संपूर्ण विश्वाच्या मध्यभागी, एक महान प्रभु आहे—तो दूर राहतो, पूर्णतेने, आणि जेथे अपूर्णता आहे, तेथे तो क्षीण होतो. या जगाच्या केंद्रस्थानी असलेल्या या महान प्रभूला, लोकांचे शासक आपली श्रद्धांजली अर्पण करतात. जिथे सूर्य उगवतो आणि जिथे तो अस्त होतो, तेच मी सर्वात मोठं मानतो; त्याहून मोठं काहीच नाही. प्राचीन, मध्यवर्ती आणि वर्तमान ज्ञानाचा उल्लेख करणारे सर्वजण सूर्याला प्रथम, अग्नीला द्वितीय आणि त्रिपक्षी हंसाला सांगतात. हजार दिवसांची दोन पंखे असलेला वेगवान हंस आकाशातून स्वर्गात उडतो; तो सर्व देवांना आपल्या छातीवर ठेवून, सर्व जगांमध्ये जातो. तो सत्याने वर झळकतो, पवित्र शब्दाने खाली पाहतो; श्वासाने तो आडवा होतो, आणि त्याच्यात महानता स्थिर आहे. तुझ्या दोन अग्निसंभव कांड्यांना जो जाणतो, ज्याने खजिना निर्माण केला—तो ज्ञानी, महानतेचा विचार करावा; त्याने महान ब्राह्मण जाणावा. प्रथम, तो पाय नसलेला जन्मला, आणि सुरुवातीला ध्वनी धारण केली; नंतर चार पायांचा झाला, आनंदासाठी योग्य, आणि सर्व अन्न आपले म्हणून घेतले. आनंदासाठी योग्य झाल्यावर, त्याने भरपूर अन्न दिले; जो शाश्वत, परात्पर देवाची उपासना करतो, तो त्याला प्राप्त होतो. त्याला शाश्वत म्हणतात, पण आजही तो पुन्हा नव्याने जन्म घेतो; दिवस आणि रात्र, वेगळ्या स्वरूपात जन्म घेतात. शंभर, हजार, दहा हजार, शंभर कोटी—असंख्या त्याचे भाग त्याच्यात स्थिर आहेत; हे पाहून, ते त्याला आघात करतात, म्हणून देव तेजस्वी होतो—हेच ते आहे. एक बालक, एक अतिशय लहान, आणि एक जो दिसत नाही; त्या देवी, या सर्वांपेक्षा अधिक आलिंगन करणारी, मला प्रिय आहे. ही शुभ, कालातीत, मृत्युलोकात अमर आहे; जिच्यासाठी ती पडते, आणि ज्याने तिला तयार केले, तो थकतो. तू स्त्री आहेस, तू पुरुष आहेस; तू मुलगा आणि मुलगी आहेस. तू वृद्ध आहेस, काठी घेऊन चालणारा; तू जन्म घेऊन सर्व दिशांमध्ये मुख असतोस. तू त्यांचा पिता किंवा पुत्र आहेस; तू त्यांच्यातील ज्येष्ठ किंवा कनिष्ठ आहेस. एक देव, मनात प्रवेश करून, प्रथम जन्मला; तो गर्भात आहे. पूर्णतेतून पूर्णता उत्पन्न होते; पूर्णता पूर्णतेने भरली जाते. आज आपण जाणूया, ते कुठून ओतले जाते. ही प्राचीन, सदैव नवी, पुन्हा पुन्हा जन्म घेते; ती सर्वकाही झाली, प्राचीन देवी. महान देवी, उषा, तेजाने झळकते, आणि प्रत्येकाने ती ऋषींना दिसते. अविर्वै हे देवीचे नाव, जिने सर्व काही वेढले आहे; तिच्या स्वरूपाने हे वृक्ष हिरवे आहेत, हिरव्या माळांनी सजलेले. ती जवळ असलेल्या व्यक्तीला सोडत नाही, पण ती जवळच्या व्यक्तीला पाहत नाही. पाहा, देवाचा अद्भुत चमत्कार: ती ना मरते, ना वृद्ध होते. अपूर्व प्रेरणाने, लोक योग्य शब्द बोलतात; जिथे जिथे ते जातात, त्यांना महान ब्राह्मण म्हणतात. जिथे देव आणि मानव, चाकाच्या नाभीसारखे, स्थिर आहेत, मी विचारतो, जलपुष्पा, ते कुठे आहे, मायेमुळे स्थिर झालेले? ज्यांनी वाऱ्याला वाहण्यासाठी