एका प्राचीन काळात, ऋषी आणि देवतांच्या आशीर्वादाने, वेदांतील मंत्रांचे सामर्थ्य प्रकट होत होते. एका दिवशी, काही वनस्पतींचे उपासक एकत्र आले आणि त्यांनी प्रार्थना केली, “हे औषध, तुझे काळे केस माझ्या डोक्याभोवती गवतासारखे वाढू दे. ते एकत्र बांधले जावोत, मोजून ठेवले जावोत.” त्यांनी पुन्हा विनवले, “हे औषध, तुझी मुळं घट्ट असू दे, टोक सांभाळ, आणि मध्यभाग वाढू दे. तुझे काळे केस सर्वत्र वाढू दे.” यानंतर, एका विशिष्ट वनस्पतीला उद्देशून ते म्हणाले, “तू सर्व वनस्पतींपैकी श्रेष्ठ आणि प्रसिद्ध आहेस. आज, या पुरुषातील वीर्यशक्ती क्षीण कर आणि त्याला अशक्त कर.” त्यांनी जास्त कठोर प्रार्थना केली, “त्याला नपुंसक कर, त्याची शक्ती कमी कर, आणि इंद्राने त्याचे वीर्यस्थान फोडावे.” ते पुढे म्हणाले, “मी तुला नपुंसक करतो, तुझ्यावर अशक्ततेचे चिन्ह ठेवतो.” त्यांनी देवांनी निर्माण केलेल्या त्या दोन नलिका, ज्या पुरुषत्व दर्शवतात, त्या तोडल्या. जसे स्त्रिया विणकरासाठी गवत दगडाने फोडतात, तसेच त्यांनी त्याचे वीर्यस्थान दगडाने फोडले. यानंतर, त्यांनी ‘न्यस्तिका’ या वनस्पतीला हाक मारली, “हे सौभाग्यदायिनी, वाढ, मला कल्याण दे. तुझे शंभर फांद्या आणि तेहतीस मुळे आहेत. हजार पानांची असलेल्या तुझ्या साह्याने मी तुझे हृदय कोरडे करतो.” त्यांनी प्रार्थना केली, “तुझे हृदय माझ्यात कोरडे होवो, तुझे तोंडही कोरडे होवो, तुझी इच्छा माझ्यासाठी कोरडी होवो, आणि कोरड्या तोंडाने तू निघून जा.” मग, त्यांनी प्रेम आणि एकतेसाठी प्रार्थना केली, “हे एकत्र करणाऱ्या, सुंदर, शुभेच्छा देणाऱ्या वनस्पती, आम्हा दोघांना एकत्र कर, आमची हृदयं एक कर.” त्यांनी म्हटले, “पाणी प्यायल्यावर जसे तोंड कोरडे राहत नाही, तसेच तुझी माझ्यावरील इच्छा कोरडी होवो.” पुढे, त्यांनी प्रार्थना केली, “जसे मुंगूस साप फाडून पुन्हा जोडतो, तसेच, हे शक्तिशाली, इच्छेने विभक्त झालेले पुन्हा एकत्र कर.” यानंतर, त्यांनी दोन वाघांच्या उपमेने प्रार्थना केली, “जसे दोन वाघ आई-वडिलांसाठी उपाशी राहतात, तसे, हे ब्रह्मणस्पती, हे जातवेदस, त्यांच्या दातांना शुभत्व दे.” त्यांनी धान्यांचे स्मरण केले, “तांदूळ, ज्वारी, मटकी, तीळ—हेच तुमचे धन आहे; त्यांच्या दातांनी कधीही आई-वडिलांना इजा होऊ नये.” त्यांनी पुन्हा प्रार्थना केली, “त्यांचे दात एकत्र, सौम्य आणि शुभ होवोत; त्यांच्या शरीरातील क्रूरता दूर जावो; आई-वडिलांना इजा होऊ नये.” पुढे, त्यांनी सांगितले, “वारा त्यांना एकत्र आणतो, त्वष्टृ त्यांना पोषणासाठी धरतो, इंद्र त्यांच्यावर वाणी करतो, रुद्र बळासाठी त्यांना आरोग्य देतो.” त्यांनी लाल कुऱ्हाडीने कानाजवळ चिन्ह करण्याची प्रार्थना केली, “हे अश्विनीकुमार, आम्ही हे चिन्ह केले—ते संततीने परिपूर्ण होवो.” त्यांनी प्रार्थना केली, “जसे देव, असुर आणि माणसे करतात, तसेच, हे अश्विनीकुमार, हे चिन्ह हजारपटीने वाढविणारे ठरू दे.” यानंतर, ते बार्ली (जव) या धान्याला उद्देशून म्हणाले, “उठ, तुझ्या सामर्थ्याने वाढ, सर्व अडथळे पार कर, कोणतीही स्वर्गीय आपत्ती तुला स्पर्श करू नये.” त्यांनी म्हटले, “जिथे आम्ही तुला देवासारखे प्रतिष्ठित करतो, तिथे तू आकाशासारखा, समुद्रासारखा, स्थिर उभा राहा.” त्यांनी मागणी केली, “ओसाड जागा तुटू नये, धान्याचे ढीग अखंड राहो, कोठारे