യ ആത്മദാ ബലദാ യസ്യ വിശ്വ ഉപാസതേ പ്രശിഷം യസ്യ ദേവാഃ । യോഽസ്യേശേ ദ്വിപദോ യശ്ചതുഷ്പദഃ । തസ്യ ദേവസ്യ ക്രുദ്ധസ്യൈതദാഗോ യ ഏവം വിദ്വാംസം ബ്രാഹ്മണം ജിനാതി । ഉദ്വേപയ രോഹിത പ്ര ക്ഷിണീഹി ബ്രഹ്മജ്യസ്യ പ്രതി മുഞ്ച പാശാന്
ആത്മാവും ശക്തിയും നല്കുന്നവന്, എല്ലാവരും ആരാധിക്കുന്നവന്, ദേവന്മാര് ആജ്ഞ പാലിക്കുന്നവന്, ഇരുകാലികളെയും നാലുകാലികളെയും ഭരിക്കുന്നവനാണ് അവന്. അങ്ങനെ അറിയുന്ന ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ ജയിക്കുന്നവന് ദൈവത്തിന് കോപം വരുമ്പോള് ചെയ്യുന്ന പാപമാണിത്. ചുവന്നവനേ, നീ ഉണരൂ, അകറ്റൂ, കുറയ്ക്കൂ; ബ്രഹ്മജ്ഞാനിയുടെ ബന്ധനങ്ങള് നീ അഴിയിക്ക.
കൃഷ്ണായാഃ പുത്രോ അര്ജുനോ രാത്ര്യാ വത്സോഽജായത । സ ഹ ദ്യാമധി രോഹതി രുഹോ രുരോഹ രോഹിതഃ
കറുത്ത രാത്രിയുടെ മകനായ വെള്ളയവന്, ഒരു കിടാവായി ജനിച്ചു. ആകാശത്തില് അവന് ഉയരുന്നു, അവന് ഉയര്ന്നു, ചുവന്നവന് ഉയര്ന്നു.
൧൩.൪ സ ഏതി സവിതാ സ്വര്ദിവസ്പൃഷ്ഠേഽവചാകശത്
അവന് സവിതാവായി സ്വര്ഗത്തിന്റെ മുകളിലേക്ക് പോവുന്നു, താഴെ വാക്ക് പറഞ്ഞ്.
രശ്മിഭിര്നഭ ആഭൃതം മഹേന്ദ്ര ഏത്യാവൃതഃ
കിരണങ്ങളാല് ആകാശം മൂടി, മഹാ ഇന്ദ്രന് പൊതിഞ്ഞ് വരുന്നു.
സ ധാതാ സ വിധര്താ സ വായുര്നഭ ഉച്ഛ്രിതമ്
അവന് തന്നെയാണ് നിലനിര്ത്തുന്നവന്, ക്രമപ്പെടുത്തുന്നവന്, ആകാശത്തില് ഉയരുന്ന വായു.
സോഽര്യമാ സ വരുണഃ സ രുദ്രഃ സ മഹാദേവഃ
അവന് അര്യമനും, അവന് വരുണനും, അവന് രുദ്രനും, അവന് മഹാദേവനും ആണ്.
സോ അഗ്നിഃ സ ഉ സൂര്യഃ സ ഉ ഏവ മഹായമഃ
അവന് അഗ്നിയും, അവന് സൂര്യനും, അവന് മഹായമനും ആണ്.
തം വത്സാ ഉപ തിഷ്ഠന്ത്യേകശീര്ഷാണോ യുതാ ദശ
പത്ത് കിടാക്കള്, ഓരോന്നിനും ഒരു തല, അവനിടത്തേക്ക് ചേര്ന്നു നില്ക്കുന്നു.
പശ്ചാത്പ്രാഞ്ച ആ തന്വന്തി യദുദേതി വി ഭാസതി
അവന് ഉദയിക്കുമ്പോഴും തിളങ്ങുമ്പോഴും അവര് പടിഞ്ഞാറോട്ടും മുന്നോട്ടും വ്യാപിക്കുന്നു.
