एकदा, एक भक्त आपल्या घरात बसला होता आणि त्याने आपल्या प्रियतेला विनंती केली, “इथेच राहा, दूर जाऊ नकोस; सर्व रूपांत फुलत जा. मी शुभ लाभ घेऊन तुझ्यासोबत येईन—आपण दोघे मिळून अधिक महान होऊया.” त्यानंतर त्याने अग्नीला नम्रतेने आळविले, “हे अग्नेय, आम्ही तपाच्या उष्णतेने तप करतो; आम्ही विद्वानांना प्रिय होऊ, दीर्घायुषी आणि बुद्धिमान होऊ.” तो म्हणाला, “हे अग्नेय, आम्ही तप करतो, आम्ही तपश्चर्या करतो; तुझ्या शिकवण ऐकून आम्ही दीर्घायुषी आणि बुद्धिमान होऊ.” तो अग्नी—खरा अधिपती, सदैव बळकट, पायदळावर विजय मिळवणाऱ्या सारथ्यासारखा, यज्ञाच्या अग्रेस्थानी असलेला—पृथ्वीच्या नाभीमध्ये स्थिर आहे आणि वीजेसारखा प्रकट होतो, पण गडगडाट न करता. त्याच्यावर श्रद्धा ठेवणाऱ्यांनी आपली पाया बळकट करावी. या भक्तांनी युद्धातील विजयी, सहनशील, सर्व संकटांमधून मार्गदर्शक अशा अग्नीचे स्तुतीगीतांनी आवाहन केले. “तो आपल्याला सर्व दुर्दैवांपलीकडे घेऊन जावो,” अशी प्रार्थना त्यांनी केली. काही संकटे आली, जसे काळा पक्षी उडून गेला किंवा पडला, तेव्हा त्यांनी जलांना विनंती केली, “या सर्व अपशकुनांपासून, दुष्टतेपासून आम्हाला वाचवा.” जर तो काळा पक्षी ओरडला, तर त्यांनी विनविले, “हे विध्वंसाची देवी, तुझ्या मुखातून आलेल्या त्या दोषातून, अग्नी, तू आम्हाला मुक्त कर.” तेव्हा पवित्र अपामार्ग वनस्पतीकडे पाहून म्हणाले, “तू उलट दिशेने फळ धारण करणारी, येथे उगवलेली आहेस. सर्व अपकार करणाऱ्यांना दूर हाकल.” त्यांनी मन, वाणी, किंवा कृतीने केलेल्या सर्व दोष, अपवित्रता, किंवा दुष्टता, तसेच अयोग्य संगतीत जे काही वाटले, ते सर्व अपामार्गाच्या सहाय्याने दूर केले. कधी कधी त्यांच्या पशूंनी आकाशात, वाऱ्यात, झाडांमध्ये किंवा कपारींमध्ये काही ऐकले. तेव्हा त्यांनी प्रार्थना केली, “ते ब्राह्मण पुन्हा आमच्याकडे परत येवो.” त्यांनी आपल्या बळ, प्राण, संपत्ती आणि ब्राह्मणत्व परत मिळावे अशी इच्छा केली. त्यांनी यज्ञाग्नी पुन्हा योग्य जागी प्रस्थापित करण्याची प्रार्थना केली. मग त्यांनी सरस्वती देवीस साद घातली, “हे सरस्वती, तुझ्या दिव्य व्रतामध्ये, स्वर्गीय निवासात, हे देवी, अर्पण स्वीकार. आम्हाला संतती प्रदान कर.” तिच्यासाठी तुपयुक्त अर्पण ठेवली, पितरांसाठीही अन्न अर्पण केले. “हे देवी, तुझे शुभ दान आम्हाला मधुरतेने परिपूर्ण करो,” असे त्यांनी प्रार्थना केली. नंतर त्यांनी सृष्टीच्या कल्याणासाठी प्रार्थना केली, “वारा आमच्यासाठी सौम्य वाहो, सूर्य सौम्यपणे तापो, आमचे दिवस शुभ होवोत, रात्रीही शुभच असोत, आणि उष:काल आमच्यासाठी तेजस्वी असो.” परंतु, काहींनी चुकीच्या हेतूने यज्ञ केले, तेव्हा भक्त म्हणाले, “जो मन, वाणी, यज्ञ, किंवा आहुतीने अर्पण करतो, त्याचे ते अर्पण सत्यापर्यंत पोहोचण्यापूर्वी निरृती आणि मृत्यू त्याचा नाश करो.” त्यांनी प्रार्थना केली की यातुधान आणि निरृती, असत्याने त्याला बांधो, देवता इंद्राच्या प्रेरणेने त्याचा यज्ञ निष्फळ करो. “गायीतून निघालेले तुप, दोन वेगवान राजांसारखे, दोन गरुडांसारखे, आमच्या शत्रूंचा नाश करो,” असेही ते म्हणाले. ते पुढे म्हणाले, “मी तुझे दोन्ही हात मागे बांधतो, तुझे तोंड बांधतो; अग्नीच्या कोपाने तुझ्या