एकदा एक ज्ञानी ऋषी आपल्या शिष्यांसह अग्निहोत्राच्या वेदीजवळ बसले होते. त्यांनी आपल्या मनातील शुद्धतेने आणि श्रद्धेने देवांना आणि विश्वातील शक्तींना आवाहन केले. ऋषी म्हणाले, “जे काही अपकार, दुष्ट हेतूने किंवा घरातील अग्नीजवळ, पूर्वेकडील अग्नीपाशी, सभागृहात, द्यूत खेळात, सैन्यात, धनुष्यबाणाने किंवा वाद्यांच्या गजरात, कुणी तुमच्यावर केले असेल, ते मी परत घेतो. कुणी विहिरीत, स्मशानभूमीत, घरात किंवा उंबरठ्यावर, अग्नित किंवा खड्ड्यात, जाळणाऱ्या किंवा भक्षण करणाऱ्या कृतीने तुम्हाला काही हानी केली असेल, ते मी परत घेतो. जे काही अन्यायाने तुमच्याकडून घेतले गेले, ते मी दोषासह परत आणतो. ज्यांनी प्रयत्न करूनही काही साध्य केले नाही, ज्यांनी पायाला दुखापत केली, त्याने प्रत्यक्षात आपल्याला कल्याणच केले आहे.” ऋषी पुढे प्रार्थना करतात, “जो दुष्टकर्म करणारा आहे, त्याचा नाश इंद्र मोठ्या शक्तीने करो आणि अग्नी त्याला आपल्या अस्त्राने भेदो.” यानंतर ऋषी संध्याकाळी देवाच्या स्तुतीस प्रारंभ करतात, “संध्येचे गीत गा, महान गीत गा, तेज प्रकट करा. अत्रर्वण, देवता सवितृचे स्तवन करा. त्या सत्यस्वरूप, नदीत वास करणाऱ्या, तरुण, मायाळू देवतेचे गुणगान करा. तो देव सविता आपल्याला अमरत्वाची समृद्धी देवो. आपली स्तुती सदैव शुभ मार्गावर पोहोचो.” ऋषी यज्ञासाठी पुन्हा म्हणतात, “होय, पुरोहितांनो, इंद्रासाठी सोम पिळा आणि लवकर करा. यजमानाची प्रार्थना ऐकू द्या आणि कृपा मिळू द्या. सोमरसाच्या थेंबांनी इंद्राला तृप्त करा, जसे पक्षी झाडात विसावतात. विशालदृष्टी असलेल्या इंद्रा, शत्रू आणि दुष्ट शक्ती दूर करा. सोमरस पिणाऱ्या, वज्रधारी, तरुण, विजयी इंद्रासाठी सोम पिळा.” मग ऋषी विविध देवतांना संरक्षणाची प्रार्थना करतात, “इंद्र, पूषण, अदिती, मरुतगण, सप्तनद्या, विष्णु, आकाश, हे सगळे आपले रक्षण करो. द्यावा आणि पृथ्वी आपल्याला समृद्धीसाठी राखो. शिला, सोम, सरस्वती, अग्नी आणि त्यांच्या शुभ रक्षकांचे रक्षण असो. अश्विनीकुमार, उषा आणि रात्र, जलपुत्र, स्तंभक, त्वष्टा—हे सगळे आपले आयुष्य वाढवोत.” “त्वष्टा, मला दिव्य वाणी दे. पर्जन्य, बृहस्पति, अदिती आणि तिचे पुत्र, बंधू, आपले रक्षण करो. बलशाली देव कठीण संकटातून वाचवो. अंश, भाग, वरुण, मित्र, अर्यमन, अदिती, मरुतगण—हे सगळे आपले रक्षण करो. शत्रूचे द्वेष दूर जावो. अश्विनीकुमार आपल्या बुद्धीने मार्गदर्शन करो, प्रशस्त मार्ग मिळवून देओ. द्यावा आणि पृथ्वी, दुष्ट दूर करो.” यानंतर ऋषी यजमानासाठी प्रार्थना करतात, “अग्नी, तुपाने अर्पण करून यजमानाला उन्नत मार्गाने घेऊन जा. त्याला तेजस्वी आणि संततीसमृद्ध कर. इंद्र, त्याला आपल्या बंधूंमध्ये श्रेष्ठ बनव, संपत्ती आणि पोषण मिळवून दे, दीर्घायुष्य दे. ज्या यजमानासाठी आपण होम करतो, त्याचा वृद्धी होवो; सोम आणि बृहस्पति त्याच्यासाठी बोलो.” पुढे ऋषी म्हणतात, “बृहस्पति, जो आपल्याला विरोध करतो, तो देव नसला तरी त्याचा संपूर्ण नाश कर. सोम, जो आपली निंदा करतो किंवा शाप देतो, त्याच्या तोंडावर वज्र प्रहार कर; तो नष्ट होवो. जो आपल्यावर हल्ला करतो, दूर किंवा जवळचा शत्रू असो, त्याची शक्ती दूर कर, जशी आकाश आपली शक्ती दाखवते.” “ज्या मार्गाने अदिती, सोम आणि मित्र निष्कपटपणे जातात, त्या कृपेमुळे आमच्याकडे या. सोम, ज्या शक्तीने तू असुरांचा नाश केलास, तीच आमच्या बाजूने बोलू दे. ज्या शक्तीने देवांनी असुरांची शक्ती निवडली, त्याच शक्तीने आमचे रक्षण कर.” यानंतर ऋषी प्रेमभावनेने म्हणतात, “जशी वेल झाडाला घट्ट बिलगते, तशी तू मला बिलग. जशी स्त्रिया मला इच्छितात, जशी माझे मन कधीच माझ्यापासून दूर जात नाही. जसा गरुड आपले पंख झाडावर आपटतो, तसा मी तुझे मन जिंकतो. जशी पृथ्वी आणि आकाश, सूर्य सर्वत्र व्यापतात, तसा मी तुझे मन व्यापतो.” “तिचे शरीर, पाय, डोळे, जांघ मला इच्छो. तिच्या उत्कटतेने तिचे केस माझ्यासाठी कोमेजो. मी तुझ्या विचारात संध्याकाळी, हृदयात रात्री स्थान देतो, म्हणजे तू माझ्या इच्छेला, माझ्या मनाला येशील. ज्या स्त्रिया उदयस्थान नाभीमध्ये आणि हृदयात एकरूप होतात, त्या गायी, तुपाच्या माताही, हे सर्व मला मिळू दे.” शेवटी, ऋषी विविध देवता, वनस्पती, अग्नी, वायू, सूर्य, तारे, आणि स्वामींना ‘स्वाहा’ म्हणत अर्पण करतात. ते म्हणतात, “शमी आणि अश्वत्थ या वृक्षांवर पुत्रप्राप्तीचा विधी केला जातो; हेच पुत्रज्ञान आहे जे आपण स्त्रियांमध्ये स्थापन करतो. पुरुषात बीज उत्पन्न होते आणि ते नंतर स्त्रीमध्ये ओतले जाते; हेच पुत्रज्ञान प्रजापतीने सांगितले.” अशा प्रकारे, ऋषीने प्रार्थना, स्तुती, रक्षण, प्रेमभावना आणि जीवनाचे गूढ यांचे एकत्रित स्मरण करून सर्व विश्वाच्या मंगलासाठी आपले मन एकाग्र केले.