याशिवायचा, बलवान आणि सामर्थ्यवान — त्यांचा राग मी, धनुष्याच्या दोरीसारखा, रथाच्या जुव्याप्रमाणे सोडून देतो.
आलिगी च विलिगी च पिता च माता च । विद्म वः सर्वतो बन्ध्वरसाः किं करिष्यथ
बांधणारा आणि सोडवणारा, वडील आणि आई — आम्ही तुमच्या सर्व नातलगांना जाणतो; आता तुम्ही काय कराल?
उरुगूलाया दुहिता जाता दास्यसिक्न्या । प्रतङ्कं दद्रुषीणां सर्वासामरसं विषम्
उरुगूळाची मुलगी, दासी सिक्नीपासून जन्मलेली, सर्व कोडाचे मूळ आहे — त्या सगळ्यांचा रस, विष आहे.
कर्णा श्वावित्तदब्रवीद्गिरेरवचरन्तिका । याः काश्चेमाः खनित्रिमास्तासामरसतमं विषम्
कान, कुत्र्याने सांगितले, जो डोंगराजवळ राहतो; या सर्वांमध्ये जे खोदलेले आहे, त्यात सर्वात रसाळ ते विष आहे.