एका काळी, एका जिज्ञासू साधकाने आपल्या जीवनातील संकटे, पापे आणि जडत्व यांपासून मुक्त होण्यासाठी देवतांसमोर प्रार्थना केली. तो म्हणाला, “जर मी एखाद्या दुर्दैवी, स्नान केलेल्या किंवा अपत्य गमावलेल्या व्यक्तीकडे अनवधानाने गेलो असेल, तर माझे सर्व पाप दूर होऊ देत, आणि समृद्धी माझ्याजवळ राहू दे.” त्याने मागितले की, पूर्वजांसाठी किंवा यज्ञासाठी जे काही नाव माझ्यापासून घेतले असेल, त्यातून वनस्पती मला प्रत्येक पाप आणि दुष्ट संदेशांपासून मुक्त करू देत. तो पुढे म्हणतो, “दैवी पाप, पूर्वजांनी नाव घेणे, प्रत्येक संदेश, प्रायश्चित्त—यापासून वनस्पती, ब्रह्मतेज, ऋचांचा प्रभाव आणि ऋषींच्या क्षीराने मला मुक्त करू देत. जसा वारा पृथ्वीवरील धूळ उडवतो, जसे आकाशातील मेघ दूर होतात, तसे, हे ब्रह्मन्, माझे सर्व दारिद्र्य आणि दुर्भाग्य दूर कर.” मग तो दुष्ट जडत्वाला उद्देशून म्हणतो, “रडू नको, बांधलेल्या गाढविणीसारखी निघून जा; तुला निर्माण करणाऱ्यांकडे परत जा, कारण ब्रह्मशक्तीने तुला मुक्त केले आहे. हा जादूटोण्याचा मार्ग आहे—त्यावरून आम्ही तुला घेऊन जातो; पाठवलेले तुला परत पाठवतो. या मार्गाने जा, आणि वंध्येच्या मिरवणुकीसारखी तुटून, विविध रूपे घेऊन, दूर हो.” तो म्हणतो, “प्रकाशाच्या मार्गाने दूर जा; आमच्यापासून दूर कुठेतरी निवास कर. जहाजात बसून कठीण ठिकाणे ओलांड, थांबू नको, पुढे जा. जसा वारा झाडे उपटून टाकतो, तसे तुला खाली पाड. परंतु आमच्यातील गायी, घोडे किंवा माणसांना स्पर्श करू नकोस. जादूटोण्ये, तुला निर्माण करणाऱ्यांकडे परत जा, त्यांना अपत्यहीनतेची जाणीव करून दे.” तो पुढे म्हणतो, “यज्ञकुशात, स्मशानात, शेतात, जिथे जिथे तुझ्यासाठी जादू पुरली असेल, किंवा जाळ्यात, सापळ्यात, अग्निकुंडात तुझी आहुती दिली असेल—तर शुद्ध, निर्दोष ज्ञानी लोक त्या सर्व जाळ्यांवर विजय मिळवोत. आम्ही ओळखले आणि शोधले आहे ते वैर, जे येथे आणले, जागृत केले आणि गाडले गेले—ते जसे घोडा परत जातो तसे परत जाऊ दे; आणि जादू करणाऱ्याने आमच्या लोकांना त्रास होऊ देऊ नकोस.” “आमच्या घरात लोखंडी कुऱ्हाडी आहेत; आम्हाला तुझ्या अनेक रूपांची जाणीव आहे. आता उठ, आणि येथून निघून जा, परक्या, तुला येथे काय हवे? मी तुझा गळा आणि पाय कापीन, जादू, पळून जा! इंद्र आणि अग्नी आमचे रक्षण करो, आणि आमच्या संतती असलेल्या लोकांचेही.” तो देवांना प्रार्थना करतो, “सोमराजा, प्रजापती, मित्र, भूतगण आम्हांवर कृपा करो. हे भव आणि सर्वा, आमच्यावर कृपा करा, आम्ही जे काही वाईट केले, जादू केली, त्यासाठी क्षमा करा; चुकीसाठी, दैवी अस्त्र वीजेसारखे होऊ दे.” “दोन पायांची, चार पायांची, अनेक रूपांची, आठ पायांची जादू असो—सीमा बनून तू दूर जाऊन जा. रंगवलेली, सुगंध लावलेली, चिन्हांनी ओळखलेली, सर्व दारिद्र्य घेऊन—निघून जा! जशी मुलगी आपल्या वडिलांना ओळखते, तसे जादू करणाऱ्याला ओळख.” “जादू, थांबू नकोस; जखमीच्या मागावर चालल्यासारखी निघून जा. तू शिकार आहेस, आणि शिकारी तुझ्या मागे आहे; तो तुला पकडू नये. एकजण पूर्वीच्या रहिवाशावर प्रहार करतो, दिलेले परत घेतो; दुसरा त्याच्यावर प्रहार करतो, आणि तिसरा त्याच्यावर.” “माझे हे शब्द ऐक; तू जिथे कुठे असशील, इथे ये. ज्याने तुला निर्माण केले