कुष्ट या वनस्पतीचे तीन पवित्र नावे आहेत—ती नदीत जन्मलेली, नदीची प्रिय, आणि नदीचा पुत्र. या कुष्टाला मी सकाळी, संध्याकाळी आणि दिवसभर आवाहन करतो. तिच्या मातेला 'जीवंत' म्हणतात आणि वडिलांना 'जीवंत लोक' असे संबोधतात; या कुष्टाला मी पुनःपुन्हा, दिवसाच्या प्रत्येक प्रहरी, श्रद्धेने बोलावतो. ही वनस्पती सर्व वनस्पतींमध्ये श्रेष्ठ आहे—जशी वाघ प्राण्यांमध्ये, किंवा सिंह जंगली जनावरांमध्ये श्रेष्ठ असतो, तशीच ही कुष्ट आहे. तिला मी सकाळी, संध्याकाळी, दिवसभर आळवतो. ही कुष्ट वनस्पती तिप्पट जन्मलेली आहे—ती शंभू, अंगिरस, आदित्य आणि सर्वदेवतांकडून त्रिवार जन्म घेते. ती सोमासमवेत उभी आहे, सर्व रोगांवर उपाय करणारी. अश्वत्थ वृक्ष, जो दिव्य निवासस्थान आहे, अमरतेच्या आसनावर, तिसऱ्या अमर्याद स्वर्गात आहे—त्याच ठिकाणाहून ही कुष्ट जन्मली. आकाशात एक सुवर्णनौका, सोन्याच्या सांध्यांनी बांधलेली, तरंगत होती—त्याच ठिकाणाहून अमरतेचे आसन, आणि तिथूनच कुष्ट उत्पन्न झाली. जिथे हिमालयाचे शिर आहे, जिथे ती नौका उतरली, तिथेच अमरतेचे आसन आहे आणि तिथूनच ही कुष्ट जन्मली. पूर्वी ज्यांना इक्ष्वाकूने ओळखले, किंवा ज्यांना वासूने सेवन केले, किंवा ज्या व्यक्तीने या वनस्पतीची इच्छा केली, त्या सर्वांसाठी ही कुष्ट सर्वव्यापी औषध आहे. डोकेदुखी, सदा मंदिर, आणि हायन या तापांना, सर्वत्र पसरलेल्या व खाली नेणाऱ्या ज्वरांना, ही वनस्पती दूर लोटो. माझ्या मनात किंवा वाणीमध्ये जो काही दोष, अंतर आहे, जो सरस्वतीच्या कोपामुळे आला असेल, तो बृहस्पती आणि सर्व देवतांच्या संगतीने भरून टाको. हे पाण्यांनो, माझी बुद्धी हिरावून घेऊ नका, हे ब्रह्मन्, तूही नाही; वाळून पुन्हा वाहा, जसा मी बोलावतो, मी ज्ञानी आणि तेजस्वी आहे. आमच्या बुद्धीला, दीक्षा किंवा तपश्चर्येला तुम्ही हानी पोहोचवू नका; आमचे आयुष्य शुभ लाभो आणि आमच्या मातांसाठीही मंगल होवो. अश्विनीकुमारांनो, तुम्ही आम्हाला प्रकाश दिला, अंधकार दूर केला—तोच प्रकाश आम्हाला अन्न देणारा ठरो. सर्व कल्याणाची इच्छा करणारे ऋषी, स्वर्ग जाणणारे, प्रथम तप आणि दीक्षेला प्रारंभ करतात; त्यातूनच राज्य, बळ आणि तेज निर्माण होते—ते देव त्या साधकास लाभू देत. ब्रह्मन् हा होतृ आहे; ब्रह्मन् हे यज्ञ आहे; ब्रह्मन् द्वारे स्तोत्रांची मोजणी होते. अध्वर्यु ब्रह्मतातून उत्पन्न होतो; आहुती ब्रह्मतातच लपलेली आहे. ब्रह्मन् हे साजूक तुपाने भरलेले चमचे आहे; ब्रह्मन् द्वारे वेदी स्थिर होते. ब्रह्मन् हे यज्ञाचे सार आहे आणि जे यज्ञासाठी आहुती तयार करतात, तेही ब्रह्मन् आहेत. शांतिदायकाला, स्वाहा. पाप दूर करणाऱ्या देवता, मी माझी बुद्धी तुझ्याकडे अर्पण करतो; गाठी घट्ट बांधणाऱ्याचा कृपाशिर्वाद मिळो. हे इंद्रा, ही आहुती स्वीकार आणि यजमानाच्या सर्व इच्छा पूर्ण कर. पाप दूर करणाऱ्या, यज्ञासाठी योग्य असलेल्या वृषभास, विधींच्या अग्रस्थानी उजळणाऱ्या, जलसंतती अशा अश्विनीकुमारांना मी प्रज्ञेने आवाहन करतो—मला तुमचे बळ आणि सामर्थ्य लाभू दे. जिथे ब्रह्मज्ञानी तप आणि दीक्षेसह जातात, तिथे अग्नी मला नेवो; अग्नी मला