या जगाचा आधार कोणावर आहे? पृथ्वीला कोण आधार देतो, आकाशाला कोण व्यापतो? पर्वतांचा महानपणा कुणामुळे आहे आणि मनुष्याचे कर्म कोण घडवतो? मेघांना कोण हलवतो, सोमरसाची समज कुणामुळे होते? यज्ञ, श्रद्धा आणि मनाची स्थिरता कोण देतो? पवित्र ज्ञान कशामुळे मिळते, सर्वोच्च अवस्था कशामुळे प्राप्त होते? अग्नी कुणामुळे मिळतो आणि वर्ष मोजण्याची माप कशामुळे मिळते? या सर्व प्रश्नांचे उत्तर एकच आहे—ब्रह्मण. ब्रह्मणामुळेच पवित्र ज्ञान साध्य होते, ब्रह्मणामुळेच सर्वोच्च अवस्था मिळते. अग्नी, वर्षाचे मोजमाप, यज्ञ, श्रद्धा, मन, सर्व काही ब्रह्मणामुळेच आहे. दैवी पुरुष ब्रह्मणामुळेच वास करतो, दैवी लोक ब्रह्मणामुळेच अस्तित्वात आहेत. इतर नक्षत्रे, खरे क्षत्र—सर्व ब्रह्मणामुळेच प्रकट होते. ही पृथ्वी, वरचे आकाश, दोन्ही बाजूंनी आणि वरून व्यापणारे वायुमंडळ—हे सर्व ब्रह्मणामुळेच स्थापले गेले आहे. अथर्वण ऋषींनी आपले डोके आणि हृदय एकत्र जोडले. त्यांच्या मेंदूपासून शुद्ध करणारा तेज वरून त्यांच्या डोक्यावर उतरला. हेच अथर्वणांचे डोके—दैवी पात्र, सुंदर रचलेले—श्वास त्याचे रक्षण करतो, जसे अन्न आणि मन. तो पुरुष उभा निर्माण झाला, आडवा निर्माण झाला, सर्व दिशांना त्याचा विस्तार झाला. जो ब्रह्मणाच्या नगरीला ओळखतो, त्याला त्या नगरीचा पुरुष म्हणतात. जो अमरत्वाने आच्छादलेल्या ब्रह्मनगरीला जाणतो, त्याला ब्रह्मण आणि ब्राह्मणांनी दृष्टी, श्वास आणि संतती दिली. जो ब्रह्मनगरीला ओळखतो, त्याला डोळा आणि श्वास वृद्धत्व येईपर्यंत सोडत नाही. देवतांची नगरी—आठ चाकांची, नऊ द्वारांची—राहण्यासाठी योग्य आहे. त्यात एक सुवर्णकोश आहे, प्रकाशाने वेढलेले स्वर्ग. त्या सुवर्णकोशात, त्रैगुण्य, तीन आधारांसह, जो अंतर्गत आत्मा आहे, तोच ब्रह्मणज्ञानी जाणतात. तेजस्वी, पिंगट, कीर्तीने वेढलेला ब्रह्मण त्या सुवर्णनगरीत, अजिंक्यपणे प्रवेश करतो. आता, एक रक्षण करणारे अमूल्य रत्न—शत्रूंचा नाश करणारे, सामर्थ्यशाली—हे माझे ताब्यात आहे. या रत्नाने शत्रूंना पकडा, त्यांचा नाश करा. या रक्षणाने, देवांनी दररोज असुरांचा प्रतिकार केला. हे रत्न सर्व रोगांवर उपाय आहे, हजार डोळ्यांचे, हिरवे, सुवर्ण; ते तुझे शत्रू खाली पाडेल, पूर्वीपासून द्वेष करणाऱ्यांना ताब्यात आणेल. तुझ्यावर टाकलेली जादू, भीती, हे रत्न दूर करील; हे रक्षण तुला सर्व अनिष्टांपासून वाचवेल. वनस्पतींचा अधिपती, हा देव, तुझे रक्षण करो; येथे जी कुठलीही व्याधी आली असेल, ती देवांनी दूर केली आहे. झोपल्यानंतर वाईट स्वप्न पडले, एखादा प्राणी वाईट वाटेवर गेला, किंवा पक्ष्याचा वाईट आवाज ऐकू आला, तरी हे रत्न ते सर्व दूर करील. वरुण्याचे हे अमूल्य रत्न तुझ्या शत्रुत्वापासून, विनाशापासून, जादूपासून व भीतीपासून, आणि मृत्यूच्या घातक आघातापासून तुझे संरक्षण करो. माझी