एका काळी, गावातील लोकांच्या जीवनात शांतता आणि समृद्धी नांदत होती. परंतु एक दिवस, त्यांच्या गोधनात काही विचित्र घटना घडू लागल्या. गायींनी हवेत, वाऱ्यात, झाडांमध्ये, आणि खोलगट जागांमध्ये काहीतरी ऐकले, जणू काही त्यांना घाबरवणारे काहीतरी उठले होते. गावकऱ्यांनी मनोमन प्रार्थना केली की, ज्याने ब्राह्मणाला दूर नेले, ते सर्व काही मागे सोडून तो ब्राह्मण पुन्हा आपल्या घरी परत यावा. तेव्हा त्यांनी आपल्या शक्ती, आत्मा, संपत्ती आणि ब्राह्मण यांची पुनःप्राप्ती व्हावी, अशी प्रार्थना केली. त्यांनी यज्ञाग्नी पुन्हा आपल्या जागी प्रस्थापित व्हावा अशी इच्छा व्यक्त केली. या काळात, त्यांनी देवी सरस्वतीला स्मरले. “हे सरस्वती, तुझ्या दिव्य व्रतांत, स्वर्गीय निवासस्थानी, आम्ही अर्पण केलेला हा नैवेद्य स्वीकार. आम्हाला उत्तम संतती दे,” असे त्यांनी कळकळीने म्हटले. त्यांनी तुपाने परिपूर्ण असा नैवेद्य सरस्वतीला अर्पण केला. हा नैवेद्य पितरांसाठी अर्पण केला गेला, त्यांच्या तोंडातील अन्न म्हणून. “हे देवी, तुझे शुभाशीर्वाद आम्हाला मिळो आणि आम्ही गोडीने परिपूर्ण होवो,” अशी प्रार्थना त्यांनी केली. गावातील लोकांनी निसर्गाशी संवाद साधला. “वारा आमच्यासाठी अनुकूल वाहो, सूर्य आमच्यावर सौम्य किरणे टाको, आमचे दिवस आणि रात्री शुभ होवोत, आणि उषःकाल आमच्यासाठी तेजस्वी होवो.” पण काही लोकांनी कपटाने, चुकीच्या हेतूने, मनाने, वाणीने, यज्ञाने किंवा यजुषाने जो काही अर्पण केला असेल, तो यज्ञ सत्यापर्यंत पोहोचेपर्यंत निरृती आणि मृत्यू त्याचा नाश करो, अशी प्रार्थना केली गेली. यातुधान आणि निरृती, खोटेपणाने त्याला बांधून, त्याचा सत्य नष्ट करो, आणि इंद्र प्रेरित देव त्याचा यज्ञ उद्ध्वस्त करो, त्याचे अर्पण यशस्वी होऊ नये, असे त्यांनी मागितले. त्यांनी असेही म्हटले की, दोन वेगवान राजे किंवा गरुडांसारखे, तुपाने भरलेली पात्रे त्या दुष्टाचा नाश करो. “मी तुझे दोन्ही हात मागे बांधतो, तुझे तोंड बांधतो; अग्नीच्या रागाने तुझे अर्पण नष्ट करतो,” असे त्यांनी आवेशाने उच्चारले. यानंतर, गावकरी अग्नीच्या भोवती एकत्र आले. “हे अग्नी, आम्ही तुझ्या भोवती फिरतो, तू बुद्धिमान, बलवान, आणि स्थिर आहेस. तू दुष्टांचा नाश करणारा आहेस.” यज्ञकर्माच्या वेळी, पुरोहिताला सांगितले गेले, “उठ, आपण इंद्राचा भाग पाहू. तू अर्पण केलेस का, नाही का, ते स्पष्ट सांग.” सूर्य आकाशात मध्यभागी गेला होता. “हे इंद्र, अर्पण तयार असेल तर ये. तुझे साथीदार तुला संपत्तीने वेढतात, जसे कुटुंबप्रमुखाला त्याचे घरचे लोक वेढतात.” त्यांनी यज्ञातील अर्पण पाहिले, ते अग्नीमध्ये नीट शिजले आहे, आणि तेच नवे सत्य आहे. “हे इंद्र, तू वज्रधारी, मध्यान्हच्या सोमपानवेळी हे पान कर, आणि आमच्यावर कृपा कर.” आश्विनीकुमारांसाठी अर्पण केलेल्या यज्ञात, अग्नी प्रज्वलित झाला होता, आणि स्वर्गातील दोन रथी, आश्विनीकुमार, यांना मधुर सोमरस काढून दिला गेला. गावातील गायकांनी, “हे आश्विनीकुमार, आम्ही तुम्हाला पुकारतो,” असे म्हटले. गायींचे दूध, तुप, सर्व काही आश्विनीकुमारांसाठी अर्पण केले गेले. “हे सत्याचे