हिमालयातून वाहणाऱ्या पाण्यांनी आपल्याला कल्याण लाभो, सरोवरांतील पाण्यांनीही आपल्याला शुभ घडो. स्थिरावलेली पाणी आणि पावसाळ्यातील पाणी, या सर्वांनी आपल्याला आरोग्य आणि सुख मिळो, अशी प्रार्थना केली जाते. वाळवंटातील पाणी, दलदलीतील पाणी, विहिरीतून किंवा खड्ड्यातून काढलेले पाणी, तसेच घड्यांमधून वाहणारे पाणी—ही सर्व पाणी आपल्याला कल्याणकारक ठरावीत. मेघरहित, खोल पाण्यांना विशेष महत्त्व आहे; ती पाणी आरोग्यदायी आणि उपचारक्षम आहेत, म्हणून आपण त्यांना आमंत्रित करतो. आपण स्वर्गातील पाणी आणि प्रवाहातील पाणी पिलेली आहेत; एकत्र येऊन पाणी प्यायलो आहोत—त्यामुळे आपण वेगवान घोड्यांसारखे सामर्थ्यवान व्हावे, अशी कामना आहे. ही पाणी मंगलमय आहेत, रोग दूर करणारी आहेत. जशी तृप्ती मिळते, तशीच ही पाणी आपल्याला औषधी गुण देऊ देत. स्वर्ग आणि पृथ्वी, आकाशातील मध्यभाग, वृक्ष आणि औषधी—जिथे जिथे अग्नि पूजिला जातो, तिथून तो आपल्याकडे यावा, अशी आळवणी आहे. अग्निचे सामर्थ्य पाण्यात, जंगलात, वनस्पतींमध्ये, प्राण्यांमध्ये, आणि अंतर्भूत पाण्यात आहे. हे सर्व रूपे एकत्र करून, धनदाता आणि उदार अग्नि, तू आमच्याकडे ये. देवतांमध्ये तुझे सामर्थ्य दिव्य आहे; पूर्वजांमध्ये तुझे रूप प्रवेशले आहे. मानवांमध्ये तू संपत्ती पसरवतोस; ती संपत्ती आम्हाला मिळू दे, अशी प्रार्थना आहे. ज्ञानी, विद्वान, आणि मन लावून ऐकणाऱ्यांसाठी मी माझे शब्द अर्पण करतो. जिथे भय आहे, तिथे तू सुरक्षा दे; अग्नि, देवांची पूजा कर आणि आपत्ती दूर कर. अथर्वणाने केलेली पहिली होमयज्ञ, जी उत्पन्न झाली, जी अग्निकर्त्याने अर्पण केली—ती पहिलीच मी स्मरतो; ती प्रेरणा देऊन अग्नि, यज्ञ अर्पण पोहोचवो. मी माझ्यासमोर दैवी प्रेरणा ठेवतो—ती मंगलमय आणि कृपाळू आहे, विचारांची माता आहे; ती आमच्यावर कृपा करो. मला हवी असलेली प्रेरणा माझ्या मनात प्रवेश करो. बृहस्पती, प्रेरणेद्वारे तू आमच्याजवळ ये आणि आम्हाला भाग्याचा वाटा दे, कृपा कर. अंगिरसकुलोत्पन्न बृहस्पती, माझ्या या वाणीला स्वीकारो; ज्याच्या देवता देव बनल्या—त्याच्या मार्गदर्शित इच्छा आमच्या मागे येवोत. इंद्र हा पृथ्वीवरील सर्व हालचाल करणाऱ्या जीवांचा आणि विविध रूपधारी वस्तूंचा राजा आहे. तो भक्ताला संपत्ती देतो आणि स्तुती केल्यावर ती संपत्ती दूर असली तरीही जवळ आणतो. तो पुरुष—त्याला हजार हात, हजार डोळे, हजार पाय आहेत; त्याने पृथ्वी सर्व बाजूंनी व्यापली आणि तिच्यापलीकडे दहा बोटांनी विस्तारला. त्याने तीन पावलांत आकाश गाठले, आणि चौथ्या पावलाने पुन्हा पृथ्वीवर उभा राहिला; अशा प्रकारे तो सर्वत्र पसरला—जे खातात आणि जे खात नाहीत, त्यांच्यातही. त्याची ही मोठी वैशिष्ट्ये असली, तरी पुरुष त्याहूनही महान आहे; त्याचा एक चतुर्थांश सर्व सृष्टी आहे, उर्वरित तीन चतुर्थांश अमरतेमध्ये स्वर्गात आहेत. हा पुरुषच सर्व काही आहे—जे झाले आणि जे होणार आहे; तो अमरतेचा अधिपती आहे, आणि