[൧൪] സ യന് മനുഷ്യാന് അനു വ്യചലദഗ്നിര്ഭൂത്വാനുവ്യചലത്സ്വാഹാകാരമന്നാദം കൃത്വാ സ്വാഹാകാരേണാന്നാദേനാന്നമത്തി യ ഏവം വേദ
അവൻ മനുഷ്യരുടെ ഇടയിൽ അഗ്നിയായി സഞ്ചരിച്ചു, 'സ്വാഹാ' എന്നു വിളിച്ചുകൊണ്ട് അന്നത്തിന്റെ ശബ്ദം ഉണർത്തി. ഈ 'സ്വാഹാ' എന്ന വിളിയും അന്നത്തിന്റെ ശബ്ദവുംകൊണ്ട് അവൻ അന്നം കഴിക്കുന്നു. ഇതു ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ അങ്ങനെ തന്നെ അന്നം കഴിക്കും.
[൧൬] സ യദൂര്ധ്വാം ദിശമനു വ്യചലദ്ബൃഹസ്പതിര്ഭൂത്വാനുവ്യചലദ്വഷട്കാരമന്നാദം കൃത്വാ വഷട്കാരേണാന്നാദേനാന്നമത്തി യ ഏവം വേദ
അവൻ മേലോട്ടുള്ള ദിശയിലേക്ക് ബൃഹസ്പതിയായി സഞ്ചരിച്ചു, 'വഷട്' എന്നു വിളിച്ചുകൊണ്ട് അന്നത്തിന്റെ ശബ്ദം ഉണർത്തി. ഈ 'വഷട്' എന്ന വിളിയും അന്നത്തിന്റെ ശബ്ദവുംകൊണ്ട് അവൻ അന്നം കഴിക്കുന്നു. ഇതു ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ അങ്ങനെ തന്നെ അന്നം കഴിക്കും.
[൧൮] സ യദ്ദേവാന് അനു വ്യചലദീശാനോ ഭൂത്വാനുവ്യചലന് മന്യുമന്നാദം കൃത്വാ । [൧ മന്യുനാന്നാദേനാന്നമത്തി യ ഏവം വേദ
അവൻ ദേവന്മാരുടെ ഇടയിൽ ഈശാനനായി സഞ്ചരിച്ചു, 'മന്യു' എന്നു വിളിച്ചുകൊണ്ട് അന്നത്തിന്റെ ശബ്ദം ഉണർത്തി. ഈ 'മന്യു' എന്നതും അന്നത്തിന്റെ ശബ്ദവുംകൊണ്ട് അവൻ അന്നം കഴിക്കുന്നു. ഇതു ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ അങ്ങനെ തന്നെ അന്നം കഴിക്കും.
[൨൦] സ യത്പ്രജാ അനു വ്യചലത്പ്രജാപതിര്ഭൂത്വാനുവ്യചലത്പ്രാണമന്നാദം കൃത്വാ । പ്രാണേനാന്നാദേനാന്നമത്തി യ ഏവം വേദ
അവൻ സകല ജീവികളുടെ ഇടയിൽ പ്രജാപതിയായി സഞ്ചരിച്ചു, ശ്വാസം വിളിച്ചുകൊണ്ട് അന്നത്തിന്റെ ശബ്ദം ഉണർത്തി. ഈ ശ്വാസവും അന്നത്തിന്റെ ശബ്ദവുംകൊണ്ട് അവൻ അന്നം കഴിക്കുന്നു. ഇതു ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ അങ്ങനെ തന്നെ അന്നം കഴിക്കും.
[൨൨] സ യത്സര്വാന് അന്തര്ദേശാന് അനു വ്യചലത്പരമേഷ്ഠീ ഭൂത്വാനുവ്യചലദ്ബ്രഹ്മാന്നാദം കൃത്വാ । [൨൩] ബ്രഹ്മണാന്നാദേനാന്നമത്തി യ ഏവം വേദ
അവൻ എല്ലാ അകത്തുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലൂടെയും പരമേഷ്ഠിയായി സഞ്ചരിച്ചു, ബ്രഹ്മം വിളിച്ചുകൊണ്ട് അന്നത്തിന്റെ ശബ്ദം ഉണർത്തി. ഈ ബ്രഹ്മവും അന്നത്തിന്റെ ശബ്ദവുംകൊണ്ട് അവൻ അന്നം കഴിക്കുന്നു. ഇതു ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ അങ്ങനെ തന്നെ അന്നം കഴിക്കും.
തസ്യ വ്രാത്യസ്യ
ആ വ്രാത്യന്റെ
സപ്ത പ്രാണാഃ സപ്താപാനാഃ സപ്ത വ്യാനാഃ
അവനു ഏഴു പ്രാണങ്ങളും ഏഴു അപാനങ്ങളും ഏഴു വ്യാനങ്ങളും ഉണ്ട്.
യോഽസ്യ പ്രഥമഃ പ്രാണ ഊര്ധ്വോ നാമായം സോ അഗ്നിഃ
അവന്റെ ആദ്യത്തെ പ്രാണൻ, ഊർധ്വ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്, അഗ്നിയാണ്.
യോഽസ്യ ദ്വിതീയഃ പ്രാണഃ പ്രൌഢോ നാമാസൌ സ ആദിത്യഃ
അവന്റെ രണ്ടാമത്തെ പ്രാണൻ, പ്രൗഢ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്, ആദിത്യനാണ്.
