രാജസൂയം വാജപേയമഗ്നിഷ്ടോമസ്തദധ്വരഃ । അര്കാശ്വമേധാവുച്ഛിഷ്ടേ ജീവബര്ഹിര്മദിന്തമഃ
രാജസൂയം, വാജപേയവും അഗ്നിഷ്ടോമയാഗവും ആ യാഗവും; അര്ക്കയും അശ്വമേധവും ശേഷിച്ചതില് ഉണ്ട്, ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ദര്ഭയും ഏറ്റവും ഉല്ലാസകരമായതും.
അഗ്ന്യാധേയമഥോ ദീക്ഷാ കാമപ്രശ്ഛന്ദസാ സഹ । ഉത്സന്നാ യജ്ഞാഃ സത്രാണ്യുച്ഛിഷ്ടേഽധി സമാഹിതാഃ
അഗ്നി സ്ഥാപനം, ദീക്ഷ, ആഗ്രഹിച്ച ഛന്ദസ്സുകളൊക്കെയും; നഷ്ടമായ യജ്ഞങ്ങളും സഹയജ്ഞങ്ങളും ശേഷിച്ചതില് ഒന്നായി ചേര്ന്നിരിക്കുന്നു.
അഗ്നിഹോത്രം ച ശ്രദ്ധാ ച വഷട്കാരോ വ്രതം തപഃ । ദക്ഷിണേഷ്ടം പൂര്തം ചോച്ഛിഷ്ടേഽധി സമാഹിതാഃ
അഗ്നിഹോത്രം, വിശ്വാസം, വഷട് വിളി, വ്രതം, തപസ്സ്; ദക്ഷിണയാഗവും പുണ്യപ്രവര്ത്തിയും ശേഷിച്ചതില് ഒന്നായി ചേര്ന്നിരിക്കുന്നു.
ഏകരാത്രോ ദ്വിരാത്രഃ സദ്യഃക്രീഃ പ്രക്രീരുക്ഥ്യഃ । ഓതം നിഹിതമുച്ഛിഷ്ടേ യജ്ഞസ്യാണൂനി വിദ്യയാ
ഒരുനാള്, രണ്ടുനാള്, ഉടനടി, ആവര്ത്തിച്ച, ഉക്ത്യയാഗങ്ങള്; നൂലില് നെയ്തതും സൂക്ഷിച്ചതും, യജ്ഞത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മഭാഗങ്ങള് ശേഷിച്ചതില് അറിയപ്പെടുന്നു.
{൧൯} ചതൂരാത്രഃ പഞ്ചരാത്രഃ ഷഡ്രാത്രശ്ചോഭയഃ സഹ । ഷോഡശീ സപ്തരാത്രശ്ചോച്ഛിഷ്ടാജ്ജജ്ഞിരേ സര്വേ യേ യജ്ഞാ അമൃതേ ഹിതാഃ
നാലുനാള്, അഞ്ചുനാള്, ആറുനാള് യാഗങ്ങള്, രണ്ടും ചേര്ന്നതും; പതിനാറും ഏഴുനാളും യാഗങ്ങള് എല്ലാം ശേഷിച്ചതില് ജനിച്ചു, അമൃതത്തില് നിലനില്ക്കുന്നവ.
പ്രതീഹാരോ നിധനം വിശ്വജിച്ചാഭിജിച്ച യഃ । സാഹ്നാതിരാത്രാവുച്ഛിഷ്ടേ ദ്വാദശാഹോഽപി തന് മയി
പ്രതിഹാരവും സമാപനവും വിജയവും ജയവും; സഹനയും അതിരാത്രവും പന്ത്രണ്ടുനാള് യാഗവും ശേഷിച്ചതിലും എന്നിലുമുണ്ട്.
