एकदा एक पवित्र श्राद्धयज्ञ सुरू होता. त्या वेळी, पूर्वजांनी सरस्वती देवीला आवाहन केले—जे दान देऊन यज्ञात सहभागी झाले होते, त्यांनी कुशावर आसन घेतले आणि आनंद व्यक्त केला. त्यांनी पवित्रतेने देवीला प्रार्थना केली, “हे निष्कलंक देवी, आम्हाला अन्नाचा वर्षाव कर.” सरस्वती, रथावर आरूढ, स्तोत्रांनी आणि आपल्या शक्तींनी आनंद देणारी, पूर्वजांसह येथे प्रकट झाली. तिने भक्तांना हजारो पटीने अन्न आणि संपत्ती मिळो अशी कृपा केली. त्यानंतर, खालील, मध्यम आणि उच्च स्थानावरील, सोमरसाचा आस्वाद घेणारे, सत्यज्ञानी, निष्पाप असे सर्व पूर्वज जागृत झाले. त्यांनी यज्ञवेळी आपल्या वंशजांचे रक्षण करावे अशी प्रार्थना झाली. एकाने ज्ञान प्राप्त केले, की हे पूर्वज किती ज्ञानी होते आणि विष्णूच्या पदस्पर्शाने त्यांना कसा लाभ झाला. ते कुशावर बसून, आपल्या तेजाने सोमरसाचा आस्वाद घेतात. हे पूर्वज अत्यंत प्रेमाने येथे यावेत, अशी विनंती करण्यात आली. त्या दिवशी सर्व पूर्वजांना—पूर्वीचे, नंतरचे, जे या पृथ्वीवर किंवा विविध दिशांमध्ये वास करणारे आहेत—नमन करण्यात आले. मातली काव्यांसह, यम अंगिरसांसह, बृहस्पती ऋक्वंतांसह, आणि देवांनी बलवान केलेले व स्वतः देव असणारे हे सारे पूर्वज, यज्ञवेळी आपल्या वंशजांचे रक्षण करोत. यज्ञातील सोमरस अतिशय मधुर, मधासारखा, बलदायक आणि स्वादिष्ट आहे. हे इंद्रा, जो याचा आस्वाद घेतो, त्याला युद्धात कोणीही पराभूत करू शकत नाही. जो दूरवर गेला, अनेक मार्ग शोधले—त्याला यम, लोकांचे संकलक, विवस्वताचा पुत्र, याला अर्पण करून सन्मानित केले गेले. यमाने प्रथम आपल्यासाठी हा मार्ग शोधून काढला. हे चारण्याचे क्षेत्र कोणाच्याही कडून हिरावले जाऊ शकत नाही. आपल्या पूर्वजांनी, धर्माने जन्मलेल्या, या मार्गावरूनच प्रयाण केले. पवित्र कुशावर बसलेले पूर्वज, आपल्या सहाय्याने येथे यावेत, त्यांच्यासाठी आम्ही हे अर्पण सिद्ध केले आहे—ते स्वीकारावेत. कृपापूर्वक येऊन आम्हाला आरोग्य व निष्कलंकता लाभावी. सर्व देवांनी उजव्या गुडघ्यावर बसून आमचे अर्पण स्वीकारावे. पूर्वजांनी कोणत्याही मानवी चुकीसाठी आम्हाला हानी पोहोचवू नये. त्वष्ट्याने आपल्या कन्येसाठी पती निर्माण केला; त्यामुळे संपूर्ण जग एकत्र आले. यमाची माता, आलिंगनानंतर, विवस्वताची पत्नी म्हणून महिमामय झाली. "प्राचीन मार्गावरून पुढे जा, ज्या मार्गाने तुझे पूर्वज गेले. तिथे तुला यम व वरुण, हे दोन्ही राजे, त्यांच्या राज्यात आनंदाने दिसतील," असे सांगितले गेले. "निघ, दूर जा, सर्व दिशांना विखुरून जा; आपल्या पूर्वजांनी त्याच्यासाठी हे जग निर्माण केले. दिवस, पाणी, रात्र यांच्या द्वारे, यम त्याला विश्रांतीचे स्थान देतो." "प्रकाशाने आम्ही तुला प्रज्वलित करतो, प्रकाशानेच तुझी ज्वाला पेटवतो. हे तेजस्वी अग्नी, पूर्वजांना यज्ञकुंडात घेऊन ये." "तेजानेच आम्ही तुला प्रज्वलित करतो. हे तेजस्वी, तेजस्वी पूर्वजांना यज्ञकुंडात घेऊन ये." अंगिरस, नवग्व, अथर्वण, भृगु, सोमरसयुक्त हे सर्व पूर्वज, आम्ही त्यांच्या कृपेत आणि प्रसन्नतेत राहू. यम, योग्य अंगिरसांसह येथे ये, विविध रूपांनी येथे आनंद घे. मी विवस्वत, तुझ्या पित्याला बोलावतो; पवित्र कुशावर आसन घे. "हे यम, या कुशावर चढू नकोस, अंगिरस व पूर्वजांसह एकत्र हो. राजन, ऋषींनी रचलेली स्तोत्रे तुला येथे घेऊन येवोत; या