एकदा एका पवित्र विधीमध्ये, यमासाठी सोमरस शुद्ध केला जातो, यमासाठीच हविर्भाग अर्पण केला जातो. अग्नी या यज्ञाचा संदेशवाहक होऊन, व्यवस्थित तयार केलेला हा यज्ञ यमाकडे पोहोचवतो. यमाला मधुर, मधाळ हविर्भाग अर्पण करण्याचा संकेत दिला जातो आणि उपस्थितांना सांगितले जाते—हे प्राचीन ऋषी, हे पूर्वज, ज्यांनी आपल्यासाठी मार्ग तयार केले, त्यांना ही नम्र वंदना आहे. राजा यमाला तूप आणि दूधाचा हविर्भाग अर्पण केला जातो. तो आपल्याला जिवंत राहणाऱ्यांमध्ये दीर्घायुष्य देवो, अशी प्रार्थना होते. अग्नीला विनंती केली जाते—'हे जातवेद, त्याला जाळू नकोस, त्याचे शरीर किंवा त्वचा जाळू नकोस, जास्त तापवू नकोस. जेव्हा त्याला पक्के करशील, तेव्हा त्याला पूर्वजांकडे पोहोचव.' 'जेव्हा तू त्याला पक्के करशील, हे जातवेद, तेव्हा त्याला पूर्वजांकडे सुपूर्द कर. तो अन्यायाच्या मार्गावर गेला, तर तो देवांच्या अधीन होतो,' असेही सांगितले जाते. तिघा कद्रूंनी सोम शुद्ध केला जातो; सहा रुंद पात्रांतून हा महान हविर्भाग तयार होतो. त्रिष्टुप, गायत्री या सर्व छंदांनी यमाला अर्पण केले जाते. मृतात्म्याला सांगितले जाते—'तुझ्या डोळ्यांनी सूर्यापर्यंत जा, श्वासाने वाऱ्यापर्यंत जा; धर्माने स्वर्ग व पृथ्वी गाठ. पाण्यात जायचे असेल, तर तिकडे जा; शरीराने वनस्पतींमध्ये राहा.' अजन्मा भाग तपस्येचा आहे, त्यासाठी तपस्या कर. तुझी ज्वाळा त्यासाठी जळो, तुझे तेज त्यासाठी उजळो. या तुझ्या शुभ रूपांनी, हे जातवेद, त्याला धर्मात्म्यांच्या लोकात घेऊन जा. 'हे जातवेद, तुझ्या त्या वेगवान, तेजस्वी ज्वाळा, ज्या आकाश व मध्यप्रदेश व्यापतात, त्या या निघालेल्या व्यक्तीच्या मागे जावोत; आणि तुझ्या इतर शुभ ज्वाळांनी त्याला शुद्ध कर.' अग्नीला विनंती—'जो हविर्भागासह फिरतो, त्याला पुन्हा पूर्वजांकडे पोहोचव. उरलेला, जो जीवनाने युक्त आहे, तो तेजस्वी शरीराने पुढे येवो, आणि एकत्र होवो.' 'यमाचे दोन चार डोळ्यांचे, साऱ्या लोकांमध्ये फिरणारे, श्वान—सारमेय—यांच्या पलीकडे चांगल्या मार्गाने जा; मग यमासोबत आनंदी असलेल्या पूर्वजांकडे जा.' 'हे यम, तुझे दोन श्वान, चार डोळ्यांचे, मार्गावर बसलेले, लोकांचे निरीक्षण करणारे, हे राजा, याच्या रक्षणाची जबाबदारी त्यांच्याकडे दे; आम्हाला सुरक्षितता व भयमुक्तता दे.' हे यमाचे दूत, रुंद नाकाचे, हविर्भागासाठी उत्सुक, उंबराच्या रंगाचे, लोकांमध्ये फिरतात; त्यांनी आम्हाला पुन्हा सूर्यदर्शन व आरोग्याचा जीवनकाल देवो. काहींसाठी सोम वाहतो, काहींसाठी तुपाचा हविर्भाग; ज्यांच्यासाठी मध वाहते—तोही त्यांच्याकडे जावो. पूर्वी जे सत्याचे अनुयायी होते, सत्यातून जन्मले, सत्याने वाढले—ते ऋषी, तपस्वी, हे यमा, तपस्येतून जन्मले—त्यांच्याकडेही तो जावो. तपस्येने अजेय, तपस्येने स्वर्ग गाठलेले, महान तप केलेले—त्यांच्याकडेही तो जावो. युद्धात लढणारे, वीर, आपल्या लोकांसाठी शरीर त्यागणारे, हजार दान करणारे—त्यांच्याकडेही तो जावो. सूर्याचे रक्षण करणारे, हजार नेत्यांचे ऋषी, तपस्वी, हे