[൧൧] കര്ഷേദേനം ന ചൈനം കര്ഷേത്
അവനെ അകത്തേക്ക് ക്ഷണിക്കണം, അതേസമയം ക്ഷണിക്കരുതെന്നും കാണണം.
[൧൨] അസ്യൈ ദേവതായാ ഉദകം യാചാമീമാം ദേവതാം വാസയ ഇമാമിമാം ദേവതാം പരി വേവേഷ്മീ പരി വേവിഷ്യാത്
ഈ ദേവതയ്ക്കായി ഞാൻ വെള്ളം ചോദിക്കുന്നു; ഈ ദേവത ഇവിടെ താമസിക്കട്ടെ; ഞാൻ ഈ ദേവതയെ ചുറ്റി സംരക്ഷിക്കുന്നു, സംരക്ഷിക്കും.
തസ്യാമേവാസ്യ തദ്ദേവതായാം ഹുതം ഭവതി യ ഏവം വേദ
ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞവന്, ആ ദേവതയിൽ തന്നെയാണ് ഹോമം ഫലപ്രദമാകുന്നത്.
15.14 സ യത്പ്രാചീം ദിശമനു വ്യചലന് മാരുതം ശര്ധോ ഭൂത്വാനുവ്യചലന് മനോഽന്നാദം കൃത്വാ । [൧] മനസാന്നാദേനാന്നമത്തി യ ഏവം വേദ
അവൻ കിഴക്കേ ദിക്കിലേക്ക് പോയപ്പോൾ, മാരുതസേനയായി മാറി, മനസ്സിനെ അഹാരഭോക്താവാക്കി മുന്നോട്ട് നീങ്ങി; അഹാരഭോക്താവായ മനസ്സിലൂടെ ആഹാരം കഴിക്കപ്പെടുന്നു—ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞവൻ.
[൨] സ യദ്ദക്ഷിണാം ദിശമനു വ്യചലദിന്ദ്രോ ഭൂത്വാനുവ്യചലദ്ബലമന്നാദം കൃത്വാ । [൩ ബലേനാന്നാദേനാന്നമത്തി യ ഏവം വേദ
അവൻ തെക്കേ ദിക്കിലേക്ക് പോയപ്പോൾ, ഇന്ദ്രനായി മാറി, ശക്തിയെ അഹാരഭോക്താവാക്കി മുന്നോട്ട് നീങ്ങി; അഹാരഭോക്താവായ ശക്തിയിലൂടെ ആഹാരം കഴിക്കപ്പെടുന്നു—ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞവൻ.
[൪] സ യത്പ്രതീചീം ദിശമനു വ്യചലദ്വരുണോ രാജാ ഭൂത്വാനുവ്യചലദപോഽന്നാദീഃ കൃത്വാ [൫] അദ്ഭിരന്നാദീഭിരന്നമത്തി യ ഏവം വേദ
അവൻ പടിഞ്ഞാറേ ദിക്കിലേക്ക് പോയപ്പോൾ, വരുണരാജാവായി മാറി, വെള്ളങ്ങളെ അഹാരഭോക്താക്കളാക്കി മുന്നോട്ട് നീങ്ങി; അഹാരഭോക്താക്കളായ വെള്ളങ്ങളിലൂടെ ആഹാരം കഴിക്കപ്പെടുന്നു—ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞവൻ.
[൬] സ യദുദീചീം ദിശമനു വ്യചലത്സോമോ രാജാ ഭൂത്വാനുവ്യചലത്സപ്തര്ഷിഭിര്ഹുത ആഹുതിമന്നാദീം കൃത്വാ । [൭] ആഹുത്യാന്നാദ്യാന്നമത്തി യ ഏവം വേദ
അവൻ വടക്കേ ദിക്കിലേക്ക് പോയപ്പോൾ, സോമരാജാവായി മാറി, സപ്തർഷിമാരോടൊപ്പം ഹോമം അഹാരഭോക്താവാക്കി മുന്നോട്ട് നീങ്ങി; അഹാരഭോക്താവായ ഹോമം വഴി ആഹാരം കഴിക്കപ്പെടുന്നു—ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞവൻ.
[൮] സ യദ്ധ്രുവാം ദിശമനു വ്യചലദ്വിഷ്ണുര്ഭൂത്വാനുവ്യചലദ്വിരാജമന്നാദീം കൃത്വാ വിരാജാന്നാദ്യാന്നമത്തി യ ഏവം വേദ
അവൻ സ്ഥിരമായ ദിക്കിലേക്ക് പോയപ്പോൾ, വിഷ്ണുവായി മാറി, വിരാജിനെ അഹാരഭോക്താവാക്കി മുന്നോട്ട് നീങ്ങി; അഹാരഭോക്താവായ വിരാജ് വഴി ആഹാരം കഴിക്കപ്പെടുന്നു—ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞവൻ.
