यमी आणि यम यांचा संवाद सुरू होतो. यमी म्हणते, "भाऊ जर असहाय झाला, तर तो भाऊ कशाचा? बहिणीवर दुर्दैव ओढवलं, तर ती बहिण कशाची? मी काही पाप केलं असेल, तर ते मीच भोगेन; पण तू तुझ्या शरीराने माझं शरीर रक्षावं." यम शांतपणे उत्तर देतो, "यमी, मी तुझा रक्षक नाही, मी तुझ्याशी शरीरसंबंध जोडलेला नाही; तू आनंद दुसऱ्या कुणातरी शोध, भाऊ म्हणून मी हे कधीच इच्छित नाही." पुढे यम स्पष्ट करतो, "मी तुझ्याशी कधीच शरीरसंबंध ठेवणार नाही. जर बहिण भावाकडे अशी इच्छा घेऊन आली, तर लोक त्याला पाप समजतात. माझ्या मनात, माझ्या भावनांत असं काही नाही—भाऊ बहिणीशी असा संबंध ठेवावा, असं मी कधीच मानत नाही." यमी दु:खी होते आणि म्हणते, "अरे यम, तुझं मन, तुझं हृदय मला सापडलं नाही. जसा वेल झाडाला बिलगतो, तसा तुझ्या जन्मावेळीच दुसरी कुणीतरी तुझी सोबती झाली आहे." यम तिला समजावतो, "यमी, जशी वेल झाडाला बिलगते, तशी दुसरी स्त्री तुझ्या एकत्र येण्याच्या वेळी तुला बिलगत आहे. तुझं मन तिच्याकडे वळू दे, तिचं मन तुझ्याकडे वळू दे; तुमच्यात सौहार्द निर्माण होऊ दे." या संवादानंतर ऋषी आपल्या काव्याने तीन छंदांची रचना करतात. ते अनेक रूपं, सर्वदृष्टी असणाऱ्या परमेश्वराला ओळखतात. पाणी, वारे आणि वनस्पती—हे सर्व एका जगात स्थिर झाले आहेत. एका बलाढ्य वृषभाने आपल्या प्रयत्नाने स्वर्गातील पाणी मिळवले. तो अदितीचा शक्तिशाली, अजिंक्य पुत्र आहे. वरुण सर्व काही जाणतो आणि त्याच्या ज्ञानाने ऋतूंची पूजा करतो. गंधर्वी आणि स्त्री, दोघेही, नदीच्या नादाने आमच्या मनाचं संरक्षण करो. इच्छित गोष्टींच्या मध्यभागी अदिती आम्हाला स्थिर करो; आमचा भाऊ, ज्येष्ठ, प्रथम बोलतो. ती तेजस्वी, धन्य, कीर्तीने परिपूर्ण स्त्री मनूसाठी प्रकाश घेऊन जागी झाली आहे. जे जागे झालेले जाग्रणाचा पाठपुरावा करतात, ते अग्नी, पुरोहित, यज्ञासाठी उत्पन्न करतात. मग तो तेजस्वी, प्रगल्भ थेंब, बलवान गरुड, यज्ञात चमकतो. जेव्हा श्रेष्ठ लोक अग्नीला पुरोहित म्हणून निवडतात, तेव्हा ज्ञानाचा जन्म होतो. तो अग्नी नेहमी आनंदी असतो, जसा ज्वारीच्या अन्नाने पोसला जातो, तसा अर्पणाने पोसला जातो; मनुष्यांचा स्वतःला अर्पण करणारा पुरोहित. जेव्हा प्रेरित ऋषी स्तोत्र म्हणतो, तेव्हा तू विपुल पुरस्कार, अनेक भेटी आणतोस. "उठा, हे पितरांनो, वरपती येत आहे; तो सौभाग्य शोधतो, सुंदर स्त्रीच्या हृदयाची इच्छा करतो. अग्नी विधी ओळखतो, निरीक्षण करतो; बलवान हालतो, आत्मा विचाराने थरथरतो." "हे अग्नी, बलशाली पुत्रा, ज्याने तुझं अनुग्रह जाहीर केलं, त्याचा आवाज दूरवर