एकदा प्राचीन काळी, ऋषी आणि देवांनी मानवांच्या कल्याणासाठी एकत्र येऊन मंगल प्रार्थना केली. त्यांनी समाजात एकात्मता आणि सौहार्द नांदावे अशी इच्छा व्यक्त केली. "मी तुमच्या सर्वांच्या हृदयात आणि मनात एकता निर्माण करतो, तुम्ही एकमेकांशी शत्रुत्व न बाळगता, जशी गाय आपल्याच वासरावर प्रेम करते, तशी प्रेमभावना एकमेकांमध्ये असू द्या," असे ते म्हणाले. पुत्राने पित्याशी निष्ठा ठेवावी, त्याचे मन आईशी एकरूप व्हावे, पत्नीने पतीशी गोड शब्द बोलावेत आणि घरात शांती असावी, अशी त्यांनी कामना केली. त्यांनी सांगितले की, भाऊ-बहिणींमध्ये द्वेष नसावा, सर्वांनी एकत्र, समान संकल्पाने, प्रेमळ शब्द बोलावे. "ज्या शक्तीमुळे देवांमध्ये भेद नाही, ते एकमेकांवर रागावत नाहीत, तीच पवित्र शक्ती आम्ही तुमच्या घरात आणू, माणसांमध्ये समजूत निर्माण होवो," अशी प्रार्थना त्यांनी केली. वयोवृद्ध, ज्ञानी लोकांनीही एकत्र राहावे, ते एकमेकांशी दुरावा ठेवू नयेत, सर्वांनी एकच हेतू बाळगावा, गोड बोलावे, असे ते म्हणाले. "तुमचे पिणे, जेवण हे सर्व एकसमान असो; मी तुम्हा सर्वांना एकाच जुव्यामध्ये बांधतो. जसे चाकाच्या मध्यावरून सर्व कड्या एकत्र येतात, तसेच तुम्ही एकत्रितपणे अग्नीची उपासना करा," असा सल्ला दिला. त्यांनी सर्वांना एकाच हेतूने, एकमेकांशी सुसंवाद साधत, देवांनी अमरत्वाचे रक्षण केले तसे, सायंकाळी आणि सकाळीही चांगल्या मनाने राहा, असे आशीर्वाद दिले. यानंतर, देवांना आणि अग्नीला विनंती केली गेली – "देवतांनो, वृद्धत्व दूर करा; अग्नी, शत्रुत्व दूर करा; सर्व पाप, रोग, आयुष्य कमी करणारे विकार दूर करा." अग्नी, जो शुद्ध करणारा आहे, तो पाप, रोग आणि आयुष्य कमी करणारे विकार दूर करो. घरातील प्राणी व जंगली प्राणी वेगळे राहो, तहान दूर जावो; सर्व पाप, रोग आणि आयुष्य कमी करणारे विकार दूर होवोत. "स्वर्ग आणि पृथ्वी येथे माझ्यापासून दूर असो, मार्ग चारही दिशांनी जावोत; सर्व पाप, रोग आणि आयुष्य कमी करणारे विकार दूर होवोत," अशी प्रार्थना केली गेली. त्वष्टा जसा कन्येला पतीशी जोडतो, तसेच जगातील सर्व व्यवहार चालतात; म्हणून सर्व पाप, रोग आणि आयुष्य कमी करणारे विकार दूर होवोत. अग्नी श्वासांना एकत्र ठेवतो, चंद्र श्वासाशी एकरूप आहे; देवांनी श्वासाने सूर्याला, सर्वव्यापी तेजाला चालना दिली. "श्वास असणाऱ्यांमध्ये, जीवन देणाऱ्यांमध्ये जीवंत राहा, मरा नका; सर्व पाप, रोग आणि आयुष्य कमी करणारे विकार दूर होवोत," अशी प्रार्थना पुन्हा केली गेली. "वनस्पतींच्या रसाने, दीर्घायुष्यासह, परिपूर्ण आयुष्य लाभो; आम्ही पर्जन्याच्या पावसाखाली अमर राहू," असेही त्यांनी म्हटले. यानंतर, सृष्टीच्या आदिम काळातील कथा सांगितली गेली – ब्रह्मा सर्वप्रथम जन्माला आला, त्याच्यापासून तेजस्वी ऋचांचा विस्तार झाला. त्याची खोल पायाभरणी म्हणजे या विश्वाचे आदर्श, अस्तित्व आणि अनस्तित्वाचा गर्भ आहे. हे पूर्वजांचे क्षेत्र सर्वप्रथम प्रकट झाले आणि प्रथम जन्मास आलेल्यासाठी स्थापन झाले. ज्याने जन्म घेतला, तो ज्ञानी, देवांचा बंधू, सर्व देवजन्मांचा भेद जाणतो. ब्रह्म्याने