आई, वडील, भाऊ, स्वयंसुद्धा किंवा आम्ही जे काही केले असेल, त्यापासूनही हा वनस्पतींचा अधिपती आम्हा सर्वांचे रक्षण करो. जे माझे शत्रू आहेत, त्यांच्या कुटुंबासह, जे वरुण्यामुळे व्याकुळ झाले आहेत, ते अस्वस्थ धुळीत बुडो, ते अंधकाराच्या तळाशी जावोत. मी अखंड, अखंडतेने चालणारा, दीर्घायुषी आणि सर्व लोकांमध्ये निरोगी आहे; हे वरुण्याचे रत्न मला सर्व बाजूंनी रक्षण करो. हे वरुण्य, वनस्पतींच्या अधिपती, माझ्या छातीवर आहे; तू माझ्या शत्रूंना दूर कर, जसे इंद्राने दस्यु आणि असुरांना दूर केले. मी हे वरुण्य रत्न शंभर शरदांसाठी, दीर्घायुष्यासाठी घालतो; ते मला राज्य, सामर्थ्य, पशुधन आणि बल देवो. जसे वारा आपल्या शक्तीने वृक्ष आणि वनराजांना फोडतो, तसे वरुण्य, तू माझे प्रतिस्पर्धी, पूर्वीचे आणि नंतरचे, फोडून टाक; माझे रक्षण कर. जसे वारा आणि अग्नी वृक्ष आणि वनराजांना जाळून टाकतात, तसे वरुण्य, तू माझे प्रतिस्पर्धी जाळून टाक; माझे रक्षण कर. जसे वारा लागलेल्या वृक्षांना खाली पाडतो, तसे वरुण्य, तू माझे प्रतिस्पर्धी खाली पाड आणि ताब्यात घे; माझे रक्षण कर. हे वरुण्य, जे पूर्वीपासून किंवा जन्मापूर्वीच माझ्या पशूंमध्ये किंवा माझ्या राज्यावर डोळा ठेवून हानी करायला पाहतात, त्यांना तु छाटून टाक. जसे सूर्य तेजाने तळपतो, तसे हे वरुण्य रत्न मला कीर्ती आणि समृद्धी देवो; माझे तेज कमी करू नये, मला कीर्तीशी एकरूप कर. जशी कीर्ती चंद्रात, सूर्यात आणि माणसांत आहे, तशीच कीर्ती आणि समृद्धी हे वरुण्य रत्न मला देवो; माझे तेज कमी करू नये, मला कीर्तीशी एकरूप कर. जशी कीर्ती पृथ्वीवर, प्रज्वलित अग्नित आहे, तशीच कीर्ती आणि समृद्धी हे वरुण्य रत्न मला देवो; माझे तेज कमी करू नये, मला कीर्तीशी एकरूप कर. जशी कीर्ती कन्येत, सज्ज रथात आहे, तशीच कीर्ती आणि समृद्धी हे वरुण्य रत्न मला देवो; माझे तेज कमी करू नये, मला कीर्तीशी एकरूप कर. जशी कीर्ती सोमपानात, मधुप्रदानात आहे, तशीच कीर्ती आणि समृद्धी हे वरुण्य रत्न मला देवो; माझे तेज कमी करू नये, मला कीर्तीशी एकरूप कर. जशी कीर्ती अग्निहोत्रात, वषट्-घोषात आहे, तशीच कीर्ती आणि समृद्धी हे वरुण्य रत्न मला देवो; माझे तेज कमी करू नये, मला कीर्तीशी एकरूप कर. जशी कीर्ती यजमानात, या स्थापिलेल्या यज्ञात आहे, तशीच कीर्ती आणि समृद्धी हे वरुण्य रत्न मला देवो; माझे तेज कमी करू नये, मला कीर्तीशी एकरूप कर. जशी कीर्ती प्रजापतीत, या सर्वोच्च अधिपतीत आहे, तशीच कीर्ती आणि समृद्धी हे वरुण्य रत्न मला देवो; माझे तेज कमी करू नये, मला कीर्तीशी एकरूप कर. अशा प्रकारे, या ऋचांमध्ये ब्रह्मणाच्या सर्वव्यापकतेचे, संरक्षणाच्या रत्नाचे आणि कीर्तीच्या इच्छेचे वर्णन केले आहे. हे सर्वच, श्रद्धा, समर्पण व ब्रह्मज्ञानाने प्राप्त होते, आणि जो या सर्वांचे खरे अर्थ जाणतो, तोच खरा पुरुष होतो.