സഹസ്രാഹ്ണ്യം വിയതാവസ്യ പക്ഷൌ ഹരേര്ഹംസസ്യ പതതഃ സ്വര്ഗമ് । സ ദേവാന്ത്സര്വാന് ഉരസ്യുപദദ്യ സംപശ്യന് യാതി ഭുവനാനി വിശ്വാ । തസ്യ ദേവസ്യ ക്രുദ്ധസ്യൈതദാഗോ യ ഏവം വിദ്വാംസം ബ്രാഹ്മണം ജിനാതി । ഉദ്വേപയ രോഹിത പ്ര ക്ഷിണീഹി ബ്രഹ്മജ്യസ്യ പ്രതി മുഞ്ച പാശാന്
ആയിരം ദിവസങ്ങൾ ആ ഹരിതഹംസത്തിന്റെ ചിറകുകളാണ്; സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പറക്കുന്നു. എല്ലാ ദേവന്മാരെയും ഹൃദയത്തിൽ വെച്ച്, എല്ലായിടത്തും കാണിച്ചുകൊണ്ട് ലോകങ്ങളിലേക്കു സഞ്ചരിക്കുന്നു. അങ്ങനെയുള്ള ദൈവം കോപിച്ചാൽ, ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ ബ്രാഹ്മണനെ ജയിക്കുന്നവനാണ് പാപം ചെയ്യുന്നത്. രോഹിതാ, അവനെ ഉണർത്തി, ബന്ധങ്ങൾ നീക്കി, ബ്രാഹ്മണഹന്താവിന്റെ കെട്ടുകൾ അഴിച്ചു വിടുക.
അയം സ ദേവോ അപ്സ്വന്തഃ സഹസ്രമൂലഃ പരുശാകോ അത്ത്രിഃ । യ ഇദം വിശ്വം ഭുവനം ജജാന । തസ്യ ദേവസ്യ ക്രുദ്ധസ്യൈതദാഗോ യ ഏവം വിദ്വാംസം ബ്രാഹ്മണം ജിനാതി । ഉദ്വേപയ രോഹിത പ്ര ക്ഷിണീഹി ബ്രഹ്മജ്യസ്യ പ്രതി മുഞ്ച പാശാന്
ഇവൻ തന്നെയാണ് ആ ദൈവം, ആയിരം വേരുകളുള്ള, കഠിനതൊലിയും ചുവപ്പുമുള്ളവൻ, ഈ മുഴുവൻ ലോകം സൃഷ്ടിച്ചവൻ. അങ്ങനെയുള്ള ദൈവം കോപിച്ചാൽ, ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ ബ്രാഹ്മണനെ ജയിക്കുന്നവനാണ് പാപം ചെയ്യുന്നത്. രോഹിതാ, അവനെ ഉണർത്തി, ബന്ധങ്ങൾ നീക്കി, ബ്രാഹ്മണഹന്താവിന്റെ കെട്ടുകൾ അഴിച്ചു വിടുക.
യേനാദിത്യാന് ഹരിതഃ സമ്വഹന്തി യേന യജ്ഞേന ബഹവോ യന്തി പ്രജാനന്തഃ । യദേകം ജ്യോതിര്ബഹുധാ വിഭാതി । തസ്യ ദേവസ്യ ക്രുദ്ധസ്യൈതദാഗോ യ ഏവം വിദ്വാംസം ബ്രാഹ്മണം ജിനാതി । ഉദ്വേപയ രോഹിത പ്ര ക്ഷിണീഹി ബ്രഹ്മജ്യസ്യ പ്രതി മുഞ്ച പാശാന്
സമ്യഞ്ചം തന്തും പ്രദിശോഽനു സര്വാ അന്തര്ഗായത്ര്യാമമൃതസ്യ ഗര്ഭേ । തസ്യ ദേവസ്യ ക്രുദ്ധസ്യൈതദാഗോ യ ഏവം വിദ്വാംസം ബ്രാഹ്മണം ജിനാതി । ഉദ്വേപയ രോഹിത പ്ര ക്ഷിണീഹി ബ്രഹ്മജ്യസ്യ പ്രതി മുഞ്ച പാശാന്
എല്ലാ ദിശകളും നേരായ നൂലിനെ പിന്തുടരുന്നു; ഗായത്രീയുടെ ഉള്ളില്, അമൃതത്തിന്റെ ഗര്ഭത്തില്. അങ്ങനെ അറിയുന്ന ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ ജയിക്കുന്നവന് ദൈവത്തിന് കോപം വരുമ്പോള് ചെയ്യുന്ന പാപമാണിത്. ചുവന്നവനേ, നീ ഉണരൂ, അകറ്റൂ, കുറയ്ക്കൂ; ബ്രഹ്മജ്ഞാനിയുടെ ബന്ധനങ്ങള് നീ അഴിയിക്ക.