തസ്യൈഷ മാരുതോ ഗണഃ സ ഏതി ശിക്യാകൃതഃ
ഇവരാണ് മാരുതന്മാരുടെ കൂട്ടം; ഇവർ ഒരു കെട്ടായി വരുന്നു.
രശ്മിഭിര്നഭ ആഭൃതം മഹേന്ദ്ര ഏത്യാവൃതഃ
മഹേന്ദ്രൻ ആകാശത്തിലെ കിരണങ്ങളിൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് വരുന്നു.
തസ്യേമേ നവ കോശാ വിഷ്ടമ്ഭാ നവധാ ഹിതാഃ
ഇവയാണ് അതിന്റെ ഒമ്പത് പാത്രങ്ങൾ; ഒമ്പതായി വച്ചിരിക്കുന്ന ആധാരങ്ങൾ.
സ പ്രജാഭ്യോ വി പശ്യതി യച്ച പ്രാണതി യച്ച ന
അവൻ എല്ലാ ജീവികളെയും നോക്കുന്നു; ഉശിരിക്കുന്നതെയും അല്ലാത്തതെയും.
തമിദം നിഗതം സഹഃ സ ഏഷ ഏക ഏകവൃദേക ഏവ
ഈ ശക്തി അവനിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു; അവൻ ഒരുത്തൻ, ഏകധാരകൻ, ഒരേയൊരുത്തൻ.
ഏതേ അസ്മിന് ദേവാ ഏകവൃതോ ഭവന്തി
ഈ ദേവന്മാർ അവനിൽ ഏകധാരകനായി ഒന്നിക്കുന്നു.
൧൩.൫ കീര്തിശ്ച യശശ്ചാമ്ഭശ്ച നഭശ്ച ബ്രാഹ്മണവര്ചസം ചാന്നം ചാന്നാദ്യം ച
കീർത്തി, യശസ്, വെള്ളം, ആകാശം, ബ്രാഹ്മണത്തിന്റെ പ്രകാശം, അന്നം, ഭക്ഷ്യങ്ങൾ — ഇവയൊക്കെയും.
യ ഏതം ദേവമേകവൃതം വേദ
ഈ ഏകധാരക ദൈവത്തെ ആരറിയുന്നുവോ,
ന ദ്വിതീയോ ന തൃതീയശ്ചതുര്ഥോ നാപ്യുച്യതേ
രണ്ടാമൻ ഇല്ല, മൂന്നാമൻ ഇല്ല, നാലാമൻ പോലും പറയുന്നില്ല.
ന പഞ്ചമോ ന ഷഷ്ഠഃ സപ്തമോ നാപ്യുച്യതേ
അഞ്ചാമൻ ഇല്ല, ആറാമൻ ഇല്ല, ഏഴാമൻ പോലും പറയുന്നില്ല.
നാഷ്ടമോ ന നവമോ ദശമോ നാപ്യുച്യതേ
എട്ടാമൻ ഇല്ല, ഒമ്പതാമൻ ഇല്ല, പത്താമൻ പോലും പറയുന്നില്ല.
സ സര്വസ്മൈ വി പശ്യതി യച്ച പ്രാണതി യച്ച ന
അവൻ എല്ലാം നോക്കുന്നു; ഉശിരിക്കുന്നതെയും അല്ലാത്തതെയും.
തമിദം നിഗതം സഹഃ സ ഏഷ ഏക ഏകവൃദേക ഏവ
ഈ ശക്തി അവനിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു; അവൻ ഒരുത്തൻ, ഏകധാരകൻ, ഒരേയൊരുത്തൻ.