[൧൦] സ യത്പശൂന് അനു വ്യചലദ്രുദ്രോ ഭൂത്വാനുവ്യചലദോഷധീരന്നാദീഃ കൃത്വാ । [൧൧] ഓഷധീഭിരന്നാദീഭിരന്നമത്തി യ ഏവം വേദ
അവൻ മൃഗങ്ങളിലൂടെയും പോയപ്പോൾ, രുദ്രനായി മാറി, ഔഷധികളെ അഹാരഭോക്താക്കളാക്കി മുന്നോട്ട് നീങ്ങി; അഹാരഭോക്താക്കളായ ഔഷധികൾ വഴി ആഹാരം കഴിക്കപ്പെടുന്നു—ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞവൻ.
[൧൨] സ യത്പിതൄന് അനു വ്യചലദ്യമോ രാജാ ഭൂത്വാനുവ്യചലത്സ്വധാകാരമന്നാദം കൃത്വാ സ്വധാകാരേണാന്നാദേനാന്നമത്തി യ ഏവം വേദ
അവൻ പിതൃകളിലൂടെയും പോയപ്പോൾ, യമരാജാവായി മാറി, സ്വധാരൂപത്തെ അഹാരഭോക്താവാക്കി മുന്നോട്ട് നീങ്ങി; അഹാരഭോക്താവായ സ്വധാരൂപം വഴി ആഹാരം കഴിക്കപ്പെടുന്നു—ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞവൻ.
[൧൪] സ യന് മനുഷ്യാന് അനു വ്യചലദഗ്നിര്ഭൂത്വാനുവ്യചലത്സ്വാഹാകാരമന്നാദം കൃത്വാ സ്വാഹാകാരേണാന്നാദേനാന്നമത്തി യ ഏവം വേദ
അവൻ മനുഷ്യരുടെ ഇടയിൽ അഗ്നിയായി സഞ്ചരിച്ചു, 'സ്വാഹാ' എന്നു വിളിച്ചുകൊണ്ട് അന്നത്തിന്റെ ശബ്ദം ഉണർത്തി. ഈ 'സ്വാഹാ' എന്ന വിളിയും അന്നത്തിന്റെ ശബ്ദവുംകൊണ്ട് അവൻ അന്നം കഴിക്കുന്നു. ഇതു ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ അങ്ങനെ തന്നെ അന്നം കഴിക്കും.
[൧൬] സ യദൂര്ധ്വാം ദിശമനു വ്യചലദ്ബൃഹസ്പതിര്ഭൂത്വാനുവ്യചലദ്വഷട്കാരമന്നാദം കൃത്വാ വഷട്കാരേണാന്നാദേനാന്നമത്തി യ ഏവം വേദ
അവൻ മേലോട്ടുള്ള ദിശയിലേക്ക് ബൃഹസ്പതിയായി സഞ്ചരിച്ചു, 'വഷട്' എന്നു വിളിച്ചുകൊണ്ട് അന്നത്തിന്റെ ശബ്ദം ഉണർത്തി. ഈ 'വഷട്' എന്ന വിളിയും അന്നത്തിന്റെ ശബ്ദവുംകൊണ്ട് അവൻ അന്നം കഴിക്കുന്നു. ഇതു ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ അങ്ങനെ തന്നെ അന്നം കഴിക്കും.
[൧൮] സ യദ്ദേവാന് അനു വ്യചലദീശാനോ ഭൂത്വാനുവ്യചലന് മന്യുമന്നാദം കൃത്വാ । [൧ മന്യുനാന്നാദേനാന്നമത്തി യ ഏവം വേദ
അവൻ ദേവന്മാരുടെ ഇടയിൽ ഈശാനനായി സഞ്ചരിച്ചു, 'മന്യു' എന്നു വിളിച്ചുകൊണ്ട് അന്നത്തിന്റെ ശബ്ദം ഉണർത്തി. ഈ 'മന്യു' എന്നതും അന്നത്തിന്റെ ശബ്ദവുംകൊണ്ട് അവൻ അന്നം കഴിക്കുന്നു. ഇതു ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ അങ്ങനെ തന്നെ അന്നം കഴിക്കും.
[൨൦] സ യത്പ്രജാ അനു വ്യചലത്പ്രജാപതിര്ഭൂത്വാനുവ്യചലത്പ്രാണമന്നാദം കൃത്വാ । പ്രാണേനാന്നാദേനാന്നമത്തി യ ഏവം വേദ
അവൻ സകല ജീവികളുടെ ഇടയിൽ പ്രജാപതിയായി സഞ്ചരിച്ചു, ശ്വാസം വിളിച്ചുകൊണ്ട് അന്നത്തിന്റെ ശബ്ദം ഉണർത്തി. ഈ ശ്വാസവും അന്നത്തിന്റെ ശബ്ദവുംകൊണ്ട് അവൻ അന്നം കഴിക്കുന്നു. ഇതു ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ അങ്ങനെ തന്നെ അന്നം കഴിക്കും.