ऐकला जातो. घोड्यांसह पोषण आणून, तो तेजस्वी दिवस संरक्षणाने अलंकृत करतो." "हे अग्नी, आमच्या निवासात, आसनात आम्हाला ऐक; अमरत्वाच्या वेगवान रथाला जुंप. आम्हाला दोन जग, देवकन्या, आण; आम्ही देवांपासून दूर जाऊ नये." "जेव्हा हे सभास्थान उगवतं, हे अग्नी, देवांमध्ये श्रेष्ठ, पूजनीय; आणि जी संपत्ती तू वाटतोस, हे स्वशक्तिमान, आम्हाला येथे समृद्ध भाग दे." "अग्नी सर्व उष:काल एकत्र पाठलाग करतो, तो पहिला, जन्मांचा जाणणारा, दिवसांचा पाठलाग करतो. तो सूर्यकिरण, उष:काल, पाठलाग करतो आणि स्वर्ग व पृथ्वीमध्ये प्रवेश करतो." "अग्नी सर्व उष:काल प्रकट करतो, तो पहिला, जन्मांचा जाणणारा, दिवस प्रकट करतो. तो सूर्याच्या अनेक किरणांचा विस्तार करतो आणि स्वर्ग व पृथ्वी फैलावतो." "स्वर्ग आणि पृथ्वी सुरुवातीला सत्याने प्रसिद्ध झाले, सत्य बोलणारे. जेव्हा देव मर्त्यांना पूजा करण्यास लावतो, तो पुरोहित म्हणून त्यांच्यासमोर बसतो, प्राण आणतो." "तो देव सत्याने देवांहून श्रेष्ठ, आमचं अर्पण आणतो, पहिला, ज्ञानी. धुराचा ध्वज असणारा, तेजस्वी, सौम्य, शाश्वत पुरोहित, सर्वश्रेष्ठ वक्ता." "मी तुम्हा दोघांचं, हे पाण्यांनो, वाढीसाठी स्तवन करतो, तुपाने अभिषिक्त; हे स्वर्ग आणि पृथ्वी, मला ऐका, हे दोन जग. जेव्हा देवांनी जीवनाचा मार्ग दिवसा शोधला, आमचे पितर येथे मधुरसाने आम्हाला ताजेतवाने करो." "देवाचा अमरत्व, जे तू, गायीपासून जन्मलेला, पृथ्वीवर पोसतोस. सर्व देव तुझ्या यज्ञशब्दाचा पाठलाग करतात, जेव्हा तू स्वर्गीय तूप काढतोस." "कुठल्या राजाने आम्हाला घेतलं, तो केव्हा येईल? आपण कोणती प्रतिज्ञा केली, कोण जाणतो? मित्रही यज्ञ करतो, देवांना बोलावतो; स्तोत्र जात नाही, तरी सामर्थ्य आहे." "दुष्ट मनाचा माणूस येथे अमरत्वाच्या नावापासून दूर असो, जो चिन्हांनी अलंकृत, अनेक रूपांचा होतो; हे अग्नी, जो यमाचा चांगल्या मनाने विचार करतो, त्याचे त्वरेने रक्षण कर, त्याला भरकटू देऊ नकोस." "ज्याच्यात देव सभेत आनंदित होतात, विवस्वतच्या आसनात स्थिर होतात; त्यांनी सूर्याला प्रकाश दिला, आणि त्याच्या सभोवती, सदैव फिरणाऱ्या, तेजस्वी किरणांची स्थापना केली." "ज्याच्यात देव विचाराने हालतात, पण आम्हाला त्याचा खालचा स्वभाव माहीत नाही; मित्र, अर्यमा, सविता, वरुण, हे निष्पाप, येथे आमच्यासाठी बोला." "मित्रांनो, आपण इंद्रासाठी प्रार्थना करूया, वज्रधारीसाठी; आपण सर्वात पराक्रमी आणि बलवानाचा स्तवन करूया." "कारण तुझ्या सामर्थ्यामुळे तू प्रसिद्ध आहेस, हे वृत्रहंता, वृत्राचा वध केल्यामुळे; दानांनी, हे उदार, तू, हे