വി യ ഔര്ണോത്പൃഥിവീം ജായമാന ആ സമുദ്രമദധാതന്തരിക്ഷേ । തസ്യ ദേവസ്യ ക്രുദ്ധസ്യൈതദാഗോ യ ഏവം വിദ്വാംസം ബ്രാഹ്മണം ജിനാതി । ഉദ്വേപയ രോഹിത പ്ര ക്ഷിണീഹി ബ്രഹ്മജ്യസ്യ പ്രതി മുഞ്ച പാശാന്
ജനിച്ചവന് തന്റെ ഊനത്തോടെ ഭൂമിയെ വ്യാപിച്ചു, അന്തരീക്ഷം സമുദ്രത്തിന്മേല് സ്ഥാപിച്ചു. അങ്ങനെ അറിയുന്ന ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ ജയിക്കുന്നവന് ദൈവത്തിന് കോപം വരുമ്പോള് ചെയ്യുന്ന പാപമാണിത്. ചുവന്നവനേ, നീ ഉണരൂ, അകറ്റൂ, കുറയ്ക്കൂ; ബ്രഹ്മജ്ഞാനിയുടെ ബന്ധനങ്ങള് നീ അഴിയിക്ക.
യ ആത്മദാ ബലദാ യസ്യ വിശ്വ ഉപാസതേ പ്രശിഷം യസ്യ ദേവാഃ । യോഽസ്യേശേ ദ്വിപദോ യശ്ചതുഷ്പദഃ । തസ്യ ദേവസ്യ ക്രുദ്ധസ്യൈതദാഗോ യ ഏവം വിദ്വാംസം ബ്രാഹ്മണം ജിനാതി । ഉദ്വേപയ രോഹിത പ്ര ക്ഷിണീഹി ബ്രഹ്മജ്യസ്യ പ്രതി മുഞ്ച പാശാന്
കൃഷ്ണായാഃ പുത്രോ അര്ജുനോ രാത്ര്യാ വത്സോഽജായത । സ ഹ ദ്യാമധി രോഹതി രുഹോ രുരോഹ രോഹിതഃ
കറുത്ത രാത്രിയുടെ മകനായ വെള്ളയവന്, ഒരു കിടാവായി ജനിച്ചു. ആകാശത്തില് അവന് ഉയരുന്നു, അവന് ഉയര്ന്നു, ചുവന്നവന് ഉയര്ന്നു.
൧൩.൪ സ ഏതി സവിതാ സ്വര്ദിവസ്പൃഷ്ഠേഽവചാകശത്
അവന് സവിതാവായി സ്വര്ഗത്തിന്റെ മുകളിലേക്ക് പോവുന്നു, താഴെ വാക്ക് പറഞ്ഞ്.
രശ്മിഭിര്നഭ ആഭൃതം മഹേന്ദ്ര ഏത്യാവൃതഃ
കിരണങ്ങളാല് ആകാശം മൂടി, മഹാ ഇന്ദ്രന് പൊതിഞ്ഞ് വരുന്നു.
