सर्वांच्या श्वासात मिसळलेली, श्वासरहित ती विराज, श्वास घेणाऱ्यांसोबत जाते आणि तिच्या मागे सार्वभौम विराज येते. सर्वजण तिचा शोध घेतात, सुंदर विराजला पाहतात—काहींना ती दिसते, काहींना नाही. पण या विराजची द्वैती कोण जाणतो? तिचे ऋतु, तिचा क्रम, तिचे पावले, किती वेळा ती दूध दिली आहे, तिचे निवासस्थान आणि किती पहाट आहेत—हे कोण जाणतो? तीच आहे, जी सर्वांत प्रथम आहे, आणि इतरांमध्ये प्रवेश करून सर्वत्र फिरते; तिच्यात महान शक्ती आहेत—ती वधू आहे, नऊ पिढ्यांची जननी आहे, आणि तिने सर्वांवर विजय मिळवला आहे. चंद्राचा वाढता काल असताना, पहाट एकत्र चमकतात, त्या एकाच गर्भात प्रवेश करतात; सूर्याची पत्नी, चिन्हांनी सुशोभित, जाणकार, वृद्धत्वरहित, बीजांनी समृद्ध, एकत्र फिरते. तीन सत्याच्या मार्गावर आले, तीन उष्ण ऋतु बीजासह आले; एक संतती निर्माण करते, एक शक्ती देते, एक देवांच्या राज्याचे रक्षण करते. अग्नी आणि सोमाने तिला चौथ्या स्थानावर बसवले, यज्ञाच्या दोन पंखांसारखे, घोडे सजवले; गायत्री, त्रिष्टुभ, जगती, अनुष्टुभ आणि बृहती—हे छंद, यज्ञकर्त्यांसाठी ध्वनी वाहतात. पाच पहाट, पाच दूध देणे, पाच नावांची गाय, पाच ऋतु, पाच दिशांनंतर पंधरावा क्रम; सर्व एका डोक्याने, एकच जग व्यापते. सहा जीव जन्म घेतात, सत्याचे पहिले जन्म; सहा साम छंद, सहा दिवस ते वाहतात; सहा गुंतवणुकीनंतर, सामावर साम; आकाश आणि पृथ्वी सहा, आणि सहा विस्तीर्ण जागा आहेत. सहा थंड ऋतु, सहा उष्ण महिने—हे सांग, ओ ऋतु, कोण जास्त आहे; सात हंस, ऋषी, स्थिर झाले, सात छंद, आणि त्यानंतर सात दीक्षा. सात यज्ञ, सात जळण, सात गोड पदार्थ, सात ऋतु; सात तूपांनी जीव व्यापला—हे सात गिधाड आहेत, असे ऐकले आहे. सात छंद, प्रत्येकाला चार अधिक, एकावर एक, स्थापित आहेत; त्या छंदांमध्ये स्तोत्र कसे उभे आहेत, आणि स्तोत्र स्तोमात कसे ठेवले आहेत? गायत्री छंद तीन भागात कसा वाढला? त्रिष्टुभ पंधराशी कसा जोडला? जगती त्रीतेतीस कशी, अनुष्टुभ आणि एकविंशा कशी? आठ जीव जन्म घेतात, सत्याचे पहिले जन्म; आठ इंद्राचे दिव्य पुरोहित; अदिती आठव्या गर्भात, आठ पुत्रांची माता; आठवी रात्र यज्ञ स्वीकारते. या प्रकारे, उत्तम मार्ग मानून, मी तुमच्या सभेत आलो आहे, तुमचे मित्रत्व शोधतो; तुमची इच्छा एक जन्माची, शुभ आहे तुमचा संकल्प; जाणणारा सर्वांमध्ये फिरो. इंद्रासाठी आठ, यमासाठी सहा, ऋषींसाठी सात, सातपटी; पाणी, मानव आणि वनस्पती—हे पाच त्यांच्यावर शिंपडले आहेत. गाय फक्त इंद्रासाठी दूध देते, पहिल्या दूधात गोड सार; मग तिने चार, चार प्रकारे तृप्त केले—देव, मानव, असुर आणि ऋषी. गाय कोण आहे? एक ऋषी कोण? निवासस्थान काय? इच्छा काय? पृथ्वीवरील अद्भुत काय, एक रूप, एक कर्ता—तो