काळाच्या अद्भुत रहस्यांची ही कथा आहे. एका पूर्ण भरलेल्या कलशासारखा काळ सर्व विश्वावर प्रतिष्ठित आहे. तो अनेक रूपांत प्रकट होतो, आणि त्याच्या गतीनेच हे सर्व जग हलते. म्हणूनच, त्या काळाला 'परम आकाश' असे संबोधले जाते. काळानेच सर्व जग आपल्यात सामावून घेतली आहेत. तोच सर्वत्र फिरतो, आणि तोच या जगाचा पिता व पुत्र बनला आहे. म्हणूनच, त्याच्यापेक्षा अधिक तेजस्वी काहीच नाही. काळानेच हे आकाश निर्माण केले; काळानेच पृथ्वी घडवली. भूतकाळ, भविष्यकाळ आणि सर्व कर्मे काळातच स्थिर आहेत. काळानेच सर्व प्राणी निर्माण केले; काळातच सूर्य तेजाने जळतो. सर्व प्राणी काळातच अस्तित्वात आहेत; आणि काळातच डोळा पाहतो. मन, प्राण, आणि सर्व संचित नावे काळातच आहेत. काळाच्या आगमनाने सर्व प्राणी आनंदित होतात. काळातच तप आहे, श्रेष्ठता आहे, आणि संचित ब्रह्म आहे. तोच सर्वांचा अधिपती आहे, ज्याने प्रजापतीचा पिता म्हणून रूप घेतले. त्याच्यामुळे सर्वकाही प्रेरित होते, त्याच्यामुळे सर्वकाही जन्माला येते, आणि त्याच्यातच सर्वकाही स्थिर आहे. काळ ब्रह्मरूप होऊन, परमेश्वराला आधार देतो. काळानेच प्रजापतीसह सर्व प्राणी निर्माण केले; प्रारंभी काळानेच प्रजापतीला उत्पन्न केले. स्वयंभू कश्यप काळातून प्रकट झाला, आणि तप देखील काळातूनच उत्पन्न झाले. काळातूनच पाणी, ब्रह्म, तप आणि दिशा उत्पन्न झाल्या. काळामुळे सूर्य उगवतो आणि काळातच तो मावळतो. काळामुळे वारा वाहतो, पृथ्वी स्थिर राहते, आणि आकाश काळातच स्थिर आहे. काळानेच भूत आणि भविष्य यांना पुत्रासारखे जन्म दिले. ऋच आणि यजुस् काळातूनच उत्पन्न झाले. काळाने यज्ञाची व्यवस्था केली, आणि देवांना त्यांचा अविनाशी भाग दिला. गंधर्व, अप्सरा आणि सर्व लोक काळातच स्थिर आहेत. अंगिरस आणि अथर्वन् हे देखील काळातच स्थित आहेत. हे जग, उच्चतम लोक, पुण्यवान लोक आणि त्यांचे आधार सर्व काळानेच धारण केले आहेत. ब्रह्माच्या सहाय्याने सर्व लोकांवर विजय मिळवून, काळ, हा परम देव, पुढे पुढे जातो. रात्र नंतर रात्र, अखंड प्रवास करणाऱ्याला घेऊन, तो घोड्यासारखा उभा असतो आणि त्याला चारा पुरवतो. संपत्ती आणि अन्नात आनंद मानत, हे अग्निदेव, आम्ही आपल्या घरात कधीही संकटात पडू नये, अशी प्रार्थना आहे. हे वायुदेव, तुमचे धनदायक बाण तुमच्याकडेच राहू द्या; त्याच्या सहाय्याने आम्हाला कृपा मिळू द्या. संपत्ती आणि अन्नात आनंद मानत, अग्निदेव, आम्ही आपल्या घरात संकटात पडू नये. संध्याकाळी अग्नि, गृहस्वामी म्हणून आमचा असो; सकाळी शुभ बुद्धी देणारा असो. हे धनदाते, आम्हाला संपत्ती देणारे हो, आम्ही तुमचे उपासक, शरीराने समृद्ध होवो. प्रत्येक सकाळी अग्नि आमचा गृहस्वामी असो; प्रत्येक संध्याकाळी शुभ विचार देणारा असो. हे धनदाते, आम्हाला संपत्ती देणारे हो, आम्ही तुमचे उपासक, शंभर हिवाळे सुखाने जावोत. माझ्या वाट्याला मागे जळलेले अन्न येऊ नये. अन्नदात्यास, अन्नस्वामीस, रुद्रास, अग्निस वंदन असो. सभा, माझ्या सभेचे रक्षण कर, आणि सभासद, सभेचे रक्षण करा. हे इंद्र, तू सर्व प्राण्यांमध्ये व्यापलेला आहेस; प्रत्येक दिवस, अग्नि घोड्यासारखा मोजलेला भाग घेऊन उभा असतो. यमाच्या लोकातून, हे ज्ञानी, तू प्रकट झालास, आणि तू मर्त्यांना एकत्र आणतोस. एकटा, तू आपल्या रथावर प्रवास करतोस, झोपेचे मोजमाप करून, महान शक्तिमानाच्या गर्भात. प्रारंभी, बांधणाऱ्याने तुला दिवसाच्या जन्माआधी, रात्र येण्यापूर्वी पाहिले. मग, झोपेत असताना, तू आपले रूप वैद्यांपासून लपवून