त्याच्याकडे परत जा. निरपराधाचा वध अत्यंत भयंकर आहे, जादू—आमच्या गायी, घोडे, किंवा माणसांचा वध करू नकोस. जिथे तू लपली आहेस, तिथून तुला वर आणतो; पानापेक्षा हलकी हो.” “जर तू अंधारात झाकली गेली असशील, जाळ्यात अडकली असशील, तर अशा सर्व जादू नष्ट होऊ देत; आम्ही तुला पुन्हा निर्मात्याकडे पाठवतो. जादू, सापळा, आणि आमच्यावर नेमलेला जाळा नष्ट कर. जादू, तू येथे राहू नकोस; तुला करणाऱ्यांना मार.” “जशी सूर्य अंधारातून मुक्त होतो, जशी रात्र उष:कालाचे चिन्ह सोडते, तसे मी सर्व वाईट आणि जादू झटकतो, जसा हत्ती धूळ झटकतो.” यानंतर, साधकाच्या मनात सृष्टीविषयी गूढ प्रश्न निर्माण होतात. तो विचारतो, “माणसाचा टाचा कशाने बनवला? मांस कशाने एकत्र केले? टाचा, बोटे, सांधे, पोकळ जागा—हे सर्व कशाने बनवले? पावलाखालचा भाग आणि मध्याचा आधार काय?” “खालचे आणि वरचे टाचांचे सांधे, दोन्ही हाडांसह, कशापासून बनवले? पिंडऱ्या निरृतिकडे ठेवल्या; गुडघ्यांचे सांधे कुठे आहेत, आणि ते कोण जाणतो?” “चार भागांचे एकत्रीकरण, शेवटी एकरूपता—गुडघ्यांवर वरचा सैल भाग आहे. कंबर आणि मांडी कोणत्या देवतेने निर्माण केल्या, ज्यामुळे हा भक्कम पाया झाला?” “किती देवांनी, आणि कोणत्या देवांनी, या माणसाचा छाती आणि मान घडवली? किती स्तन दिले, कोणाने खांदे बनवले, आणि किती पाठी तयार केल्या?” “कोणत्या देवतेने त्याचे हात एकत्र करून, ‘हे बळकट आणि समर्थ करू या’ असे म्हटले? कोणाने खांदे ठेवले, कोणत्या देवतेने त्यांना घट्ट बसवले?” “सात छिद्रे—डोके, दोन कान, दोन नाकपुड्या, दोन डोळे आणि तोंड—कोणाने भेदले? कोणाच्या सामर्थ्याने चारपायांची आणि दोनपायांची सजीव सर्वत्र फिरतात?” “खरेच, जीभ जबड्यांमध्ये ठेवली, वाणी पृथ्वीवर बसवली. या जगांमध्ये वावरणारा, विविध रूपे धारण करणारा, हे खरे कोण जाणतो?” “त्याचा मेंदू, कपाळ, शिरोभाग, पहिली कवटी कोणाने बनवली? माणसाचा जबडा घडवून, कोणता देव आकाशात गेला?” “सुख-दुःख, स्वप्नांची गर्दी, गाढ झोप आणि थकवा—माणूस हे तीव्र आनंद आणि सुख का भोगतो?” “दुःख, उपाय, नाश, मूर्खपणा—हे माणसात कुठून येतात? यश, समृद्धी, हानी, बुद्धी, रडणे—हे कुठून येतात?” “त्याच्या आत पाणी कोणाने ठेवले, तेजाने झाकलेली, अनेक प्रवाहांनी वाहणारी, नद्यांसारखी धावणारी? तीव्र, तांबडी, रक्तासारखी, तांबडी, धुरकट, वर-खाली आणि आडवी—कोणाने त्यांना घडवले?” “त्याला रूप, महानता, नाव कोणाने दिले? चालणे, चिन्ह, वर्तन यांचे ठरविणे कोणाचे?” “श्वास, बाहेर जाणारे आणि पसरलेले वारे कोणत्या देवतेने ठेवले? समत्व देणारा श्वास कोणत्या देवतेने दिला?” “त्याच्यात यज्ञ कोणत्या देवतेने ठेवला? कोणता देव त्याच्यात वास करतो? सत्य काय, असत्य काय, मृत्यू कुठून, अमरत्व कुठून?” “त्याला वस्त्र कोणाने दिले, आयुष्य कोण ठरवतो? बळ कोण देतो, वेग कोण देतो?” “पाणी कोणी पसरवले, उष:काल कोण चमकवतो? सकाळ कोण प्रज्वलित करतो, संध्या कोण देतो?” “त्याच्यात बीज कोण ठेवतो, ‘सूत्र ताणू या’ असे कोण म्हणतो? त्याला ज्ञान कोण ओततो, बाण आणि नर्तक कोण ठेवतो?” अशा प्रकारे, साधक आपल्या अंतर्यामी आणि विश्वातील गूढ सृष्टीचे रहस्य जाणून घेण्यासाठी देवतांना प्रश्न विचारतो, आणि श्रद्धेने त्यांच्या कृपेची प्रार्थना करतो.