अधिपती, स्वर्गातील गरम अर्पण प्या.” त्यांनी यजमानाला सांगितले, “तुमच्यासाठी गरम अर्पण ओता, दूध घेऊन या, आणि मधुर गायीचे दूध प्या.” गायींच्या हंबरण्याने, गावकरी आनंदित झाले. “ही गाई, तिच्या वासरासाठी आसुसलेली, आमच्याजवळ येते. आपण तिचे दूध आश्विनीकुमारांसाठी काढू, आणि ती मोठ्या सौख्याने वाढू दे.” अग्नीला, “हे गृहस्वामी, आमच्या यज्ञात ये. शत्रूंवर विजय मिळवून आम्हाला अन्न मिळवून दे.” असे विनवले गेले. “हे अग्नी, आम्हाला मोठ्या सौख्याचे भाग्य मिळू दे, आमच्या घरांना एकत्र ठेव, आणि मोठ्या शत्रूंविरुद्ध आमची रक्षा कर.” गायींना उत्तम चारापाणी मिळो, त्या निरोगी राहो, आणि आम्हालाही सौख्य लाभो, असा आशीर्वाद मागितला. “तू गवत खा, शुद्ध पाणी प्या, आणि निरोगी राहा.” एका गोष्टीत, काळी गाय ही लालसर गायींची माता आहे, असे ऐकले गेले. “मी दिव्य ऋषीच्या मूळाने सर्वांना भेदतो.” त्यांनी पहिली, मधली आणि शेवटची, सर्व गायींची निवड केली, जणू काही केसांची वेणी कापली. तवष्टृच्या वाणीने त्यांनी मत्सर दूर केला, आणि कोणताही राग असेल, तो शांत केला. “हे व्रतानाथ, तुझ्या व्रताने तू शोभून दिसतोस, नेहमी चांगल्या मनाने येथे तेजस्वी राहा. हे जातवेदस, आम्ही सर्वजण तुला एकत्र प्रज्वलित करतो.” पुढे, पाण्यांसाठी प्रार्थना केली गेली. “समृद्ध संतती असलेले, तेजस्वी, शुद्ध, पिण्यायोग्य पाणी, चोर किंवा वैरी यांच्या हातात पडू नये. रुद्राचा शस्त्र दूर राहो.” “तुम्ही सर्व नावांनी युक्त, आनंदी, एकत्र, कुशल आहात. आम्हाला, देवता आणि देवींसह, गवळ्यात या. या आसनावर, आमच्यासाठी तूप ओता.” अर्पणातील रसाबद्दल प्रार्थना झाली—“सर्वात जास्त वहाणारे द्रव, अजून अधिक वहाणारे होवोत; सर्वात अधिक सार असलेले, अजून अधिक सारयुक्त होवोत; सर्वात सहज वितळणारे, अजून अधिक वितळणारे होवोत.” गायीच्या गळ्यातून, बाजूंनी, सांध्यातून, आणि आपोआप वाहणारे द्रव, हे सर्व उत्तम व्हावेत. ज्याला खाज येते, किंवा जखम आहे, त्याच्या सर्व त्वचारोगांचा, गोड्यावर असलेल्या सर्व आजारांचा नाश होवो. पक्ष्याप्रमाणे उडणारा त्वचारोग, माणसात प्रवेश करतो; हा उपाय बरे आणि आजारी दोघांसाठी आहे. “आम्ही तुझा त्वचारोग ओळखतो, त्याचा मूळ माहीत आहे. आम्ही घरात अर्पण करतो, तेव्हा तो कसा नष्ट होईल?” यानंतर, इंद्राला पुकारले गेले. “हे वीर इंद्र, वज्रधारी, सोमपान कर, आणि संपत्तीच्या युद्धात आम्हाला विजय दे.” नंतर, मरुतगणांना अर्पण अर्पित केले गेले. “हे मरुत, तुम्ही आमच्या बाजूने राहा.” जर कोणी शत्रुत्वाने आमच्याविरुद्ध कट रचत असेल, तर, “हे वसु, आम्हाला फसवणुकीच्या जाळ्यातून मुक्त करा आणि त्याचा नाश करा.” “हे तेजस्वी मरुत, विशाल निवासस्थानी राहणारे, तुमच्या समूहांसह आणि मानवसह, आम्हाला पापबंधनातून मुक्त करा. हे तापदायक, मत्सरू आणि आनंददायक मरुतगण, आम्हाला मुक्त करा.” या प्रकारे, गावकऱ्यांनी देवता, निसर्ग आणि आपल्या गोधनासाठी, कल्याण, आरोग्य, समृद्धी आणि शत्रूनाश यासाठी प्रार्थना केली. त्यांच्या श्रद्धेने आणि यज्ञाने, त्यांनी आपले जीवन पुन्हा सौख्याने आणि एकतेने जगू लागले.