സ ധാതാ സ വിധര്താ സ വായുര്നഭ ഉച്ഛ്രിതമ്
അവന് തന്നെയാണ് നിലനിര്ത്തുന്നവന്, ക്രമപ്പെടുത്തുന്നവന്, ആകാശത്തില് ഉയരുന്ന വായു.
സോഽര്യമാ സ വരുണഃ സ രുദ്രഃ സ മഹാദേവഃ
അവന് അര്യമനും, അവന് വരുണനും, അവന് രുദ്രനും, അവന് മഹാദേവനും ആണ്.
സോ അഗ്നിഃ സ ഉ സൂര്യഃ സ ഉ ഏവ മഹായമഃ
അവന് അഗ്നിയും, അവന് സൂര്യനും, അവന് മഹായമനും ആണ്.
തം വത്സാ ഉപ തിഷ്ഠന്ത്യേകശീര്ഷാണോ യുതാ ദശ
പത്ത് കിടാക്കള്, ഓരോന്നിനും ഒരു തല, അവനിടത്തേക്ക് ചേര്ന്നു നില്ക്കുന്നു.
പശ്ചാത്പ്രാഞ്ച ആ തന്വന്തി യദുദേതി വി ഭാസതി
അവന് ഉദയിക്കുമ്പോഴും തിളങ്ങുമ്പോഴും അവര് പടിഞ്ഞാറോട്ടും മുന്നോട്ടും വ്യാപിക്കുന്നു.
തസ്യൈഷ മാരുതോ ഗണഃ സ ഏതി ശിക്യാകൃതഃ
ഇവരാണ് മാരുതന്മാരുടെ കൂട്ടം; ഇവർ ഒരു കെട്ടായി വരുന്നു.
രശ്മിഭിര്നഭ ആഭൃതം മഹേന്ദ്ര ഏത്യാവൃതഃ
മഹേന്ദ്രൻ ആകാശത്തിലെ കിരണങ്ങളിൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് വരുന്നു.
തസ്യേമേ നവ കോശാ വിഷ്ടമ്ഭാ നവധാ ഹിതാഃ
ഇവയാണ് അതിന്റെ ഒമ്പത് പാത്രങ്ങൾ; ഒമ്പതായി വച്ചിരിക്കുന്ന ആധാരങ്ങൾ.
സ പ്രജാഭ്യോ വി പശ്യതി യച്ച പ്രാണതി യച്ച ന
അവൻ എല്ലാ ജീവികളെയും നോക്കുന്നു; ഉശിരിക്കുന്നതെയും അല്ലാത്തതെയും.
തമിദം നിഗതം സഹഃ സ ഏഷ ഏക ഏകവൃദേക ഏവ
ഈ ശക്തി അവനിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു; അവൻ ഒരുത്തൻ, ഏകധാരകൻ, ഒരേയൊരുത്തൻ.
ഏതേ അസ്മിന് ദേവാ ഏകവൃതോ ഭവന്തി
ഈ ദേവന്മാർ അവനിൽ ഏകധാരകനായി ഒന്നിക്കുന്നു.
൧൩.൫ കീര്തിശ്ച യശശ്ചാമ്ഭശ്ച നഭശ്ച ബ്രാഹ്മണവര്ചസം ചാന്നം ചാന്നാദ്യം ച
കീർത്തി, യശസ്, വെള്ളം, ആകാശം, ബ്രാഹ്മണത്തിന്റെ പ്രകാശം, അന്നം, ഭക്ഷ്യങ്ങൾ — ഇവയൊക്കെയും.
യ ഏതം ദേവമേകവൃതം വേദ
ഈ ഏകധാരക ദൈവത്തെ ആരറിയുന്നുവോ,
ന ദ്വിതീയോ ന തൃതീയശ്ചതുര്ഥോ നാപ്യുച്യതേ
രണ്ടാമൻ ഇല്ല, മൂന്നാമൻ ഇല്ല, നാലാമൻ പോലും പറയുന്നില്ല.
