जातेवेदास, तुझ्या तेजाने, तुझे सामर्थ्य प्रकट कर आणि त्या शरीराला पूर्णपणे जाळ. त्याला पुण्यवान लोकांच्या लोकात स्थान दे. तुझ्या पूर्वजांपैकी जे गेले आहेत आणि जे अजून येणार आहेत, त्यांच्या साठी तूपाची शंभर धारांनी युक्त प्रवाह वाहू दे. तू, पवित्र झालेला, आपल्या घरात उजळत, या वाऱ्यावर चढ आणि मध्यम मार्गाने पुढे जा; मागे वळू नकोस. पितरांच्या लोकात जा, जिथे प्रथम पितर होते. जातेवेदास, पितरांच्या मार्गाने मातेकडे चढ. मी तुझ्या सोबत चढण्याची व्यवस्था करतो. यज्ञाच्या वाहकाने, अर्पणाने प्रेरित होऊन, यजमानाला पुण्यवान लोकांत पोहोचव. देवांनी, यज्ञाच्या माध्यमातून अमरत्व मिळवून, यज्ञाची तयारी केली—पाक, चमचे, आणि यज्ञाच्या साधने. त्या मार्गांनी, दिव्य मार्गाने, पुढे जा, ज्याने यज्ञ करणारे स्वर्गात पोहोचतात. अंगिरस, सत्याचा मार्ग पहा, पुण्याचा मार्ग, ज्याने धर्मात्मा पुढे जातात. त्या मार्गांनी स्वर्गात जा, जिथे आदित्यांना मधुरता मिळते; तिसऱ्या स्वर्गात चढ आणि तिथे स्थान घे. स्वर्गाच्या कड्यावर, सर्वोच्च विस्तारात, तीन तेजस्वी पक्षी, उच्च लोकांचे रक्षक, निवास करतात. स्वर्गलोक अमरत्वाने भरले आहेत; ते यजमानाला पोषण आणि सामर्थ्य देतात. नद्या एकत्र वाहू दे, वारे एकत्र होऊ दे, पक्षी एकत्र जावोत. तू या यज्ञाचा विस्तार कर; प्रवाही अर्पणाने, मी शब्दांनी यज्ञ अर्पण करतो. आपण या यज्ञाचे रक्षण करू, त्याला वाहू दे; तू यज्ञाचा विस्तार कर; प्रवाही अर्पणाने, मी शब्दांनी यज्ञ अर्पण करतो. रूपानुसार, युगानुसार, ते एकत्र येवोत आणि यज्ञाला आलिंगन देवोत. चार दिशांनी या यज्ञाचा विस्तार होवो; प्रवाही अर्पणाने, मी शब्दांनी यज्ञ अर्पण करतो. हिमालयातील पाण्यांनी तुझे कल्याण होवो; सरोवरातील पाण्यांनी तुझे कल्याण होवो. थांबलेल्या पाण्यांनी, पावसाच्या पाण्यांनी तुझे कल्याण होवो. वाळवंटातील पाण्यांनी, दलदलीतील पाण्यांनी तुझे कल्याण होवो. जे खोदून मिळाले, जे घड्यांमध्ये आणले, त्यांनी तुझे कल्याण होवो. मेघरहित, खोल पाणी, हे सर्वात उपचार करणारे आहेत; आपण त्यांना आह्वान करतो. आम्ही दिव्य पाण्याचे पान केले, प्रवाहाचे पान केले; आम्ही एकत्रितपणे पान केले—तू वेगवान घोडे होवो. ही पाणी शुभ आहेत, रोग दूर करणारी आहेत; जसे समाधान येते, तसे तू आम्हाला उपचार दे. आकाश आणि पृथ्वी, मध्यप्रदेश, वृक्ष आणि औषधी—जिथे अग्नीचे वितरण, स्तुती आणि स्वागत होते, तिथून आमच्याकडे ये. तुझे सामर्थ्य पाण्यात, वनात, औषधीत, प्राण्यात आणि अंतर्गत पाण्यात आहे—अग्नी, त्या सर्व रूपांना एकत्र कर आणि आमच्याकडे ये, धनदायक, उदार. देवांमध्ये तुझे सामर्थ्य स्वर्गीय आहे, पूर्वजांमध्ये तुझे रूप आहे; मानवांमध्ये तुझ्या कृत्यांनी समृद्धी पसरते—अग्नी, त्याने आम्हाला धन दे. ज्ञानी, विद्वान, ऐकणाऱ्या व्यक्तीकडे मी शब्दांनी अनुग्रह मागतो. जिथे