त्याच्यासोबत जे काही वाढते, त्याचाही तो स्वामी आहे. जेव्हा देवांनी पुरुषाचे विभाजन केले, तेव्हा त्याचे किती भाग केले? त्याचे मुख काय झाले, हात काय, मांड्या आणि पाय काय ठरले? त्याचे मुख ब्राह्मण झाले, हात क्षत्रिय, मध्यभाग वैश्य, आणि पायातून शूद्र उत्पन्न झाला. त्याच्या मनातून चंद्र, डोळ्यातून सूर्य, मुखातून इंद्र आणि अग्नि, श्वासातून वायु उत्पन्न झाला. त्याच्या नाभीतून अंतरिक्ष, डोक्यातून आकाश, पायांतून पृथ्वी, कानांतून दिशा—अशा प्रकारे जगांची रचना झाली. सुरुवातीला विराज जन्मला, त्यातून पुरुष उत्पन्न झाला; तो पृथ्वीच्या मागे-पुढे पसरला. देवांनी पुरुषाला आहुती म्हणून यज्ञ केला; वसंत ऋतू तुप, उन्हाळा समिधा, शरद ऋतू आहुती झाली. त्या यज्ञाला देव, साध्य, आणि वसु यांनी पावसांनी अभिषेक केला; त्या यज्ञातून, पूर्ण आहुती दिल्यावर, घोडे आणि दोन ओळी दात असणारे प्राणी जन्मले; गायी, शेळ्या, मेंढ्या निर्माण झाल्या. त्या यज्ञातून ऋच, साम, छंद, यजुस उत्पन्न झाले; मिश्र तूप गोळा झाले, आणि आकाशातील, वनातील, गावातील प्राणी निर्माण झाले. सात वेदीचे लाकूड, तीन वेळा सात समिधा लावल्या; देवांनी पुरुषाला पशू म्हणून बांधून यज्ञ केला. महादेवाच्या डोक्यातून, सोमराजाच्या रूपाने, पुरुषाच्या निर्मितीनंतर सत्त्याहत्तर भाग उत्पन्न झाले. आकाशातील तेजस्वी ताऱ्यांसोबत, पृथ्वीवर वेगाने फिरणाऱ्या प्राण्यांसोबत, उत्तम समज मिळावी म्हणून मी दिव्य लोकांना वंदन करतो, हे तुर्मिश. अग्नि, कृत्तिका, रोहिणी, मंगल मृगशीर्ष, आर्द्रा—ही सर्व नक्षत्रे मला कल्याण देऊ देत; पुनर्वसू, मधुर वाणी असलेली पुष्य, तेजस्वी आश्लेषा, उत्तरायण, आणि मघा—ही सर्व मला अनुकूल ठरावीत. पूर्वा-उत्तराफाल्गुनी, हस्त, चित्रा, शुभ स्वाती, सुख, राधा, विशाखा, सहज प्राप्त होणारी अनुराधा, ज्येष्ठा, शुभ नक्षत्र, आणि अचल मूल—ही सर्व मला अनुकूल ठरावीत. पूर्वाषाढा मला अन्न देऊ दे, उत्तराषाढा मला बळ देऊ दे; अभिजित पुण्य देऊ दे, श्रावण आणि श्रविष्ठा विपुल पोषण देऊ देत. उत्तम शतभिषक, दोन प्रोष्टपदा, रेवती, अश्वयुजा—ही सर्व मला समृद्धी देऊ देत; भरणी मला संपत्ती देऊ दे. आकाशातील, अंतरिक्षातील, पाण्यातील, पृथ्वीवरील, पर्वतांवरील, दिशांतील सर्व नक्षत्रे—जी चंद्र नियंत्रीत करतो—ती सर्व माझ्यासाठी मंगलमय ठरावीत. अठ्ठावीस शुभ आणि हितकारी नक्षत्रे माझ्याशी ऐक्य साधोत; मी एकात्मता आणि कल्याणाची इच्छा करतो—दिवस आणि रात्रीला नमस्कार. मला सकाळी, संध्याकाळी, दिवसभर, शुभ आणि मंगल शकुनांसह कल्याण मिळो; अग्नि, तू आम्हाला कल्याण दे, आणि प्रवासानंतर आनंदाने परत ये. सर्व द्वेष, निंदा, दोष, आणि अपवाद दूर होवोत; सविता, माझ्या सर्व रिकाम्या पात्रांना दूर कर. आपण शुद्ध, मंगलमय, दोषरहित अन्न सेवन करू; तुझ्या नाकाला, हे शुभेच्छु, कुठलाही दोष लागू नये, आणि सद्गुण आमच्याकडे येवोत—अशी प्रार्थना या ऋचांमधून व्यक्त केली जाते.