एकदा ऋषी आणि यज्ञकर्ते एका गंभीर संकटात होते. त्यांच्या समुदायातील काही जण मानसिक अस्वस्थतेने ग्रस्त झाले होते. या वेळी, ऋषीने अग्नीला प्रार्थना केली, “हे अग्ने, जर याच्या मनात अस्वस्थता निर्माण झाली असेल, तर कृपा करून ते शांत कर. मी जाणून-बुजून उपाय करतोय, जेणेकरून त्याचे वेडपण नष्ट व्हावे.” तो पुढे देव, निष्पाप, वेड, वेडाने ग्रस्त, राक्षस—या सर्वांकडून निर्माण झालेल्या वेडपणावर उपाय करतो. “हे अग्ने, मी जाणतो आणि उपाय करतो, जेणेकरून हे वेडपण दूर व्हावे.” ऋषी प्रार्थना करतो, “दुष्ट आत्मे, इंद्र, भग आणि सर्व अप्रिय देवता याने त्याला परत आणावेत, जेणेकरून त्याचे वेडपण नष्ट व्हावे.” पुढे, ऋषी अग्नीला विनंती करतो, “हे अग्ने, याने वडिलधाऱ्याचा वध होऊ देऊ नकोस. यमाच्या विखुरलेल्या मूळापासून त्याचे रक्षण कर. बांधलेल्या गाठी सोड, जेणेकरून सर्व देव तुला ओळखतील.” तो प्रार्थना करतो, “हे अग्ने, या लोकांवर बांधलेल्या तैंतीस गाठी सोड. जाणून, वडील-मुलगा, आई—सर्वांना मुक्त कर.” “ज्या गाठींनी तो सर्व बाजूंनी बांधला गेला आहे, त्या गाठी सोड. हे पूषन्, पापे दूर करणारा, अजन्म्याला मारणाऱ्या पापांना तू शुद्ध कर.” ऋषी आठवतो की, त्रितासाठी देवांनी हे पाप शुद्ध केले होते. त्रिताने ते मानवांत शुद्ध केले. “जर वेडपणाने तुला पकडले असेल, तर देव पवित्र मंत्रांनी ते नष्ट करो.” तो पापाला उद्देशून म्हणतो, “किरणांनी, धुराने, हे पाप, तू दूर जाऊन विशाल जागेत किंवा धुक्यात निघून जा. नद्यांच्या फेसासारखे वाहून जा. हे पूषन्, अजन्म्याला मारणाऱ्या पापांना तू शुद्ध कर.” “मानवाचे दोष, बारा पटांनी मोजले गेलेले, त्रितापासून धुतले गेले आहेत. जर त्या दोषांनी तुला अजून नष्ट केले नाही, तर देव पवित्र मंत्रांनी ते नष्ट करो.” पुढे ऋषी देवांना साकडे घालतो, “देवतांनो, आम्ही, देवांनी, जी अपराधे केली असतील, त्या सत्याच्या नियमाने, हे आदित्यांनो, आम्हाला त्यातून मुक्त करा.” “सत्याच्या नियमाने, हे पूज्य आदित्यांनो, आम्हाला येथे मुक्त करा. जर यज्ञ करताना आम्ही विधीमध्ये काही चुकलो असू, तर त्यातून मुक्त करा.” यज्ञकर्ते समृद्धतेने घृत अर्पण करतात, पण देवांना सांगतात, “आम्ही यज्ञ करण्याचा प्रयत्न केला, पण पूर्णपणे यशस्वी झालो नाही.” “जाणीवपूर्वक किंवा अज्ञानाने आम्ही जे पाप केले, त्या सर्वातून, सर्व देवांनी आम्हाला मुक्त करावे.” ऋषी म्हणतो, “जागृत असो वा निद्रिस्त, मी हे पाप केले असेल, तर भूतकाळ आणि भविष्यकाळ मला त्यातून मुक्त करो, जसे दगडाने कांडलेला कांड तुटून जातो.” “जसे दगडातून सुटल्यावर, स्नानानंतर मल धुतल्यावर, किंवा गाळणीने शुद्ध केलेल्या तुपासारखे, तसे सर्व देवांनी मला दोषांपासून शुद्ध करावे.” ऋषी म्हणतो, “जर अज्ञानात, अन्नाची ओळख होती पण ज्ञान नव्हते, आणि पूर्वजांनी ही गाठ बांधली असेल, तर मी हे राजा वैवस्वताला अर्पण करतो. मग आमचे यज्ञाचे अन्न गोड होवो.” वैवस्वत भाग वाटतो, मधुर भाग मधुरतेने एकत्र करतो. आईने जे मागितले ते मिळाले नाही, किंवा वडिलांनी चूक केली तर ते मागे हटतात. “जर हा दोष आमच्याकडे आई, वडील, भाऊ, मुलगा—कोणत्याही पूर्वजांकडून आला असेल, तर सर्वांचे मन शांत होवो.” ऋषी म्हणतो, “मी जे काही कर्ज घेतले, जे मी अद्याप फेडले नाही, त्यामुळे मी यमाच्या आधीन चालतो—त्या कर्जातून, हे अग्ने, मला मुक्त कर. तुला सर्व बंध माहित आहेत.” तो पुढे म्हणतो, “आता आम्ही हे दोष परत करतो, जिवंत असताना त्यांना