यमा, तपस्येतून जन्मले—त्यांच्याकडेही तो जावो. हे पृथ्वी, त्याच्याशी सौम्य वाग, स्थिर रहा, त्याला सुरक्षित, विस्तृत आश्रय दे. पृथ्वीच्या अमर्याद, विस्तृत जागेत त्याला ठेव; तुझ्या केलेल्या हविर्भागांनी, गोडतेने ओथंबून त्याचे कल्याण होवो. मी मनाने, विचारांनी तुला पुकारतो—ये, या घरांमध्ये राहण्याची इच्छा बाळग; पूर्वजांसोबत, यमासोबत जा; सौम्य वारे तुला अनुकूलतेने येथे घेऊन येवोत. मरुत तुला वर नेवोत, वर नेणारे तुला उचलोत; शेळीने तुला शीतल करोत, पाऊस तुला ओलावो, हे बालका. उठ, तुझे जीवन दीर्घायुष्यासाठी, सामर्थ्यासाठी, कौशल्यासाठी, जिवंत राहण्यासाठी असो; तुझे मन तुझ्याजवळ जावो, मग पूर्वजांकडे धाव घे. तुझे मन महिन्याकडे, इंद्रियांकडे, रसाकडे जाऊ नये; तुझ्या अंगाचा किंवा शरीराचा कोणताही भाग येथे राहू नये. झाड तुला त्रास देऊ नये, महान दैवी पृथ्वीही नाही; यमाच्या राजांमध्ये, पूर्वजांमध्ये आपले स्थान मिळव. तुझा जो भाग दूर गेला—श्वास, प्राण किंवा इतर काही—तुझे सर्व पूर्वज, एकत्र येऊन, ते पुन्हा भागभाग करून बसवोत. जिवंत लोक त्याच्यासाठी रडतात; त्याला घरातून, गावातून बाहेर घेऊन जा. मृत्यू, यमाचा ज्ञानी दूत, त्याचे प्राण पूर्वजांकडे घेऊन जातो. जे दुष्ट पूर्वजांमध्ये गेले, आपले म्हणून वावरतात, पण ज्यांना हविर्भाग अर्पण झाला नाही, जे अग्नी वाहतात—ते या यज्ञापासून दूर जावोत. पूर्वज येथे एकत्र येवोत, आपल्यासाठी सुखद विश्रांतीस्थान निर्माण करोत, दीर्घायुष्य देवोत. आपण त्यांना हविर्भाग अर्पण करून अनेक शरद् ऋतू जगू, कधीही क्षीण होऊ नये. गायीचे दूध ज्याचे अन्न, मी तुझ्यासाठी दाबतो—ती जिच्या जागी बसली, ती लोकांचे पालन करणारी होवो. उत्तम घोड्यांनी, सेवकांनी युक्त अशा किंवा नवीन वाहकांच्या मार्गाने तू जा; ज्याने तुला ठार केले, त्याच्यासाठी ते घडो; त्याला इतर काही मिळू नये. यम दूर आहे, विवस्वत जवळ आहे; त्यापलीकडे मी काहीच पाहत नाही. यमाच्या यज्ञावर तुला माझ्यासाठी ठेवले आहे; विवस्वतने तुला पृथ्वीवर पसरवले आहे. ते अमरत्व मर्त्यांपासून वेगळे केले, विवस्वतासाठी भेद केला. दोन अश्विन्स्नी ते नेले; सरण्युने दोन जुळ्यांना सोडून दिले. जे पुरलेले, वर ठेवलेले, जाळलेले, किंवा उघडे ठेवलेले—हे अग्नी, सर्व पूर्वजांना येथे घेऊन ये, हविर्भाग घेण्यासाठी. अग्नीने जाळलेले, न जाळलेले, जे आपल्या सामर्थ्याने स्वर्गात आनंदित होतात—हे जातवेद, तू त्यांना ओळखत असशील तर, त्यांनी हा यज्ञ व हविर्भाग स्वीकारावा. 'हे अग्नी, त्याला जास्त जाळू नकोस, त्याचे शरीर जाळू नकोस; तुझी ज्वाळा लाकडांमध्ये असू दे, उज्ज्वलता पृथ्वीवर राहू दे.' 'मी त्याला हे विश्रांतीस्थान देतो; जो येथे आला, तो माझा असू दे. यमाने उत्तर दिले—'हा माझ्या संपत्तीपाशी येथे उभा राहो.' आयुष्याचा माप आपण घ्यावे, जेणेकरून आपल्याला योग्यतेपेक्षा कमी मिळू नये; आपण शंभर शरद् ऋतू पाहू. पुन्हा पुन्हा हीच प्रार्थना होते—आयुष्याचा माप घ्या, योग्यतेपेक्षा कमी होऊ नये; शंभर शरद् ऋतू आपण पाहू.