एकदा, ऋषी आणि यज्ञकर्ते अत्यंत भक्तिभावाने देवांपुढे प्रार्थना करतात. ते म्हणतात, “हे दयाळू देवहो, आम्हाला दृष्टी, श्रवणशक्ती, कीर्ती, अन्न, बीज, रक्त आणि उदर यांचा वरदान द्या.” त्यावेळी एक विद्यार्थी, या सर्वांचा संकल्प करून, पाण्याच्या पृष्ठभागावर उभा राहतो. तो कठोर तप करतो, समुद्राच्या गर्भात जणू अग्निपरीक्षेत तळपत राहतो. स्नान करून, पिवळसर, सुवर्णवर्णाचा तो पृथ्वीवर तेजाने झळकतो. यानंतर, ऋषी विविध देवता आणि शक्तींचे आवाहन करतात. “आम्ही अग्नि, वनातील वृक्ष, वनस्पती आणि औषधी यांना आमंत्रित करतो. इंद्र, बृहस्पती आणि सूर्य हे आम्हाला पापांपासून मुक्त करो.” पुढे ते म्हणतात, “राजा वरुण, मित्र, विष्णु, भग, अंश आणि विवस्वान यांचे आम्ही आवाहन करतो. हे देवहो, आम्हाला पापांपासून मुक्त करा.” ते सविता देव, सृष्टीकर्ता, पूषण आणि श्रेष्ठ त्वष्टृ यांनाही पुकारतात – “हे देवहो, आम्हाला दुःखातून मुक्त करा.” गंधर्व, अप्सरा, अश्विनीकुमार, बृहस्पती, अर्यमन् यांच्या नावानेही ते प्रार्थना करतात की, “हे देवहो, आम्हाला दुःखातून मुक्त करा.” पुढे, ऋषी दिवस-रात्र, सूर्य, चंद्र आणि सर्व आदित्य यांना नमस्कार करतात. वायू, पर्जन्य, आकाश, दिशा आणि सर्व दिशांचाही ते आवाहन करतात. “हे दिवस आणि रात्री, तसेच उषा, मला शापांपासून मुक्त करा; सोमदेव, ज्याला चंद्र म्हणतात, तोही मला मुक्त करो.” पृथ्वीवरील व आकाशातील पशु, वन्य प्राणी, पक्षी आणि उडणारे जीव यांनाही ते आवाहन करतात. “हे भव, शर्व, रुद्र, पशुपती, आम्ही तुमच्या बाणांना ओळखतो – ते आमच्यासाठी नेहमी मंगलकारी ठरू देत.” नंतर ते आकाश, तारे, पृथ्वी, यक्ष, पर्वत, सागर, नद्या आणि वस्ती यांनाही आमंत्रित करतात. “सप्तर्षी, दिव्य जल, प्रजापती, पितर, यमराज – हे सर्व आम्हाला दुःखातून मुक्त करो. स्वर्गात, आकाशात आणि पृथ्वीवर वसणारे सर्व बलवान देव, तुम्हीही आम्हाला दुःखातून मुक्त करा.” ऋषी आदित्य, रुद्र, वसु, स्वर्गातील देव, अथर्वण, अंगिरस आणि ज्ञानी यांनाही पुकारतात. “यज्ञ, यजमान, ऋग्वेद, सामवेद, औषधी, यजुर्वेद आणि होतृ पुरोहित – हे सर्व आम्हाला दुःखातून मुक्त करो.” पुढे, ते पाच राजकीय वनस्पती – ज्यात सोम श्रेष्ठ आहे – तसेच कुश, भांग, ज्वारी आणि इतर वनस्पती यांचे आवाहन करतात. “शत्रू, राक्षस, सर्प, सदाचारी लोक, पितर आणि मृत्यूच्या शंभर रूपांना आम्ही पुकारतो – हे सर्व आम्हाला दुःखातून मुक्त करो.” ऋषी ऋतू, त्यांचे अधिपती, कालखंड, वर्ष, मास, संवत्सर आणि त्यांचे चक्र यांनाही आवाहन करतात. “दक्षिण, पश्चिम, पूर्व, उत्तर – सर्व दिशांचे बलाढ्य देव एकत्र जमले आहेत – हे सर्व आम्हाला दुःखातून मुक्त करो.” ते सर्व सत्यप्रतिष्ठित, धर्मवृद्ध