प्रेरित केले, ज्यांनी पाच दिशा एकत्र दिल्या; जे स्वतःला यज्ञद्रव्याचे मालक मानतात, तेच देव, जलांचे नेते—ते कोण होते? यातील एक पृथ्वीवर राहतो, एक वातावरणात फिरतो; एक त्यांना आकाश देतो, जो व्यवस्थापक आहे; इतर सर्व दिशांची राखण करतात. जो ताणलेल्या धाग्याला जाणतो, ज्यात ही सर्व जीव रचले आहेत; जो धाग्याचा धागा जाणतो, तो महान ब्राह्मण जाणतो. मी ताणलेल्या धाग्याला जाणतो, ज्यात ही जीव रचले आहेत; मी धाग्याचा धागा जाणतो, आणि त्यामुळे महान ब्राह्मण जाणतो. आकाश आणि पृथ्वीच्या मध्ये, अग्नी जळतो, जळणाऱ्या सर्व वस्तूंना जाळतो; जिथे तो एका पत्नीबरोबर उभा होता, त्याहून पुढे—मातरीश्वान कुठे होता? मातरीश्वान पाण्यात प्रवेशला; देव पाण्यात प्रवेशले. महान ने पावडरचा माप घेतला, शुद्ध करणारा हिरव्यात प्रवेशला. त्याने अमर गायत्रीच्या उत्तरेस पाऊल टाकले; जे सामनाने सामन जाणतात, त्यांनी त्या प्रदेशाला पाहिले—कोठे? निवास, धनाचा संमेलनस्थळ, देव सावितृसारखा, सत्यधर्मात; इंद्र धनाच्या स्पर्धेत उभा राहिला नाही. नऊ दरवाजांचा कमळ, तीन गुणांनी वेढलेले—त्यात, जर एक प्रभुत्व असलेला आत्मा असेल, तोच ब्रह्मज्ञानी ओळखतात. इच्छारहित, स्थिर, अमर, स्वयंसिद्ध, साराने तृप्त, कुठूनही काहीच कमी नाही—त्याला जाणून, मृत्यूचा भय नसते: आत्मा, दृढ, कालातीत, सदैव तरुण. आता, यज्ञाच्या आरंभात, आपण प्रार्थना करतो—आपल्या तोंडातून वाईट शब्द निघू नयेत; वज्र आपल्या प्रतिस्पर्ध्यांवर जावो. प्रथम, शंभर आहार देणारे, इंद्राने दिलेले, शत्रूंचा संहार करणारे, हे यज्ञमार्ग आहे. तुझी कातडी वेदी होवो, तुझे केस पवित्र कुशासारखे; हे बांधणारे पट्टा मी तुझ्यासाठी घेतो; हे दगड तुझ्यावर नृत्य करो. तुझे बालक sprinklers होवोत; जिभेने शुद्ध कर, हे अनाहत; शुद्ध, यज्ञासाठी योग्य, स्वर्गात जा, हे शंभर आहार देणारे. जो इच्छेने शंभर आहार देणारे शिजवतो, तो योग्य आहे; त्यासाठी सर्व पुरोहित प्रसन्न होतात आणि यथायोग्य पुढे जातात. जो अर्पण करून शंभर आहार देणारे देतो, तो स्वर्गात, देवांच्या शांत जगात पोहोचतो. जो सुवर्ण तेजाने अर्पण करून शंभर आहार देणारे देतो, तो सर्व जग—दैवी आणि पृथ्वीवरील—प्राप्त करतो. हे देवी, तुझे कसाई, तुझे स्वयंपाकी, तुझे लोक—सर्व तुझे रक्षण करतील; आम्हाला घाबरू नको, हे शंभर आहार देणारे. वसू दक्षिणेपासून, मरुत्स उत्तरेपासून, आदित्य मागून तुझे रक्षण करो; अग्निष्टोमासह धाव. देव, पितर, मानव, गंधर्व, अप्सरा—सर्व तुझे रक्षण करतील; सातिरात्रासह धाव. जो शंभर आहार देणारे देतो, तो वातावरण, आकाश, पृथ्वी, आदित्य, मरुत्स, दिशा—सर्व जग प्राप्त करतो. अशा प्रकारे, या मंत्रांच्या माध्यमातून, विश्वातील महानतेचे, देवत्वाचे, आणि यज्ञाच्या पवित्रतेचे दर्शन घडते—सर्व काही पूर्णतेतून उत्पन्न होणारे, पुन्हा पुन्हा नवे होणारे, आणि शाश्वत ब्रह्माच्या ओळखीने मृत्यूचा भय नाहीसा करणारे.