ന പഞ്ചമോ ന ഷഷ്ഠഃ സപ്തമോ നാപ്യുച്യതേ
അഞ്ചാമൻ ഇല്ല, ആറാമൻ ഇല്ല, ഏഴാമൻ പോലും പറയുന്നില്ല.
ശുക്രം വഹന്തി ഹരയോ രഘുഷ്യദോ ദേവം ദിവി വര്ചസാ ഭ്രാജമാനമ് । യസ്യോര്ധ്വാ ദിവം തന്വസ്തപന്ത്യര്വാങ്സുവര്ണൈഃ പടരൈര്വി ഭാതി । തസ്യ ദേവസ്യ ക്രുദ്ധസ്യൈതദാഗോ യ ഏവം വിദ്വാംസം ബ്രാഹ്മണം ജിനാതി । ഉദ്വേപയ രോഹിത പ്ര ക്ഷിണീഹി ബ്രഹ്മജ്യസ്യ പ്രതി മുഞ്ച പാശാന്
പച്ചക്കുതിരകള് പ്രകാശമുള്ള ദൈവത്തെ ആകാശത്തില് തിളക്കത്തോടെ വഹിക്കുന്നു. അവന്റെ നേരേ ഉയരുന്ന കിരണങ്ങള് സ്വര്ഗത്തെ ചൂടാക്കുന്നു, താഴെ അവന് പൊന്നുപോലെയുള്ള പതാകകളോടെ തിളങ്ങുന്നു. അങ്ങനെ അറിയുന്ന ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ ജയിക്കുന്നവന് ദൈവത്തിന് കോപം വരുമ്പോള് ചെയ്യുന്ന പാപമാണിത്. ചുവന്നവനേ, നീ ഉണരൂ, അകറ്റൂ, കുറയ്ക്കൂ; ബ്രഹ്മജ്ഞാനിയുടെ ബന്ധനങ്ങള് നീ അഴിയിക്ക.
ആദിത്യന്മാരെ പച്ചക്കുതിരകള് വഹിക്കുന്നതും, യജ്ഞംകൊണ്ട് അനേകം ജ്ഞാനികള് ലക്ഷ്യത്തിലെത്തുന്നതും, ഒറ്റ പ്രകാശം പല രൂപത്തില് തിളങ്ങുന്നതും അവനാലാണ്. അങ്ങനെ അറിയുന്ന ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ ജയിക്കുന്നവന് ദൈവത്തിന് കോപം വരുമ്പോള് ചെയ്യുന്ന പാപമാണിത്. ചുവന്നവനേ, നീ ഉണരൂ, അകറ്റൂ, കുറയ്ക്കൂ; ബ്രഹ്മജ്ഞാനിയുടെ ബന്ധനങ്ങള് നീ അഴിയിക്ക.
സപ്ത യുഞ്ജന്തി രഥമേകചക്രമേകോ അശ്വോ വഹതി സപ്തനാമാ । ത്രിനാഭി ചക്രമജരമനര്വം യത്രേമാ വിശ്വാ ഭുവനാധി തസ്ഥുഃ । തസ്യ ദേവസ്യ ക്രുദ്ധസ്യൈതദാഗോ യ ഏവം വിദ്വാംസം ബ്രാഹ്മണം ജിനാതി । ഉദ്വേപയ രോഹിത പ്ര ക്ഷിണീഹി ബ്രഹ്മജ്യസ്യ പ്രതി മുഞ്ച പാശാന്
ഏകചക്രമുള്ള രഥം ഏഴുപേര് ചേര്ന്ന് കെട്ടുന്നു; ഏഴു പേരുള്ള ഒരു കുതിര അതിനെ വഹിക്കുന്നു. മൂന്നു അക്ഷങ്ങളുള്ള, പഴയതും തകരാത്തതുമായ ആ ചക്രത്തില് എല്ലാ ലോകങ്ങളും നിലകൊള്ളുന്നു. അങ്ങനെ അറിയുന്ന ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ ജയിക്കുന്നവന് ദൈവത്തിന് കോപം വരുമ്പോള് ചെയ്യുന്ന പാപമാണിത്. ചുവന്നവനേ, നീ ഉണരൂ, അകറ്റൂ, കുറയ്ക്കൂ; ബ്രഹ്മജ്ഞാനിയുടെ ബന്ധനങ്ങള് നീ അഴിയിക്ക.
