एकदा ऋषी आणि यज्ञकर्ते आपल्या जीवनात समृद्धी, अखंडता आणि कल्याणाची कामना करत होते. त्यांनी प्रार्थना केली, “आमची ओसरी अखंड राहो, धान्याचे ढीग अखंड राहोत; आमची कोठारे पूर्ण भरलेली असोत आणि वाहकही अखंड राहोत.” मग त्यांनी आठवण केली त्या प्राचीन ऋषींची, ज्यांनी प्रथम विचारपूर्वक वाणी पुढे नेली. त्यांनी मनाने सत्य बोलले, आणि तिसऱ्या उच्चाराने वाढले; चौथ्या उच्चाराने त्यांनी गायीच्या नावाचा पाठपुरावा केला. या ज्ञानात पारंगत असलेला जो आहे, तो वडील, आई आणि पुत्र—जो उदार आहे, जो पुन्हा पुन्हा जन्म घेतो—त्याने आकाश, वातावरण आणि सूर्य व्यापला; तोच हे सारे विश्व झाला, त्याने हे सर्व सृष्टीत आणले. अथर्वन, जो देवांचा बंधू, आईचा गर्भ, वडिलांचा श्वास आणि सदैव तरुण आहे—जो हा यज्ञ मनाने जाणतो, त्याला आम्ही हे सांगतो, त्याच्यासाठी आम्ही हे जाहीर करतो. यज्ञाच्या कार्यात, तेजस्वी देवता गोमयापासून पवित्र पिठे तयार करतात. त्याने आहुतीच्या मार्गावर विस्तृत वाटा निर्माण केल्या; मधुर, लालसर मधाच्या पुढे जाऊन त्याने आपल्या रूपाने रूपांची निर्मिती केली. यज्ञात, एक, दहा, दोन, वीस, तीन, तीस अशा विविध संख्येने आहुती अर्पण केल्या जातात. हे वायू, तू त्या सर्वांना गटागटाने मुक्त कर. देवांनी यज्ञानेच यज्ञ केला; तेच पहिले नियम होते. त्यामुळे ते स्वर्गाच्या उंचीवर पोहोचले, जिथे पूर्वीचे साध्य देव आहेत. यज्ञ जन्माला आला, वाढला, पुन्हा वाढला आणि देवांचा अधिपती झाला; तोच आपल्यात संपत्ती नांदवो. जेव्हा देवांनी देवांसाठी आहुती दिल्या, तेव्हा मर्त्यांनीही आपल्या मनाने, मर्त्यभावनेने यज्ञ केला. आम्हीही त्या उच्च स्वर्गात आनंद मानू, सूर्याच्या उदयाच्या वेळी तेथे पोहोचू. देवांनी व्यक्ती आणि आहुतीने यज्ञाचा विस्तार केला. त्या यज्ञापेक्षा अधिक बलवान काही आहे का, ज्याची त्यांनी आहुतीने उपासना केली? अगदी अननुभवी देवांनीही कुत्र्याचे मांस आणि गायीचे अवयव वापरून यज्ञ केला. जो हा यज्ञ मनाने जाणतो, त्याने आम्हाला येथे सांगावे, जाहीर करावे. अदिती हीच आकाश आहे, अदितीच वातावरण आहे, तीच आई, वडील, पुत्र आहे. सर्व देव अदिती आहेत, पाच मानवजाती अदिती आहेत, अदितीच जन्म आहे, अदितीच सृष्टी आहे. आम्ही त्या पुण्यवानांची महान माता, अमरत्वाच्या पत्नी, अदितीला मदतीसाठी हाक मारतो. ती बलाढ्य, नाशरहित, विशाल, उत्तम आश्रय आणि मार्गदर्शन करणारी आहे. अदिती, तूच उत्तम आश्रय आणि मार्गदर्शक आहेस. आम्ही तुझ्या कृपेने पृथ्वी-आकाश सुरक्षितपणे गाठू. तुझे दिव्य जहाज, उत्तम बांधलेले, निष्पाप, प्रवाही, आमच्या कल्याणासाठी असो. बलशक्तीच्या जन्मावेळी आम्ही अदितीचे महान नाव उच्चारतो. तिच्या मांडीवर हे विशाल वातावरण विसावले आहे; ती आम्हाला तिहेरी संरक्षण देवो. मी दिती आणि अदितीच्या पुत्रांसाठी, देवांसाठी, त्यांच्या महान शक्तींसाठी कृती केली आहे. त्यांचे निवासस्थान खोल, समुद्रासारखे आहे; त्यांना वंदनात कोणीही श्रेष्ठ नाही. तुम्ही उत्तम भाग्यापासून अधिक समृद्धीकडे जा; बृहस्पती तुमचे नेतृत्व करो. या पृथ्वीच्या उत्तम भागातून शत्रू दूर कर, सर्व लोकांना आपले बनव. पुषण हा देव पृथ्वी आणि आकाशाच्या मार्गावर जन्म घेतो. दोन्ही प्रिय निवासस्थानी तो