भय आहे, तिथे आमच्यासाठी सुरक्षितता असो; अग्नी, देवांची पूजा कर आणि अपाय दूर कर. अथर्वणने केलेली पहिली अर्पण, तीच जन्मलेली, तीच अग्नीने अर्पण म्हणून तयार केली—तीच पहिली मी आह्वान करतो; अग्नी, तुझ्या प्रेरणेने, अर्पण अग्नीपर्यंत पोहोचवो. स्वाहा. मी समोर शुभ, दैवी प्रेरणा ठेवतो—तीच विचारांची माता; ती आमच्यासाठी अनुकूल होवो. मी इच्छित प्रेरणा, ती माझी होवो; ती माझ्या मनात प्रवेश करेल, जशी मी इच्छा करतो. बृहस्पती, प्रेरणेने, आमच्याजवळ ये; आम्हाला भाग्याचा हिस्सा दे आणि अनुग्रहित हो. अंगिरसवंशीय बृहस्पती, माझ्या या भाषणाला मान्यता दे; ज्याच्या देवता देव झाले—सुज्ञ इच्छाही आमच्या मागे येवोत. इंद्र हा सर्व चल लोकांचा, पृथ्वीवरील विविध रूपांचा राजा आहे; त्याच्याकडून भक्ताला धन मिळते, आणि स्तुती केल्यावर, तो दूरवरूनही ते आणतो. पुरुषसूक्तातील पुरुषाला हजार हात, हजार डोळे, हजार पाय आहेत; त्याने पृथ्वी सर्व बाजूंनी व्यापली, आणि त्यापलीकडे दहा बोटांनी विस्तार केला. तीन पावलांनी तो आकाशात गेला, आणि चौथ्या पावलाने पुन्हा इथे राहिला; अशा प्रकारे, तो सर्वत्र पसरला—जे खातात आणि जे खात नाहीत. त्याची ही महानता आहे, तरी पुरुष त्याहूनही महान आहे; त्याचा एक चौथांश सर्व प्राणी आहेत, तीन चौथांश अमरत्वाने स्वर्गात आहेत. पुरुष हा सर्व काही आहे—जे झाले आणि जे होणार आहे; आणि अमरत्वाचा अधिपती आहे, जे त्याच्यासोबत वाढते. जेव्हा देवांनी पुरुषाचे विभाजन केले, त्यांनी त्याला किती भागात विभागले? त्याचे तोंड काय, हात काय, जे त्याचे मांड्या आणि पाय म्हणतात, ते काय? त्याचे तोंड ब्राह्मण झाले, हात राजन्य, मध्य भाग वैश्य, पायातून शूद्र निर्माण झाले. त्याच्या मनातून चंद्र, डोळ्यातून सूर्य, तोंडातून इंद्र आणि अग्नी, श्वासातून वायू निर्माण झाला. नाभीतून मध्यप्रदेश, डोक्यातून आकाश, पायातून पृथ्वी, कानातून दिशा—अशा प्रकारे त्यांनी लोकांची व्यवस्था केली. सुरुवातीला विराज जन्मला, विराजपासून पुरुष; जन्मल्यानंतर, तो पृथ्वीच्या पलीकडे, मागे आणि पुढे पसरला. जेव्हा देवांनी पुरुषाला अर्पण म्हणून यज्ञ केला, वसंत ऋतू तूप, उन्हाळा इंधन, शरद अर्पण झाली. देवांनी त्या यज्ञाला, प्रथम जन्मलेल्या पुरुषाला, पावसाने अभिषेक केला; त्याने देव, साध्य, आणि वसू यज्ञ केला. त्या पूर्ण अर्पण यज्ञातून घोडे जन्मले, दोन ओळी दात असणारे सर्व प्राणी; गायी, शेळी, आणि मेंढ्या त्यातून जन्मले. त्या यज्ञातून ऋच आणि साम मंत्र, छंद, आणि यजुस जन्मले. त्या यज्ञातून मिश्र तूप गोळा झाले; त्याने आकाशातील, वनातील, गावातील प्राणी निर्माण केले. त्याचे सात वेढणारे लाकूड, तीन वेळा सात जळणाचे लाकूड ठेवले; देवांनी यज्ञ करताना पुरुषाला यज्ञ पशू म्हणून बांधले. महान देवाच्या डोक्यातून, राजा सोमाच्या सत्त्याहत्तर भाग जन्मले, पुरुष निर्माण झाल्यानंतर.