[൨൨] സ യത്സര്വാന് അന്തര്ദേശാന് അനു വ്യചലത്പരമേഷ്ഠീ ഭൂത്വാനുവ്യചലദ്ബ്രഹ്മാന്നാദം കൃത്വാ । [൨൩] ബ്രഹ്മണാന്നാദേനാന്നമത്തി യ ഏവം വേദ
അവൻ എല്ലാ അകത്തുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലൂടെയും പരമേഷ്ഠിയായി സഞ്ചരിച്ചു, ബ്രഹ്മം വിളിച്ചുകൊണ്ട് അന്നത്തിന്റെ ശബ്ദം ഉണർത്തി. ഈ ബ്രഹ്മവും അന്നത്തിന്റെ ശബ്ദവുംകൊണ്ട് അവൻ അന്നം കഴിക്കുന്നു. ഇതു ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ അങ്ങനെ തന്നെ അന്നം കഴിക്കും.
തസ്യ വ്രാത്യസ്യ
ആ വ്രാത്യന്റെ
സപ്ത പ്രാണാഃ സപ്താപാനാഃ സപ്ത വ്യാനാഃ
അവനു ഏഴു പ്രാണങ്ങളും ഏഴു അപാനങ്ങളും ഏഴു വ്യാനങ്ങളും ഉണ്ട്.
യോഽസ്യ പ്രഥമഃ പ്രാണ ഊര്ധ്വോ നാമായം സോ അഗ്നിഃ
അവന്റെ ആദ്യത്തെ പ്രാണൻ, ഊർധ്വ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്, അഗ്നിയാണ്.
യോഽസ്യ ദ്വിതീയഃ പ്രാണഃ പ്രൌഢോ നാമാസൌ സ ആദിത്യഃ
അവന്റെ രണ്ടാമത്തെ പ്രാണൻ, പ്രൗഢ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്, ആദിത്യനാണ്.
യോഽസ്യ തൃതീയഃ പ്രാണോഽഭ്യൂഢോ നാമാസൌ സ ചന്ദ്രമാഃ
അവന്റെ മൂന്നാമത്തെ പ്രാണൻ, അഭ്യൂഢ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്, ചന്ദ്രനാണ്.
യോഽസ്യ ചതുര്ഥഃ പ്രാണോ വിഭൂര്നാമായം സ പവമാനഃ
അവന്റെ നാലാമത്തെ പ്രാണൻ, വിഭൂ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്, പവമാനനാണ്.
യോഽസ്യ പഞ്ചമഃ പ്രാണോ യോനിര്നാമ താ ഇമാ ആപഃ
അവന്റെ അഞ്ചാമത്തെ പ്രാണൻ, യോനി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്, ഇവയാണ് ജലങ്ങൾ.
യോഽസ്യ ഷഷ്ഠഃ പ്രാണഃ പ്രിയോ നാമ ത ഇമേ പശവഃ
അവന്റെ ആറാമത്തെ പ്രാണൻ, പ്രിയ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്, ഇവയാണ് മൃഗങ്ങൾ.
യോഽസ്യ സപ്തമഃ പ്രാണോഽപരിമിതോ നാമ താ ഇമാഃ പ്രജാഃ
അവന്റെ ഏഴാമത്തെ പ്രാണൻ, അപരിമിത എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്, ഇവയാണ് സകല ജീവികൾ.
യോഽസ്യ പ്രഥമോഽപാനഃ സാ പൌര്ണമാസീ
അവന്റെ ആദ്യത്തെ അപാനൻ, അതാണ് പൗർണമാസി.
യോഽസ്യ ദ്വിതീയോഽപാനഃ സാഷ്ടകാ
അവന്റെ രണ്ടാമത്തെ അപാനൻ, അതാണ് അഷ്ടക.
യോഽസ്യ തൃതീയോഽപാനഃ സാമാവാസ്യാ
അവന്റെ മൂന്നാമത്തെ അപാനൻ, അതാണ് സാമാവാസ്യ.
യോഽസ്യ ചതുര്ഥോഽപാനഃ സാ ശ്രദ്ധാ
അവന്റെ നാലാമത്തെ അപാനൻ, അതാണ് വിശ്വാസം.
യോഽസ്യ പഞ്ചമോഽപാനഃ സാ ദീക്ഷാ
അവന്റെ അഞ്ചാമത്തെ ചവിട്ടുപാദം ദീക്ഷയാണ്.
യോഽസ്യ ഷഷ്ഠോഽപാനഃ സ യജ്ഞഃ
അവന്റെ ആറാമത്തെ ചവിട്ടുപാദം യജ്ഞമാണ്.