आहुतीचा नाश केला.” पुन्हा त्यांनी तीच प्रतिज्ञा केली, “मी तुझे हात, तुझे तोंड बांधतो; अग्नीच्या प्रखर कोपाने तुझे अर्पण मी उद्ध्वस्त केले.” भक्तांनी अग्नीभोवती दिवसेंदिवस फिरत, त्याचे स्तवन केले, “हे अग्ने, तू दुष्टाचा नाश करणारा, स्थिरस्वरूप, ज्ञानी, बलवान आहेस.” मग त्यांनी यज्ञकर्मासाठी पुजाऱ्याला सांगितले, “उठ, आपण इंद्राचा भाग पाहूया. आहुती शिजली आहे का, नाही का, ते सांग.” इंद्राला उद्देशून त्यांनी म्हटले, “हे इंद्र, आहुती शिजली असेल तर ये. सूर्य मध्यभागी गेला आहे. तुझे साथीदार धनांनी तुला वेढतात, जसे घरमालकाला त्याचे कुटुंबीय.” ते म्हणाले, “माझ्या मते, पात्रात शिजवलेली, अग्नीवर शिजवलेली, उत्तम शिजलेली ही आहुतीच नवे सत्य आहे. मध्यान्ह सोमपानाच्या वेळी, हे इंद्र, वज्रधारी, अनेक दानांमध्ये आनंद घे.” आश्विनीकडून, त्यांनी अग्नी, दोन स्वर्गीय सारथी, आणि उष्ण पेय यांना आळविले. “हे आश्विन, आम्ही गायक सभांमध्ये तुम्हाला बोलावतो. आता गायी तुमच्यासाठी दूध देतात, कुशलजन आनंदित होतात.” त्यांनी स्वाहा-संकेताने केलेली शुद्ध यज्ञ आहुती, आश्विनांचा प्याला, अमरगणांनी आनंदाने आस्वादिला. गायींमधील तुप व दूध हे आश्विनांचे अंश आहे, हे खरे अधिपती, स्वर्गीय उष्ण पेय प्या. “तुमच्यासाठी उष्ण आहुती ओता; स्वयंप्रस्तुत कधीच कमी पडू नये; दूधाने समृद्ध अध्वर्यु पुढे जावो. मधुर गायीचे दूध प्या, पिवळ्या गायीचे दूध प्या.” गायीच्या हंबराच्या आवाजासह दूध आणा; पिवळ्या गायीचे दूध उष्ण पात्रात ओता. सविता देवाने आकाश प्रकट केले, तो उष:कालाच्या मार्गाने चमकतो. त्यांनी उत्तम दूध देणाऱ्या गायीला, शुभ हातांनी, दुग्धासाठी बोलावले. “सविता आम्हाला उत्तम बळ देवो; उष्ण पात्र आमच्यासाठी हे घोषित करो.” हंबर करणारी, संपत्तीची मालकीण, आपल्या वासरासाठी आतुरतेने येते. “ही अखंड गाय आश्विनांसाठी दुग्धीत करू या; ती मोठ्या सौभाग्यासाठी वृद्धिंगत होवो.” घराची मालकीण, पाहुणा, या यज्ञात ये, हे ज्ञानी अग्नी. सर्व शत्रूंवर विजय मिळव, आम्हाला अन्न मिळवून दे, ते शत्रूंच्या पराभवासाठी असो. “हे अग्नी, महान सौभाग्यासाठी प्रयत्न कर; तुझे श्रेष्ठ वैभव आमचे होवो. आमची घरे एकत्र ठेव, शत्रू असलेल्या बलाढ्यांपुढे ठाम उभा राह.” गायींना उत्तम चारणी मिळो, मग आम्हालाही कल्याण लाभो. “हे अखंड गायी, गवत खा, शुद्ध जल प्या.” भक्तांनी ऐकले, “काळ्या गायीला लाल गायींची माता म्हणतात.” त्यांनी दिव्य ऋषीच्या मूळाने त्या सर्वांना छेदले. पहिल्याला, मधल्याला, आणि अखेरीस, सर्वांना त्यांनी जणू केसांचा कोंडा कापावा तसे दूर केले. त्वष्टृच्या वाणीने त्यांनी मत्सर दूर केला. “तुझ्यात जो राग आहे, तो आम्ही शांत करतो.” शेवटी, त्यांनी प्रार्थना केली, “संततीने समृद्ध, तेजस्वी, शुद्ध, उत्तम पिण्यायोग्य जल आम्हाला मिळो; चोर किंवा द्वेष करणाऱ्याने ते कधीच मिळवू नये. रुद्राचे शस्त्र त्यांच्यापासून दूर राहो.” अशा प्रकारे, भक्ताने आणि त्याच्या कुटुंबाने अग्नी, देवता, वनस्पती, जल, गायी, आणि सर्व सृष्टीकडे प्रार्थना केली, संकटांपासून संरक्षण, सौभाग्य, संतती, आणि शांती यासाठी विनंती केली. त्यांच्या श्रद्धेने आणि यज्ञाने, सर्व जगात मंगलता नांदू लागली.