प्रज्ञा देवो. अग्नीला स्वाहा. वायू तिथे नेवो, वायू मला श्वास देवो. वायूला स्वाहा. सूर्य तिथे नेवो, सूर्य मला दृष्टी देवो. सूर्याला स्वाहा. चंद्र तिथे नेवो, चंद्र मला मन देवो. चंद्राला स्वाहा. सोम तिथे नेवो, सोम मला पोषण देवो. सोमाला स्वाहा. इंद्र तिथे नेवो, इंद्र मला बळ देवो. इंद्राला स्वाहा. पाणी तिथे नेवो, अमरत्व माझ्यात नांदो. पाण्यांना स्वाहा. ब्रह्मा तिथे नेवो, ब्रह्मा मला ब्रह्म देओ. ब्रह्माला स्वाहा. ही औषधी जीवनाचा मार्ग पार करणारी, ऋषींच्या उपचारासारखी आहे. हे लेप, तू शांतता देणारा आहेस; पाण्यांना शांती दे, आम्हाला निर्भय कर. ज्या पांडू रोग, ज्या हाड मोडणाऱ्या व्याधी, किंवा जी कुठेही पसरलेली व्याधी आहे, त्या सर्व रोगांना हा लेप शरीरातून दूर लोटो. पृथ्वीवर जन्मलेला, मंगलमय, मानवाचे जीवन पोसणारा हा लेप आम्हाला प्रदीर्घ आयुष्य, रथचालनेची कौशल्ये आणि सुरक्षितता देवो. हे प्राण, प्राणाचे रक्षण कर; जीवन्तांवर कृपा कर. हे निरृती, आम्हाला नाशाच्या बंधनातून मुक्त कर. तू नदीचे गर्भ आहेस, वीजेचे फूल आहेस. वारा म्हणजे प्राण, सूर्य म्हणजे दृष्टी, आणि आकाशातील पाऊस म्हणजे पोषण. तीन शिखर असलेला, दैवी लेप, सर्व बाजूंनी मला रक्षण करो. बाह्य किंवा पर्वतीय औषधींनी तुझ्यावर विजय मिळवू नये. हा लेप आजारांना मधून, बाजूने आणि वरून दूर करो; सर्व रोगांना पूर्णपणे नष्ट करो. राजा वरुणा, माणूस अनेकदा असत्य बोलतो; म्हणून, हजार सामर्थ्य असलेल्या, तू आम्हाला सर्व संकटांतून मुक्त कर. आपण नेहमी म्हणतो, "पाण्यांना त्रास देऊ नका," किंवा "हे वरुण," म्हणून, हजार सामर्थ्य असलेल्या, आम्हाला सर्व संकटांतून मुक्त कर. मित्र आणि वरुण, हे लेप, तुझ्या मागे चालोत; दूर जाऊन पुन्हा आनंदासाठी परत येवोत. हे लेप, जसे कर्ज कर्ज फेडते तसे, वाईट जादू दूर कर. ती जादू केली असेल किंवा नसेल, तरी ती घरातून निघून जावो; तू वाईटाचा नाश करणारा आहेस, आमचे ऐक. आपल्यात, गायींमध्ये किंवा घरात जो काही वाईट स्वप्न आहे, तो वाईट दूर करणारा, प्रिय लेप आम्हाला त्यातून सुरक्षित मुक्त करो. पाण्याच्या सामर्थ्याने वाढलेला, अग्नी आणि जातवेदसपासून जन्मलेला, चार दिशांनी पर्वतातून आलेला हा लेप, सर्व दिशांना मंगलमय करो. चार भागांचा हा लेप तुझ्यासाठी बांधला आहे; सर्व दिशांनी तू निर्भय राहो; सूर्याप्रमाणे स्थिर उभा राहो; लोक तुझ्या सेवेस येवोत. एक रत्न घाल, एक तयार कर, एकाने स्नान कर, एकाने पाणी पिऊन, चार भागांचा हा लेप आम्हाला चार निरृत्यांच्या बंधनांतून सुरक्षित ठेवो. अग्नी आपल्या तेजाने मला रक्षण करो—प्राण, श्वास, दीर्घायुष्य, तेज, बल, ऊर्जा, आरोग्य आणि समृद्धीसाठी—स्वाहा. इंद्र आपल्या सामर्थ्याने मला रक्षण करो—प्राण, श्वास, दीर्घायुष्य, तेज, बल, ऊर्जा, आरोग्य आणि समृद्धीसाठी—स्वाहा. सोम आपल्या सौम्यतेने मला रक्षण करो—प्राण, श्वास, दीर्घायुष्य, तेज, बल, ऊर्जा, आरोग्य आणि समृद्धीसाठी—स्वाहा. अशा प्रकारे, ऋषी, देव, वनस्पती, आणि औषधी यांच्या कृपेने, जीवनात आरोग्य, प्रज्ञा, दीर्घायुष्य, आणि अमरत्वाची कामना केली जाते.