प्रकट झाला. महान गायीने, मोठ्यांकडून देवांकडे परत जाऊन, महानता मिळवण्याची इच्छा केली. त्या झोपेस, त्र्यत्तीस देवांनी, स्वर्गीय अधिपतींनी, अधिपत्य दिले. पूर्वज किंवा देवांना हे माहीत नाही, ज्यांच्यात कुजबुजणारा मधूनमधून फिरतो. मनुष्य, आदित्य, वरुणाने शिकवलेले, त्यांनी झोपेला त्रितामध्ये प्राप्तीसाठी ठेवले. ज्याचा क्रूर भाग दुष्टांनी वाटून घेतला, उत्तमांनी निद्राहीनतेने पुण्यवान जीवन मिळवले. तू उच्चतम बंधनातील आनंद आहेस, दुःखीच्या मनातून जन्मलेली. आम्ही तुझ्या सर्व पूर्वजन्मांना जाणतो, आम्ही तुझ्या प्रभुत्वाला ओळखतो, हे निद्रे. हे तेजस्वी, आम्हाला कीर्ती मिळवण्यासाठी रक्षण कर, आणि द्वेष करणाऱ्यांना दूर लोट. जसे भाग जोडतात, खुर जोडतात, कर्ज जोडतात, तसेच, हे अप्रिय स्वप्न, आम्ही सर्व वाईट स्वप्नांना एकत्र जोडतो. राजे, कर्जदार, कुष्ठरोगी, आणि भाग एकत्र झाले आहेत; आमच्यात जो काही वाईट स्वप्न आहे, तो आम्ही, हे निष्पाप, दूर करतो. हे देवपत्नींच्या गर्भा, हे यमाचा हात, हे शुभ स्वप्न, माझ्यातील जे वाईट आहे ते दूर होवो; मला घुबड किंवा काळ्या पक्ष्याचा सामना होऊ नये. हे स्वप्न, आम्ही तुला ओळखतो; तू स्वप्न-घोड्यासारखा, शरीर-घोड्यासारखा आहेस, मी तुला दूर करतो. आमच्यापासून, आमच्या पशुपासून, आमच्या घरापासून, जे काही वाईट स्वप्न, देवांचे किंवा पितरांना प्रिय आहे, ते सर्व दूर होवो. देवांचे, पितरांना प्रिय जे काही आहे, ते आमच्यापासून हारासारखे सुटून जावो. सर्व वाईट स्वप्न, सर्व अपवित्रता, जणू नवरत्ने काढून टाकावीत तसे, दूर होवोत; सर्व वाईट स्वप्न आम्ही शत्रूकडे पाठवतो. देवतांना अर्पण केलेले तुपाचे होम, एक वर्षभर वाढते. आमचे ऐकणे, पाहणे आणि श्वास अखंड राहो; आम्ही जीवन आणि तेजापासून वंचित होऊ नये. श्वास आमच्याकडे येवो, श्वास आम्हाला बोलावो, आम्ही श्वासाचे आवाहन करतो. तेज पृथ्वी आणि आकाश व्यापते; सोम आणि बृहस्पती तेज देतात. स्वर्ग आणि पृथ्वी तेज संकलित करतात; तेज घेऊन आम्ही पृथ्वीवर चालो. गायी कीर्ती मिळवण्यासाठी पशुपतीकडे जातात; कीर्ती घेऊन आम्ही पृथ्वीवर चालू. पशूंना सुरक्षित ठेवण्यासाठी गोठा बांधा, तुमचे पुढारी पुरुष आहेत; रुंद आणि मजबूत कवच शिवा. मजबूत लोखंडी किल्ले पुढे उभे करा; तुमची सुंदर पिण्याची भांडी तुटू देऊ नका. वाणी हे मुख, ऐकणे हे कान, मन, डोळे आणि यज्ञाचा स्रोत म्हणून मी अर्पण करतो. देवता प्रसन्न होवोत आणि सर्वसृष्टीकर्त्याने विस्तारलेल्या या यज्ञात या. देवतांचे पुरोहित, यज्ञासाठी योग्य, ज्यांना अर्पण आणि भाग मिळतो—सर्व देवता, त्यांच्या पत्नींसह, या यज्ञात येवोत आणि सामर्थ्यात आनंद मानोत. अग्नि, तू देवता आणि मर्त्यांमध्ये व्रतांचा रक्षक आहेस. यज्ञात तू स्तोत्रास पात्र आहेस. जर आम्ही, हे देवहो, जाणूनबुजून किंवा अज्ञानाने, तुमच्या व्रतांचे उल्लंघन केले असेल, तर सर्वज्ञ अग्नि आम्हाला परिपूर्ण करो, आणि सोम, जो ब्रह्मात प्रवेशलेला आहे, तोही. आम्ही देवांचा मार्ग धरला आहे; जे शक्य आहे ते आम्ही करतो. अग्नि, जाणणारा, यज्ञकर्ता, प्रज्वलक, पुरोहित आहे; तो ऋतूंची व्यवस्था करतो. वाणी माझ्या तोंडात राहो, श्वास नाकात राहो, दृष्टी डोळ्यात राहो, ऐकणे कानात राहो. माझे केस पांढरे होऊ नयेत, दात तुटू नयेत, आणि माझ्या हातात मोठे बळ असो. ही कथा काळाच्या, अग्नीच्या, स्वप्नांच्या आणि यज्ञाच्या अद्भुत वरणनाने भरलेली आहे—ज्यांतून जीवन, ब्रह्म, आणि सर्व सृष्टीचे गूढ प्रकट होते.