देव आणि त्यांच्या पत्नींचे पुन्हा पुन्हा आवाहन करतात. “सर्व प्राणी, त्यांचे अधिपती, सर्व सृष्टीचे स्वामी – जेव्हा सर्व प्राणी एकत्र होतात, तेव्हा तुम्ही आम्हाला दुःखातून मुक्त करा.” पाच दिशा असलेल्या देवता, बारा महिन्यांचे देव, तसेच वर्षाचे दात – हे सर्व आमच्यासाठी मंगलकारी ठरू देत. “मातली सारथ्याने ओळखलेली अमर औषधी, जी इंद्राने जलामध्ये ठेवली – ती औषधी आम्हाला जलामार्फत मिळू दे.” यानंतर, ऋषी ‘शेष’ या संकल्पावर चिंतन करतात. “शेषामध्येच नाव आणि रूप आहे, त्यातच जगाची स्थापना आहे. इंद्र आणि अग्नि याही शेषामध्ये आहेत; सर्व काही त्यात एकत्र आहे. स्वर्ग, पृथ्वी, सर्व प्राणी, जल, समुद्र, चंद्र, वारा – हे सर्व शेषामध्ये स्थित आहेत.” “सत्य आणि असत्य, मृत्यू, बल, सृष्टीकर्ता – हे सर्व शेषामध्ये आहेत; जगातील सर्व गोष्टी त्यावर अवलंबून आहेत. इजा, दृष्टी, समृद्धी – हे सर्व माझ्यात आहेत. स्थिर, दृढ, नूतन, विश्वाचे दहा सर्जक – जणू नाभीप्रमाणे, चाकासारखे – हे सर्व देव शेषामध्ये स्थित आहेत.” “ऋग्वेद, सामवेद, यजुर्वेद, उद्गीथ, स्तुती, हिङ्कार, स्वर, सामाचे मेडी – हे सर्व माझ्यात आहेत. इंद्र-अग्नि, पवमाना, महानाम्नी, महान व्रत, यज्ञाचे अंग – हे सर्व शेषामध्ये आहेत, जणू गर्भात भ्रूण असतो तसे.” “राजसूय, वाजपेय, अग्निष्टोम, अर्क, अश्वमेध – हे सर्व शेषामध्ये आहेत, जिवंत बार्हिष, अत्यंत मादक. अग्निस्थापन, दीक्षा, छंद, हरवलेले यज्ञ आणि सत्र – हे सर्व शेषामध्ये एकत्र आहेत.” “अग्निहोत्र, श्रद्धा, वषट्कार, व्रत, तप, दक्षिणा, पुण्यकर्म – हे सर्व शेषामध्ये एकत्र आहेत. एकरात्र, द्विरात्र, त्वरित, वारंवार, उक्त्य यज्ञ; विणलेले, ठेवलेले – यज्ञाचे कण शेषामध्ये आहेत.” “चतुर्नात्र, पञ्चरात्र, षष्ठिरात्र, सोळा आणि सातरात्र यज्ञ – हे सर्व शेषामधून उत्पन्न झाले, अमरत्वात स्थिर आहेत. प्रतिहार, उपसंहार, सर्वविजयी, विजयी, साह्न, अतिरात्र, द्वादशाह – हे सर्व शेषामध्ये आणि माझ्यात आहेत.” “सत्यता, नम्रता, सुरक्षा, आहुती, अमरत्व, बल – हे सर्व शेषामध्ये आहेत. सर्व इच्छा त्यात तृप्त होऊन परततात. नऊ भूमी आणि समुद्र, आकाश – हे सर्व शेषामध्ये स्थित आहेत. सूर्य जसा चमकतो, तसा दिवस-रात्र शेषामध्ये, माझ्यात आहेत.” “आहुती, विषुव, गुप्त यज्ञ – वाहक सर्व काही वाहतो, शेष हे सृष्टीचे पितर आहे. पिता, सर्जक, शेष, श्वास, नातू, आजा – तोच सर्वांचा स्वामी, पृथ्वीचा वृषभ, अजिंक्य आहे.” अशा प्रकारे, ऋषी आणि भक्त, सर्व विश्वातील देव, शक्ती, ऋतू, वनस्पती, प्राणी, ऋत, यज्ञ, आणि सर्व सृष्टीच्या मूळाशी एकरूप होऊन, त्यांच्या कृपेसाठी, कल्याणासाठी आणि मुक्तीसाठी प्रार्थना करतात.