मधोमध, वरून-खालून, स्वतःच्या नियमाने ब्रह्म्याचा विस्तार केला. तो सत्यावर उभा राहतो; महान तो पृथ्वी आणि आकाश स्थिर करतो; त्याने अवकाश, पृथ्वी आणि आकाशमंडल स्थिर केले. जन्माच्या खोल पाया पासून बृहस्पती, देवांचा अधिपती, सर्वश्रेष्ठ झाला; त्याने तेजाचा दिवस निर्माण केला आणि प्रेरितांना तेजात वास दिला. त्याची काव्यशक्ती या प्राचीन देवाच्या महालावर प्रभाव टाकते; तो अनेकांसोबत जन्माला आला, त्यामुळे पूर्वीचे अर्धे भाग विभाजित झाले. जो अथर्वण पित्याजवळ, दिव्य बंधू आणि बृहस्पतीजवळ भक्तीने येतो, तो सर्वांचा निर्माता आहे, स्वयंपूर्ण, अवध्य, ज्ञानी देव आहे. यानंतर, एक असा देव आहे, जो स्वतःचे अस्तित्व आणि सामर्थ्य देतो, ज्याच्या आज्ञेचे सर्व पालन करतात, ज्याच्या मार्गदर्शनाखाली देव चालतात, जो दोन पायांचे आणि चार पायांचे प्राणी नियंत्रित करतो – त्याला आम्ही कोणती आहुती अर्पण करावी? तो एकटा, जिवंत, डोळे मिचकावत, जगाचा महान राजा झाला; त्याच्या सावलीत अमरत्व, तर दुसऱ्या सावलीत मृत्यू आहे – त्याला आम्ही कोणती आहुती अर्पण करावी? त्याला, ज्याला दोन रडणारे, थरथरणारे, खाली बोलावतात, ज्याला स्वर्ग आणि पृथ्वी भीतीने पुकारतात, ज्याचा मार्ग तेजस्वी अवकाश आहे – त्याला आम्ही कोणती आहुती अर्पण करावी? ज्याचे विशाल आकाश, पृथ्वी, विस्तीर्ण वातावरण आणि सूर्याचा विस्तार त्याच्या महानतेचे द्योतक आहे – त्याला आम्ही कोणती आहुती अर्पण करावी? हिमालय, समुद्र ज्याच्या महानतेचे वर्णन करतात, दिशाच ज्याच्या बाहू आहेत – त्याला आम्ही कोणती आहुती अर्पण करावी? प्राचीन जल, सर्वांना पोटात धारण करणारे, अमर, सत्य जाणणारे, ज्यामध्ये दिव्य देवता स्थिर झाली – त्याला आम्ही कोणती आहुती अर्पण करावी? सृष्टीच्या प्रारंभाला सुवर्ण गर्भ प्रकट झाला, तोच सर्वांचा एकमेव अधिपती जन्मला; त्याने पृथ्वी आणि आकाश धारण केले – त्याला आम्ही कोणती आहुती अर्पण करावी? सुरुवातीला जलांनी वासरू, गर्भ धारण केला आणि एकत्र येऊन त्याला सुवर्ण कवच दिले – त्याला आम्ही कोणती आहुती अर्पण करावी? नंतर तीन उठले – वाघ, मनुष्य आणि लांडगा; नद्या वेगाने वाहतात, वनदेवही वेगाने धावतो, तसेच शत्रूही लवकर निघून जावोत. लांडगा दूरच्या मार्गाने जावो, चोर उंच मार्गाने जावो, बांधलेली दोरी दूर जावो, दुष्कर्मी दूर जावो. "वाघा, तुझे डोळे आणि तोंड आम्ही वश करतो, तुझे वीसही नख वश करतो," असे ऋषी म्हणतात. सर्वप्रथम वाघाला वश केले, मग चोर, मग सर्प, मग राक्षस, मग लांडगा. "जो आज चोर म्हणून येतो, तो चिरडला जावो आणि निघून जावो; इंद्र त्याला वज्राने नष्ट करो, त्याला बहिष्कृतांचा मार्ग मिळो." पशूंचे डोके, दात मोडले जावोत, पाठ फाडली जावोत; घोरपड लपून जावो, हरिण खाली पडो. "जे संयम आहे ते संयम नाही, जे संयम नाही तेच खरे संयम; मी इंद्र आणि सोमापासून जन्मलेली, अथर्वणाची वाघवश करणारी मंत्रशक्ती आहे," असे मंत्र उच्चारले गेले. अशा प्रकारे, या ऋचांमध्ये मानवाला एकता, शांती, आरोग्य, दीर्घायुष्य, सृष्टीचा आदिम रहस्य, तसेच दुष्ट शक्तींवर विजय मिळवण्याचा संदेश दिला गेला.