कोण आहे? एकच गाय, एकच ऋषी, एकच निवास, एकच इच्छा; पृथ्वीवरील अद्भुत, कर्त्याचे एक रूप, हे कोणीतरी ओलांडू शकत नाही. सुरुवातीला फक्त विराज अस्तित्वात होती; ती जन्मली, तिने सर्व काही विभागले, विचार केला—"हेच सर्व होईल." ती पुढे गेली, घरातील अग्नीत प्रवेश केला; जो हे जाणतो, तो गृहस्थ, घराचा स्वामी होतो. ती पुढे गेली, आहवनीय अग्नीत प्रवेश केला; जो हे जाणतो, देव त्याच्या यज्ञाला येतात, तो देवांना प्रिय होतो. ती दक्षिण अग्नीत प्रवेश केली; जो हे जाणतो, त्याला यज्ञफळ योग्य मिळते, तो आदरातिथ्याचा पात्र होतो. ती सभेत गेली; जो हे जाणतो, सभा त्याला येते, तो सभेतील श्रेष्ठ होतो. ती परिषदेत गेली; जो हे जाणतो, परिषद त्याला येते, तो परिषदेत श्रेष्ठ होतो. ती सल्लागारांमध्ये गेली; जो हे जाणतो, सल्लागार त्याला येतो, तो सल्लागारांमध्ये श्रेष्ठ होतो. ती पुढे गेली, चार प्रकारे मध्य आकाशात उभी राहिली. देव आणि मानवांनी तिला सांगितले—"तीच जाणते, ज्यामुळे आम्ही दोघे टिकतो; तिला बोलवूया." त्यांनी तिला बोलावले—"ये, ओ पोषण! ये, ओ अंतःशक्ती! ये, ओ सुंदर वाणी! ये, ओ ताजगीने समृद्ध!" इंद्र तिचा वासर होता, गायत्री उच्चारत, फिरत, दूर न जाता. बृहत आणि रथंतर तिच्या दोन स्तन, यज्ञायज्ञीय आणि वामदेव तिच्या दोन स्तन. देवांनी रथंतराने वनस्पती दूध काढले, बृहताने तेज दूध काढले. वामदेवाने पाणी दूध काढले, यज्ञायज्ञीयाने यज्ञ दूध काढला. वनस्पतींनी रथंतराने त्याला दूध दिले, तेज बृहताने दिले. जो पाणी वामदेव म्हणून जाणतो, यज्ञ यज्ञायज्ञीय म्हणून जाणतो— ती पुढे गेली, झाडांकडे गेली; झाडांनी तिला ठोकले, ती वर्षात एकरूप झाली; म्हणून झाडांमध्ये, जे कापले गेले, ते वर्षात पुन्हा वाढते; जो हे जाणतो, त्याचा प्रतिस्पर्धी प्रिय नसतो. ती पुढे गेली, पितरांकडे गेली; पितरांनी तिला ठोकले, ती महिन्यात एकरूप झाली; म्हणून पितरांकडून, महिन्यात उपमास दिले जातात; जो हे जाणतो, तो पितरांचा मार्ग जाणतो. ती पुढे गेली, देवांकडे गेली; देवांनी तिला ठोकले, ती अर्धा महिन्यात एकरूप झाली; म्हणून देवांसाठी, अर्धा महिन्यात वषट केला जातो; जो हे जाणतो, तो देवांचा मार्ग जाणतो. ती तिथून निघाली, मानवांकडे आली; मानवांनी तिला ठोकले, आणि ती त्वरित प्रकट झाली. म्हणून, मानवांमध्ये, जे हे जाणतात, दिवस आणि रात्र, तिला जवळ आणतात, आणि ती घरात पूजा केली जाते. ती तिथून निघाली, असुरांकडे आली; असुरांनी तिला बोलावले—"ये, ओ मायावी!" तिच्यासाठी विरोचन प्रह्लाद वासर होता, आणि भांडे कच्च्या मातीचे होते. दोन डोक्याचा पुरोहित तिला खाली दूध काढतो, आणि फक्त माया दूध मिळते. असुर त्या मायावर जगतात; जो हे जाणतो, तो उपजीविकेसाठी मायाचा स्वामी होतो.