वीर, तुला पूजणाऱ्यांपेक्षा श्रेष्ठ ठरतोस." "नांगरासारखा, तू पृथ्वीवर फिरताना थकत नाहीस; मोठे वारे येथे आमच्यासाठी वाहू दे; मित्र, वरुण, अग्नी, एकत्र जुंपलेले, त्यांनी आपल्या उष्णतेने जंगलावर प्रहार करू नये." "त्या प्रसिद्ध, गूढ, लोकांचा राजा, भीषण, बलवान संहारकाचा स्तवन करा; स्तुती केल्यावर, हे रुद्र, पूजकावर कृपा कर; तुझ्या सैन्याने इतरांना, आम्हाला नव्हे, घायाळ कर." "पूजक सरस्वतीला बोलावतात; यज्ञात, प्रयत्नात, ते सरस्वतीला बोलावतात; सत्कर्म करणारे सरस्वतीला बोलावतात; सरस्वती पूजकाला इच्छित वर देऊ दे." "पितर सरस्वतीला बोलावतात, जे दान देऊन यज्ञात सहभागी होतात; या पवित्र कुशावर बसून आनंद घेतात; हे निष्पापे, आम्हाला अन्न दे." "हे सरस्वती, रथावर येणारी, स्तोत्रांनी आणि तुझ्या शक्तींनी आनंद देणारी, पितरांसह; येथे पूजकाला हजारपटीने अन्न व संपत्ती दे." "खालचे, वरचे, आणि मधले पितर, सोमपान करणारे, उठोत; जे प्राण घेऊन गेले, निष्पाप, सत्य जाणणारे—ते पितर अर्पणावेळी आमचं रक्षण करो." "मी शहाण्या पितरांची, आणि विष्णूच्या संततीची व पावलांची माहिती घेतली आहे; जे पवित्र कुशावर बसलेले, स्वतःच्या शक्तीने सोमपान करतात—ते पितर येथे सर्वात आनंदाने येऊ दे." "आज पूर्वजांना नमस्कार—जे पूर्वीचे, जे नंतरचे, जे गेले आहेत; जे पृथ्वीवर स्थिर झाले, किंवा आता लोकांनी भरलेल्या दिशांत आहेत." "मातळी काव्यांसह, यम अंगिरसांसह, बृहस्पती ऋक्वांसह बलाढ्य झाला; जे देवांनी बळकट केले, आणि जे देव आहेत—ते पितर अर्पणावेळी आमचं रक्षण करो." "हे खरंच गोड आहे, हे मधुर आहे, हे बलवान आहे, हे स्वादाने परिपूर्ण आहे; आणि खरंच, हे इंद्रा, ज्याने हे प्यायलं, तो युद्धात कधीच पराभूत होत नाही." "जो दूर गेला, ज्याने मोठ्या अंतराचा प्रवास केला, ज्याने अनेक मार्ग शोधले; त्या यमाला, लोकांचा गोळा करणारा, विवस्वतपुत्र, राजाला अर्पणाने सन्मानित करा." "यमाने आपल्यासाठी जाण्याचा मार्ग प्रथम शोधला; हे चारणस्थान कधीही हिरावलं जात नाही; जिथे आपले पूर्वज, गेलेले, गेले आहेत, तेच धर्माचे, त्याच मार्गाने गेलेले." "हे पितर, पवित्र कुशावर बसलेले, तुमचं साहाय्य घेऊन या; आम्ही तुमच्यासाठी ही अर्पणे तयार केली आहेत—स्वीकारा. कृपापूर्वक या, आणि आम्हाला आरोग्य व निष्पापता द्या." अशा प्रकारे, यम-यमीचा संवाद, ऋषींच्या प्रार्थना, अग्नी, देव, पितर, सरस्वती, इंद्र, रुद्र यांची स्तुती, आणि पूर्वजांची आठवण—सर्व एकत्रित होऊन, धर्म, कुटुंब, यज्ञ, आणि पूर्वजांच्या कृपेची सुंदर गाथा येथे साकार होते.