യോഽസ്യ തൃതീയഃ പ്രാണോഽഭ്യൂഢോ നാമാസൌ സ ചന്ദ്രമാഃ
അവന്റെ മൂന്നാമത്തെ പ്രാണൻ, അഭ്യൂഢ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്, ചന്ദ്രനാണ്.
യോഽസ്യ ചതുര്ഥഃ പ്രാണോ വിഭൂര്നാമായം സ പവമാനഃ
അവന്റെ നാലാമത്തെ പ്രാണൻ, വിഭൂ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്, പവമാനനാണ്.
യോഽസ്യ പഞ്ചമഃ പ്രാണോ യോനിര്നാമ താ ഇമാ ആപഃ
അവന്റെ അഞ്ചാമത്തെ പ്രാണൻ, യോനി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്, ഇവയാണ് ജലങ്ങൾ.
യോഽസ്യ ഷഷ്ഠഃ പ്രാണഃ പ്രിയോ നാമ ത ഇമേ പശവഃ
അവന്റെ ആറാമത്തെ പ്രാണൻ, പ്രിയ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്, ഇവയാണ് മൃഗങ്ങൾ.
യോഽസ്യ സപ്തമഃ പ്രാണോഽപരിമിതോ നാമ താ ഇമാഃ പ്രജാഃ
അവന്റെ ഏഴാമത്തെ പ്രാണൻ, അപരിമിത എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്, ഇവയാണ് സകല ജീവികൾ.
യോഽസ്യ പ്രഥമോഽപാനഃ സാ പൌര്ണമാസീ
അവന്റെ ആദ്യത്തെ അപാനൻ, അതാണ് പൗർണമാസി.
യോഽസ്യ ദ്വിതീയോഽപാനഃ സാഷ്ടകാ
അവന്റെ രണ്ടാമത്തെ അപാനൻ, അതാണ് അഷ്ടക.
യോഽസ്യ തൃതീയോഽപാനഃ സാമാവാസ്യാ
അവന്റെ മൂന്നാമത്തെ അപാനൻ, അതാണ് സാമാവാസ്യ.
യോഽസ്യ ചതുര്ഥോഽപാനഃ സാ ശ്രദ്ധാ
അവന്റെ നാലാമത്തെ അപാനൻ, അതാണ് വിശ്വാസം.
യോഽസ്യ പഞ്ചമോഽപാനഃ സാ ദീക്ഷാ
അവന്റെ അഞ്ചാമത്തെ ചവിട്ടുപാദം ദീക്ഷയാണ്.
യോഽസ്യ ഷഷ്ഠോഽപാനഃ സ യജ്ഞഃ
അവന്റെ ആറാമത്തെ ചവിട്ടുപാദം യജ്ഞമാണ്.
യോഽസ്യ സപ്തമോഽപാനസ്താ ഇമാ ദക്ഷിണാഃ
അവന്റെ ഏഴാമത്തെ ചവിട്ടുപാദം ഈ ദക്ഷിണകളാണ്.
യോഽസ്യ പ്രഥമോ വ്യാനഃ സേയം ഭൂമിഃ
അവന്റെ ആദ്യത്തെ ശ്വാസം ഈ ഭൂമിയാണ്.
യോഽസ്യ ദ്വിതീയോ വ്യാനസ്തദന്തരിക്ഷമ്
അവന്റെ രണ്ടാമത്തെ ശ്വാസം ആ അന്തരീക്ഷമാണ്.
യോഽസ്യ തൃതീയോ വ്യാനഃ സാ ദ്യൌഃ
അവന്റെ മൂന്നാമത്തെ ശ്വാസം ആകാശമാണ്.
യോഽസ്യ ചതുര്ഥോ വ്യാനസ്താനി നക്ഷത്രാണി
അവന്റെ നാലാമത്തെ ശ്വാസം ഈ നക്ഷത്രങ്ങളാണ്.
യോഽസ്യ പഞ്ചമോ വ്യാനസ്ത ഋതവഃ
അവന്റെ അഞ്ചാമത്തെ ശ്വാസം ഈ ঋതുക്കളാണ്.
യോഽസ്യ ഷഷ്ഠോ വ്യാനസ്ത ആര്തവാഃ
അവന്റെ ആറാമത്തെ ശ്വാസം ഈ കാലഘട്ടങ്ങളാണ്.
യോഽസ്യ സപ്തമോ വ്യാനഃ സ സംവത്സരഃ
അവന്റെ ഏഴാമത്തെ ശ്വാസം സംവത്സരം ആണ്.
സമാനമര്ഥം പരി യന്തി ദേവാഃ സംവത്സരം വാ ഏതദൃതവോഽനുപരിയന്തി വ്രാത്യം ച
ദേവന്മാർ ഒരേ ലക്ഷ്യത്തിനായി ചുറ്റുന്നു; ঋതുക്കൾ സംവത്സരത്തെയും വ്രാത്യനെയും പിന്തുടരുന്നു.
യദാദിത്യമഭിസംവിശന്ത്യമാവാസ്യാം ചൈവ തത്പൌര്ണമാസീം ച
അവർ സൂര്യനിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോഴും, അമാവാസ്യയിലും പൗർണ്ണമിയിലും,