അഷ്ടധാ യുക്തോ വഹതി വഹ്നിരുഗ്രഃ പിതാ ദേവാനാം ജനിതാ മതീനാമ് । ഋതസ്യ തന്തും മനസാ മിമാനഃ സര്വാ ദിശഃ പവതേ മാതരിശ്വാ । തസ്യ ദേവസ്യ ക്രുദ്ധസ്യൈതദാഗോ യ ഏവം വിദ്വാംസം ബ്രാഹ്മണം ജിനാതി । ഉദ്വേപയ രോഹിത പ്ര ക്ഷിണീഹി ബ്രഹ്മജ്യസ്യ പ്രതി മുഞ്ച പാശാന്
എട്ട് വിധത്തില് കെട്ടിയ ശക്തനായ അഗ്നി മുന്നോട്ട് നീങ്ങുന്നു; ദേവന്മാരുടെ പിതാവും ചിന്തകളുടെ സ്രഷ്ടാവുമാണ് അവന്. സത്യത്തിന്റെ നൂല് മനസ്സില് അളക്കുമ്പോള് മാതരിശ്വന് എല്ലാ ദിശകളിലൂടെയും സഞ്ചരിക്കുന്നു. അങ്ങനെ അറിയുന്ന ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ ജയിക്കുന്നവന് ദൈവത്തിന് കോപം വരുമ്പോള് ചെയ്യുന്ന പാപമാണിത്. ചുവന്നവനേ, നീ ഉണരൂ, അകറ്റൂ, കുറയ്ക്കൂ; ബ്രഹ്മജ്ഞാനിയുടെ ബന്ധനങ്ങള് നീ അഴിയിക്ക.
{൧൩} നിമ്രുചസ്തിസ്രോ വ്യുഷോ ഹ തിസ്രസ്ത്രീണി രജാംസി ദിവോ അങ്ഗ തിസ്രഃ । വിദ്മാ തേ അഗ്നേ ത്രേധാ ജനിത്രം ത്രേധാ ദേവാനാം ജനിമാനി വിദ്മ । തസ്യ ദേവസ്യ ക്രുദ്ധസ്യൈതദാഗോ യ ഏവം വിദ്വാംസം ബ്രാഹ്മണം ജിനാതി । ഉദ്വേപയ രോഹിത പ്ര ക്ഷിണീഹി ബ്രഹ്മജ്യസ്യ പ്രതി മുഞ്ച പാശാന്
മൂന്ന് ഉഷസ്സുകള് താഴേക്ക് ഇറങ്ങുന്നു, മൂന്ന് ഉഷസ്സുകള് ഉയരുന്നു; ആകാശത്തിന് മൂന്ന് പ്രദേശങ്ങളുണ്ട്, സ്വര്ഗങ്ങള് മൂന്നാണ്. അഗ്നേ, നിന്റെ മൂന്നു ജനനങ്ങളും ദേവന്മാരുടെ മൂന്നു ഉത്ഭവങ്ങളും ഞങ്ങള് അറിയുന്നു. അങ്ങനെ അറിയുന്ന ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ ജയിക്കുന്നവന് ദൈവത്തിന് കോപം വരുമ്പോള് ചെയ്യുന്ന പാപമാണിത്. ചുവന്നവനേ, നീ ഉണരൂ, അകറ്റൂ, കുറയ്ക്കൂ; ബ്രഹ്മജ്ഞാനിയുടെ ബന്ധനങ്ങള് നീ അഴിയിക്ക.