दूर करतो. दुसऱ्याचे धान्य खाऊन जे कर्ज झाले, त्यातून अग्नी आम्हाला मुक्त करो.” “या जगात, त्या जगात, आणि तिसऱ्या जगातही आम्ही कर्जमुक्त होवो. देव आणि पितरांच्या सर्व मार्गांमध्ये आम्ही कर्जमुक्त राहू.” “जे पाप हातांनी केले, जुगारात जिंकण्याच्या प्रयत्नात, त्या सर्वातून, उग्र अप्सरा आणि उग्रजिता आज आम्हाला कर्जातून मुक्त करो.” “जुगाराचे जे पाप केले, त्या सर्वातून आम्हाला मुक्त करा. कर्ज किंवा कर्जदार यमाच्या लोकात राहू नये.” “ज्याच्याकडून मी कर्ज घेतले, ज्याच्या पत्नीला मी जवळ गेलो, ज्याच्याकडे मी याचना केली, त्या सर्वांची वाणी देव अनुकूल करो, आणि अप्सरा, देवपत्नी, आमचा स्वीकार करो.” “जुगाराने किंवा अन्नाने मी जे कर्ज घेतले, हे अग्ने, मी मान्य करतो. वैश्वानर, आमचा स्वामी, आम्हाला सत्पथावर नेवो.” “वैश्वानराला मी सांगतो—जर देवांमध्ये काही कर्ज उरले असेल, तर तो सर्व बंध जाणतो; मग आम्ही पक्व अन्नासोबत एकरूप होवो.” “वैश्वानर, शुद्ध करणारा, जे मी अनवधानाने केले, त्यातून मला शुद्ध कर. मी मनाने विचारले तरी, त्या अपराधाचे प्रायश्चित्त होवो.” “आम्ही आकाश, पृथ्वी, मध्यलोक, आई-वडील, यांना जे काही नुकसान केले, त्या सर्वातून गार्हपत्य अग्नी आम्हाला दूर नेवो, सत्पथावर नेवो.” “पृथ्वी ही आमची माता, अदिती जन्मदात्री, मध्यलोक भाऊ—आम्हाला कुठलाही शाप लागू नये. स्वर्ग वडील आहे—पितरांचा भाग शुभ होवो; मृत्यून् जिंकून आम्ही जगातून पडू नये.” “जेथे चांगल्या मनाचे, सत्कर्म करणारे मित्र आनंदित होतात, रोग टाकून देतात, निरोगी राहतात, तिथे आम्ही स्वर्गात आई-वडील आणि मुले पाहू.” “वरुणाच्या वरच्या-खालच्या बेड्या आमच्यापासून सुटू देत. वाईट स्वप्ने आणि अपयश दूर जाऊ देत. मग आम्ही सत्पथावर पोहोचू.” “जे लाकडाशी, दोरीने, पृथ्वीशी, किंवा शब्दांनी बांधले आहे, त्या सर्वातून गार्हपत्य अग्नी आम्हाला मुक्त करो, सत्पथावर नेवो.” “धन्य तो, जो सभेत उभा राहतो, मुक्तिदाता म्हणून ओळखला जातो; अमरत्व देणारा मुक्ती पाठवो.” “रस्ता उघडा, मार्ग तयार करा, बंधने सोडा, बांधलेल्याला मुक्त करा; जसा गर्भ आईच्या पोटी सुटतो, तसा सर्व मार्गांनी तुम्ही जा.” “हे बुद्धिमान विश्वकर्मन्, सत्याचा प्रथमज, ही आमची अर्पण केलेली भाग मी तुला समर्पित करतो; जे आम्ही दिले, ते वृद्धत्वाच्या पलीकडे जाऊ देत, अखंड धागा ओलांडू देत.” “काही जण ताणलेल्या धाग्यावरून जातात, ज्यांना पितरांची भेट मिळते; काही मुक्त होऊन देतात; जो देण्याची इच्छा करतो, त्याला स्वर्गप्राप्ति होवो.” “त्यांनी हे स्वीकारावे, त्यासाठी प्रयत्न करावा, श्रद्धावंतांनी या जगाशी एकरूप व्हावे; जे काही तुझ्या अग्नीमध्ये अर्पण केले आहे, त्याच्या रक्षणासाठी दांपत्य एकत्र शरण जावो.” “तपस्येने मी महान यज्ञाकडे जातो, मन एकरूप करून; हे अग्ने, वयाच्या पलीकडे, तिसऱ्या स्वर्गात आम्ही एकत्र आनंद घेऊ.” “शुद्ध, शुद्ध झालेल्या, योग्य स्त्रिया—त्यांना मी पुरोहितांच्या हातात वेगळे बसवतो; मी हे तुला तुझ्या इच्छेसाठी अभिषेक करतो, इंद्र आणि मरुत्स ते पूर्ण करो.” “हे सभासदांनो, हे आसन मी तुम्हाला देतो, जे जातवेदाने खजिना म्हणून आणले; यज्ञकर्ता कल्याणाने मागे जावो—त्याला उच्च स्वर्गात ओळखा.” अशा प्रकारे ऋषी, अग्नी, देव, आणि पूर्वज यांच्या साक्षीने, दोष, पाप, कर्ज, आणि बंधनांपासून मुक्त होण्याची प्रार्थना आणि यज्ञकर्म पार पडले. सर्वांनी शुद्धतेकडे, मुक्तीकडे आणि दिव्य आनंदाकडे वाटचाल केली.