भरलेली राहो, आणि वाहणारे अखंड राहो.” यानंतर, ऋषींनी प्रथम वाणी प्रकट केली, विचारपूर्वक सत्य बोलले, आणि चौथ्या उच्चाराने गायीचे नाव घेतले. त्यांनी सांगितले, “जो पिता, माता, पुत्र यांना ओळखतो, जो उदार आहे, त्याने आकाश, वायुमंडल, सूर्य व्यापला; तोच हे सर्व विश्व झाला, त्याने ते निर्माण केले.” ऋषी म्हणाले, “अथर्वण हा पितर, देवांचा सखा, आईचे गर्भ, वडिलांचा श्वास, तरुण—जो हा यज्ञ मनाने जाणतो, त्याच्याशी आम्ही संवाद साधतो, त्याच्याशी आम्ही बोलतो.” पुढे, त्यांनी सांगितले, “या शेणातून तो पवित्र भाकरी बनवतो; तेजस्वी यजमानाला अर्पणाचा विस्तीर्ण मार्ग आहे; मधुर अर्पणाच्या पुढे जाऊन, त्याने स्वतःच्या रूपाने रूप निर्माण केले.” यानंतर, त्यांनी विविध संख्येने अर्पण केले—एक, दहा, दोन, वीस, तीन, तीस—आणि वाऱ्याला विनंती केली, “त्यांना गटागटाने सोड.” पुढे, त्यांनी सांगितले, “देवतांनी यज्ञाने यज्ञ केला; हेच पहिले धर्म होते. त्यांनी स्वर्गाच्या शिखरावर स्थान मिळवले, जिथे आद्य साध्य देव आहेत.” त्यांनी म्हटले, “यज्ञ निर्माण झाला, वाढला, जन्माला आला, पुन्हा वाढला. तो देवांचा अधिपती झाला; तो आपल्यात संपत्ती आणो.” त्यांनी प्रार्थना केली, “देवतांनी देवांसाठी अर्पण दिले, मर्त्यांनी मनाने, मर्त्य भावनेने; आम्ही तिथे आनंद घेऊ, सूर्य उगवल्यावर ते पाहू.” त्यांनी जिज्ञासा व्यक्त केली, “देवतांनी पुरुष आणि अर्पणाने यज्ञ वाढवला; त्याहून श्रेष्ठ काही आहे का?” त्यांनी सांगितले, “अज्ञानी देवतांनी कुत्र्याचे मांस, गायीचे अवयव अर्पण केले; जो हा यज्ञ मनाने जाणतो, तो आम्हाला येथे सांगो.” यानंतर, त्यांनी आदितीचे स्मरण केले, “आदिती हे आकाश, वायुमंडल, माता, पिता, पुत्र आहे. सर्व देव, पंचजन, जन्म, सृष्टी—सर्व आदिती आहे.” त्यांनी मोठ्या मातेला, अमरत्वाच्या पत्नीला, आदितीला, मदतीसाठी हाक मारली, “ती सामर्थ्यशाली, अचल, विशाल, उत्तम आश्रय आणि मार्गदर्शक आहे.” पुढे, त्यांनी म्हटले, “आम्ही पृथ्वी, आकाश, सुरक्षित पोहोचू, आदितीच्या उत्तम आश्रयाने, पवित्र नौकेने, पापरहित, प्रवाही, आमच्या कल्याणासाठी.” त्यांनी आदितीच्या नावाने प्रार्थना केली, “जिच्या कुशीत वायुमंडल आहे, ती आम्हाला त्रिकट कवच दे.” यानंतर, त्यांनी सांगितले, “मी दिती आणि आदितीच्या पुत्रांसाठी, देवांसाठी, त्यांच्या सामर्थ्यासाठी कर्म केले. त्यांचे निवास खोल, समुद्रासारखे आहे; त्यांच्या उपासनेत कोणी श्रेष्ठ नाही.” यानंतर, त्यांनी सांगितले, “शुभतेकडून अधिक समृद्धीकडे जा; बृहस्पती तुझा नेता असो. या उत्तम भूमीवरून शत्रू दूर कर, सर्व लोक तुझे होवोत.” पुढे, त्यांनी पुषणाचा गौरव केला, “पुषण विस्तीर्ण मार्गावर जन्मला; तो स्वर्ग-पृथ्वीच्या मार्गावर चालतो. दोन्ही प्रिय ठिकाणी तो पुढे-पुढे, मागे-मागे जातो, सर्व जाणतो.” त्यांनी प्रार्थना केली, “पुषण सर्व दिशा जाणो; तो आम्हाला निर्भयतेने पुढे नेवो; तेजस्वी, सर्वशक्तिमान, श्रमहीन, तो मार्गदर्शक असो.” शेवटी, त्यांनी पुषणाला म्हटले, “तुझ्या आदेशाखाली, आम्हाला कधीही हानी होऊ नये. आम्ही तुझे गायक आहोत.” अशा प्रकारे, मंत्रांच्या सामर्थ्याने, वनस्पती, देवता, आदिती, आणि यज्ञ यांच्या स्तुतीने, ऋषी आणि भक्तांनी विश्वातील सर्व कल्याण, एकता, समृद्धी आणि संरक्षणाची प्रार्थना केली.