अर्पणात आनंद मान." येथून ते स्वर्गाच्या उच्च स्थानी पोहोचले आहेत. विजयी होऊन, मार्गावरून, अंगिरस आकाशात गेले आहेत. यमासाठी सोमरस शुद्ध केला जातो; यमासाठीच अर्पण होते. यमाला यज्ञ पोहोचतो, अग्नीने चांगल्या प्रकारे पाठवला जातो. यमासाठी मधुर अर्पण द्या आणि उभे रहा. हे प्राचीन ऋषी, पूर्वज, मार्गदर्शक यांना नमन. यम, राजाला तुप-दूधाचे अर्पण द्या. तो आम्हाला दीर्घायुष्य देवो, जीवंत राहण्यासाठी. "अग्नी, त्याला जाळू नकोस, तीव्रतेने भाजू नकोस, त्याचा त्वचा किंवा शरीर भस्म करू नकोस. जेव्हा तू त्याचे संस्कार पूर्ण करशील, तेव्हा त्याला पूर्वजांकडे पोहोचव." "जेव्हा तू त्याचे संस्कार करशील, तेव्हा त्याला पूर्वजांकडे सुपूर्त कर. तो अधर्माच्या मार्गावर गेला, तर तो देवांच्या अधीन होतो." तीन कद्रूंसह सोम शुद्ध होतो; सहा मोठ्या पात्रांत हा महान सोम ठेवला जातो. त्रिष्टुप्, गायत्री या सर्व छंदांनी यमाला अर्पण केले जाते. "तुझी दृष्टी सूर्याकडे, प्राण वाऱ्याकडे जाओ दे; धर्माने स्वर्ग आणि पृथ्वीला जा. पाण्यात जायचे असेल तर तिथे जा; शरीराने वनस्पतींमध्ये राहा." "अजन्मा भाग तपस्येचा आहे; त्यासाठी तपस्या कर. तुझी ज्वाला त्यासाठी पेटू दे, तुझे तेज त्यासाठी उजळू दे. हे जातवेद, तुझ्या शुभ रूपांनी त्याला धर्मिष्ठ लोकांच्या लोकात पोहोचव." "हे जातवेद, तुझ्या वेगवान, तेजस्वी ज्वाळा, ज्यांनी आकाश आणि मध्यप्रदेश व्यापला आहे, त्या त्याच्या मागे जावोत. तुझ्या शुभ ज्वाळांनी त्याला शुद्ध कर." "अग्नी, जो अर्पण झालेला आहे, त्याला पुन्हा पूर्वजांकडे पोहोचव. उरलेला, जीवंत असलेला, तेजस्वी देहाने येवो आणि एकत्र होवो." "यमाचे दोन कुत्रे, चार डोळ्यांचे, साळसूद, त्यांना ओलांडून चांगल्या मार्गाने पुढे जा. मग त्या पूर्वजांकडे जा, जे यमासोबत पिंडदानात आनंदित होतात." "हे यम, तुझे दोन कुत्रे, चार डोळ्यांचे, मार्गावर बसलेले, माणसांचे निरीक्षण करणारे—राजन, त्याच्या देखरेखीला त्यांना सोपव. आम्हाला सुरक्षितता आणि अहितापासून मुक्तता दे." "रुंद नाकाचे, अर्पणासाठी उत्सुक, उंबराच्या लाकडासारखे रंगाचे, हे यमाचे दूत लोकांमध्ये फिरतात; त्यांनी आम्हाला पुन्हा सूर्यदर्शन दे, येथे आरोग्याचा आयुष्य दे." "काहींसाठी सोम प्रवाही, काहींसाठी तुपाचा अर्पण, काहींसाठी मधाचा प्रवाह; तोही त्यांच्याकडे जावो, हे देवहो." "जे पूर्वीच सत्याचे अनुयायी, सत्यातून जन्मलेले, सत्याने वाढलेले, ऋषी, तपस्वी, यम, तपस्येने जन्मलेले—तोही त्यांच्याकडे जावो." "जे तपस्येने अजिंक्य, तपस्येने स्वर्गात गेले, महान तपस्वी—तोही त्यांच्याकडे जावो, हे देवहो." "जे युद्धात लढणारे, वीर, जे आपल्या लोकांसाठी शरीर सोडणारे, ज्यांनी हजारो दान दिले—तोही त्यांच्याकडे जावो, हे देवहो." "हजारो मार्गांचे रक्षण करणारे, सूर्याचे रक्षण करणारे, ऋषी, तपस्वी, यम, तपस्येने जन्मलेले—तोही त्यांच्याकडे जावो." "हे पृथ्वी, त्याच्याशी सौम्य वाग, स्थिर, सुरक्षित आश्रय दे; त्याला विस्तृत आश्रय मिळो." "पृथ्वीच्या विशाल, मर्यादारहित जागेत त्याला ठेव; त्याने केलेली अर्पणे त्याच्यासाठी असो, गोडतेने ओतप्रोत." अशा प्रकारे, त्या यज्ञात, पूर्वज, देव, यम आणि सृष्टीतील सर्व शक्तींच्या स्मरणाने, श्रद्धा, आदर आणि भक्तीने, मानवाने आपल्या पूर्वजांचा, ऋषींचा आणि देवांचा सन्मान केला.