पुढे-पाठी फिरतो, सर्व जाणतो. पुषण सर्व दिशा जाणो; तो आम्हाला निर्भयतेने मार्गदर्शन करो. कल्याणकारी, तेजस्वी, अजेय, थकता न येणारा पुषण, तू पुढे जाऊन आम्हाला मार्ग दाखव. पुषण, तुझ्या अधिपत्याखाली आम्हाला कधीही इजा होऊ नये. आम्ही येथे तुझे स्तोत्र गाणारे आहोत. पुषण, तुझा हात उजवीकडे पुढे असो; जे हरवले ते आम्हाला परत मिळो, जे मिळवले त्याशी आम्ही एकरूप होऊ. सरस्वती, तुझे पोषण करणारे, आनंददायक, कृपाळू, आमंत्रण करणारे आणि उदार वक्ष आम्हाला लाभो, ज्यामुळे तू सर्व संपत्ती टिकवून ठेवतेस. हे देवते, तुझे विस्तीर्ण, गडगडणारे, उंच, दिव्य वक्ष, ज्याचा प्रकाश सर्वत्र पसरतो, आमच्या पिकांना वीजेने किंवा सूर्यकिरणांनी हानी होऊ देऊ नकोस. सभा आणि परिषद, प्रजापतीच्या कन्या, मला एकमताने रक्षण करो. ज्या व्यक्तीमुळे आम्ही एकत्र येतो, तो मला शिकवो; मी वृद्ध सभेत सुंदर बोलू दे. हे सभा, आम्हाला तुझे नाव माहित आहे; तू ‘अविकृत’ म्हणून ओळखली जातेस. तुझ्या सर्व सदस्यांनी माझ्याशी मधुर बोलावे. इथे जमलेल्या सर्वांमध्ये मी तेज आणि विवेक प्रदान करतो. हे इंद्रा, मला या संपूर्ण सभेच्या भाग्यात सहभागी कर. तुझे जे विचार इतरत्र गेले आहेत, किंवा येथे-तिथे अडकले आहेत, ते आम्ही तुझ्याकडे परत वळवतो; तुझे मन माझ्यात आनंद मानो. जसे सूर्य ताऱ्यांमध्ये उगवून त्यांचा तेज घेतो, तसे मी स्त्री-पुरुषांमध्ये द्वेष करणाऱ्यांचे तेज घेतो. जसे सूर्य झोपणाऱ्यांवर उगवतो, तसे मी तुझ्या प्रतिस्पर्ध्यांचे तेज घेतो. मी त्या अद्भुत सामर्थ्याच्या, सत्य प्रेरणेच्या, धनसंपत्तीच्या सवितृ देवतेचे प्रेमाने स्तुती करतो. त्याचे विचार वर चढतात, तेजस्वी असतात; सुवर्णहस्त कुशल सविता दयाळूपणे आकाश मोजतो. हे देव, पहिल्या पित्याकरिता त्याला सर्वोच्च स्थानावर उचल; त्याला विस्तार आणि महानता दे. मग, हे सविता, रोज आम्हाला उत्तम गोष्टी आणि विपुल गोधन दे. सविता, निवडण्याजोगा देव, पित्यांना धन आणि आयुष्य देतो; तो सोम पिऊन, या आहुतीत आनंद मानो; मार्गदर्शकही त्याच्या नियमाने चालतो. सत्यसंकल्प, सर्व व्यापणाऱ्या, दयाळू सविताचे ते वरदान मी निवडतो, जे कण्वाने त्याच्याकडून मिळवले—समृद्ध, भरभरून, हजार धारांचा बैल जसा भाग्य देतो तसे. बृहस्पती आणि सविता, तुम्ही त्याला वाढवा, त्याला तेजस्वी करा, उत्तम भाग्यासाठी. तो जरी अडवला गेला किंवा रोखला गेला तरी त्याला मुक्त करा; सर्व देव त्यात आनंद मानो. धाता, जगाचा अधिपती, आम्हाला संपत्ती देवो; तो आम्हाला परिपूर्णता देवो. पूरक, अखंड, दीर्घायुष्य पूरक पूर्वेला मिळो; आम्ही त्या सर्वांना दान करणाऱ्या देवाची कृपा मागतो. धाता उपासकाला सर्व इच्छित गोष्टी देवो; ज्याच्या घरी संततीची इच्छा आहे त्याला सर्व देव आणि अदितीसह अमरत्व लाभो. धाता आणि सविताचे दान येथे स्वीकारले जावोत; प्रजापती, संपत्तीचा स्वामी, अग्नी आम्हावर कृपा करो. त्वष्टा आणि विष्णू संतती वाढवोत, यज्ञकर्त्याला संपत्ती देवोत. हे आकाशा, हे स्वर्गद्वार उघड; हे पृथ्वी, वर उचल. हे धाता, आकाशाचे अधिपती, आमच्यासाठी अडथळा दूर कर. अशा प्रकारे ऋषी आणि यज्ञकर्ते, देवता आणि विश्वाच्या आधारभूत शक्तींना वंदन करून, अखंड समृद्धी, ज्ञान, सुरक्षा आणि कल्याणाची प्रार्थना करतात.