സര്വേ അസ്മിന് ദേവാ ഏകവൃതോ ഭവന്തി
എല്ലാ ദേവന്മാരും അവനിൽ ഏകധാരകനായി ഒന്നിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മ ച തപശ്ച കീര്തിശ്ച യശശ്ചാമ്ഭശ്ച നഭശ്ച ബ്രാഹ്മണവര്ചസം ചാന്നം ചാന്നാദ്യം ച
ബ്രഹ്മം, തപസ്, കീർത്തി, യശസ്, വെള്ളം, ആകാശം, ബ്രാഹ്മണത്തിന്റെ പ്രകാശം, അന്നം, ഭക്ഷ്യങ്ങൾ — ഇവയൊക്കെയും.
ഭൂതം ച ഭവ്യം ച ശ്രദ്ധാ ച രുചിശ്ച സ്വര്ഗശ്ച സ്വധാ ച
കഴിഞ്ഞതും വരാനിരിക്കുന്നതും, വിശ്വാസം, ആനന്ദം, സ്വർഗം, ഹോമം — ഇവയൊക്കെയും.
യ ഏതം ദേവമേകവൃതം വേദ
ഈ ഏകധാരക ദൈവത്തെ ആരറിയുന്നുവോ,
സ ഏവ മൃത്യുഃ സോഽമൃതം സോഽഭ്വം സ രക്ഷഃ
അവൻ തന്നെയാണ് മരണം, അവൻ തന്നെയാണ് അമൃതം, അവൻ തന്നെയാണ് അഗാധം, അവൻ തന്നെയാണ് ദുഷ്ടൻ.
സ രുദ്രോ വസുവനിര്വസുദേയേ നമോവാകേ വഷട്കാരോഽനു സംഹിതഃ
അവൻ രുദ്രൻ സമ്പത്തിന്റെ ദാതാവും ഭൂമിയുടെ അധിപനുമാണ്. ഭക്തിപൂർവ്വം നമസ്കരിക്കുകയും 'വഷട്' എന്ന ഉച്ചാരണത്തോടെ അവനെ ആഹ്വാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
തസ്യേമേ സര്വേ യാതവ ഉപ പ്രശിഷമാസതേ
ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാ ജീവികളും അവന്റെ അടുത്തേക്ക് ഉപദേശം തേടി എത്തുന്നു.
ഏകപാദ്ദ്വിപദോ ഭൂയോ വി ചക്രമേ ദ്വിപാത്ത്രിപാദമഭ്യേതി പശ്ചാത്। ചതുഷ്പാച്ചക്രേ ദ്വിപദാമഭിസ്വരേ സംപശ്യന് പങ്ക്തിമുപതിഷ്ഠമാനഃ । തസ്യ ദേവസ്യ ക്രുദ്ധസ്യൈതദാഗോ യ ഏവം വിദ്വാംസം ബ്രാഹ്മണം ജിനാതി । ഉദ്വേപയ രോഹിത പ്ര ക്ഷിണീഹി ബ്രഹ്മജ്യസ്യ പ്രതി മുഞ്ച പാശാന്
ഒരുകാലോടെ അവന് ഇരുകാലികളേക്കാള് അപ്പുറത്തേക്ക് ചവിട്ടുന്നു; രണ്ടുകാലോടെ മൂന്നുകാലികളിലേക്കു പിന്നില് നിന്ന് സമീപിക്കുന്നു. നാലുകാലോടെ ഇരുകാലികളിലൊടൊപ്പം ചുറ്റുന്നു, നിരയിലെല്ലാം ശ്രദ്ധയോടെ നിലകൊള്ളുന്നു. അങ്ങനെ അറിയുന്ന ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ ജയിക്കുന്നവന് ദൈവത്തിന് കോപം വരുമ്പോള് ചെയ്യുന്ന പാപമാണിത്. ചുവന്നവനേ, നീ ഉണരൂ, അകറ്റൂ, കുറയ്ക്കൂ; ബ്രഹ്മജ്ഞാനിയുടെ ബന്ധനങ്ങള് നീ അഴിയിക്ക.