ത്വമഗ്നേ ക്രതുഭിഃ കേതുഭിര്ഹിതോഽര്കഃ സമിദ്ധ ഉദരോചഥാ ദിവി । കിമഭ്യാര്ചന് മരുതഃ പൃശ്നിമാതരോ യദ്രോഹിതമജനയന്ത ദേവാഃ । തസ്യ ദേവസ്യ ക്രുദ്ധസ്യൈതദാഗോ യ ഏവം വിദ്വാംസം ബ്രാഹ്മണം ജിനാതി । ഉദ്വേപയ രോഹിത പ്ര ക്ഷിണീഹി ബ്രഹ്മജ്യസ്യ പ്രതി മുഞ്ച പാശാന്
അഗ്നേ, നീ കര്മങ്ങളാലും ചിഹ്നങ്ങളാലും സ്ഥാപിതനാണ്; ജ്വലിച്ചുകൊണ്ട് ആകാശത്തില് തിളങ്ങുന്നു. ദേവന്മാര് ചുവന്നവനെ ജനിപ്പിച്ചപ്പോള് മരുത്മാര്, പൃഷ്ണിയുടെ മക്കള്, എന്താണ് സ്തുതിച്ചത്? അങ്ങനെ അറിയുന്ന ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ ജയിക്കുന്നവന് ദൈവത്തിന് കോപം വരുമ്പോള് ചെയ്യുന്ന പാപമാണിത്. ചുവന്നവനേ, നീ ഉണരൂ, അകറ്റൂ, കുറയ്ക്കൂ; ബ്രഹ്മജ്ഞാനിയുടെ ബന്ധനങ്ങള് നീ അഴിയിക്ക.
ആത്മാവും ശക്തിയും നല്കുന്നവന്, എല്ലാവരും ആരാധിക്കുന്നവന്, ദേവന്മാര് ആജ്ഞ പാലിക്കുന്നവന്, ഇരുകാലികളെയും നാലുകാലികളെയും ഭരിക്കുന്നവനാണ് അവന്. അങ്ങനെ അറിയുന്ന ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ ജയിക്കുന്നവന് ദൈവത്തിന് കോപം വരുമ്പോള് ചെയ്യുന്ന പാപമാണിത്. ചുവന്നവനേ, നീ ഉണരൂ, അകറ്റൂ, കുറയ്ക്കൂ; ബ്രഹ്മജ്ഞാനിയുടെ ബന്ധനങ്ങള് നീ അഴിയിക്ക.
ഏകപാദ്ദ്വിപദോ ഭൂയോ വി ചക്രമേ ദ്വിപാത്ത്രിപാദമഭ്യേതി പശ്ചാത്। ചതുഷ്പാച്ചക്രേ ദ്വിപദാമഭിസ്വരേ സംപശ്യന് പങ്ക്തിമുപതിഷ്ഠമാനഃ । തസ്യ ദേവസ്യ ക്രുദ്ധസ്യൈതദാഗോ യ ഏവം വിദ്വാംസം ബ്രാഹ്മണം ജിനാതി । ഉദ്വേപയ രോഹിത പ്ര ക്ഷിണീഹി ബ്രഹ്മജ്യസ്യ പ്രതി മുഞ്ച പാശാന്
ഒരുകാലോടെ അവന് ഇരുകാലികളേക്കാള് അപ്പുറത്തേക്ക് ചവിട്ടുന്നു; രണ്ടുകാലോടെ മൂന്നുകാലികളിലേക്കു പിന്നില് നിന്ന് സമീപിക്കുന്നു. നാലുകാലോടെ ഇരുകാലികളിലൊടൊപ്പം ചുറ്റുന്നു, നിരയിലെല്ലാം ശ്രദ്ധയോടെ നിലകൊള്ളുന്നു. അങ്ങനെ അറിയുന്ന ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ ജയിക്കുന്നവന് ദൈവത്തിന് കോപം വരുമ്പോള് ചെയ്യുന്ന പാപമാണിത്. ചുവന്നവനേ, നീ ഉണരൂ, അകറ്റൂ, കുറയ്ക്കൂ; ബ്രഹ്മജ്ഞാനിയുടെ ബന്ധനങ്ങള് നീ അഴിയിക്ക.