സൂനൃതാ സംനതിഃ ക്ഷേമഃ സ്വധോര്ജാമൃതം സഹഃ । ഉച്ഛിഷ്ടേ സര്വേ പ്രത്യഞ്ചഃ കാമാഃ കാമേന താതൃപുഃ
സത്യവാദിത്വം, വിനയം, സുരക്ഷ, സ്വധ, അമൃതം, ശക്തി; ശേഷിച്ചതില് എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും തിരിച്ചു പോകുന്നു, ആഗ്രഹം കൊണ്ട് തൃപ്തരായി.
നവ ഭൂമീഃ സമുദ്രാ ഉച്ഛിഷ്ടേഽധി ശ്രിതാ ദിവഃ । ആ സൂര്യോ ഭാത്യുച്ഛിഷ്ടേഽഹോരാത്രേ അപി തന് മയി
ഒമ്പത് ഭൂമികളും സമുദ്രങ്ങളും ശേഷിച്ചതില് ആകാശത്തില് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; സൂര്യന് പ്രകാശിക്കുമ്പോള്, ശേഷിച്ചതില് പകലും രാത്രിയും എന്നിലുമുണ്ട്.
ഉപഹവ്യം വിഷൂവന്തം യേ ച യജ്ഞാ ഗുഹാ ഹിതാഃ । ബിഭര്തി ഭര്താ വിശ്വസ്യോച്ഛിഷ്ടോ ജനിതുഃ പിതാ
അര്പ്പണങ്ങള്, വിഷുവിന് സമയവും രഹസ്യമായി സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്ന യാഗങ്ങളും; എല്ലാം ഭരിക്കുന്നവന്, ശേഷിച്ചതില്, സൃഷ്ടിയുടെ പിതാവാണ്.
പിതാ ജനിതുരുച്ഛിഷ്ടോഽസോഃ പൌത്രഃ പിതാമഹഃ । സ ക്ഷിയതി വിശ്വസ്യേശാനോ വൃഷാ ഭൂമ്യാമതിഘ്ന്യഃ
പിതാവും സ്രഷ്ടാവും ശേഷിച്ചതും, പ്രാണനും മകനും പിതാമഹനും; അവന് എല്ലാറ്റിനെയും ഭരിക്കുന്ന കര്ത്താവായി ഭൂമിയുടെ വൃഷഭനായി, ജയിക്കാനാവാത്തവനായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ഋതം സത്യം തപോ രാഷ്ട്രം ശ്രമോ ധര്മശ്ച കര്മ ച । ഭൂതം ഭവിഷ്യദുച്ഛിഷ്ടേ വീര്യം ലക്ഷ്മീര്ബലം ബലേ
ന്യായം, സത്യം, തപം, രാജ്യം, പരിശ്രമം, ധർമ്മം, പ്രവർത്തനം, കഴിഞ്ഞതും വരാനിരിക്കുന്നതും, ശേഷിച്ചതും, വീര്യം, ഐശ്വര്യം, ശക്തി—ഇവയെല്ലാം ശേഷിപ്പിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
സമൃദ്ധിരോജ ആകൂതിഃ ക്ഷത്രം രാഷ്ട്രം ഷഡുര്വ്യഃ । സംവത്സരോഽധ്യുച്ഛിഷ്ട ഇഡാ പ്രൈഷാ ഗ്രഹാ ഹവിഃ
സമൃദ്ധി, പ്രകാശം, മനസ്സിലെ ആഗ്രഹം, അധികാരം, രാജ്യം, ആറു ঋതുക്കൾ, സംവത്സരം, ശേഷിപ്പിൽ ഇടംപിടിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇള, ആജ്ഞ, ഹോമപാത്രങ്ങൾ, ഹോമം—ഇവയും അവിടെയുണ്ട്.
ചതുര്ഹോതാര ആപ്രിയശ്ചാതുര്മാസ്യാനി നീവിദഃ । ഉച്ഛിഷ്ടേ യജ്ഞാ ഹോത്രാഃ പശുബന്ധാസ്തദിഷ്ടയഃ
നാലു ഹോത്രാക്കന്മാർ, ആഹ്വാനകൻ, നാലുമാസം കൊണ്ടുള്ള യാഗങ്ങൾ, പ്രഖ്യാപനങ്ങൾ, ശേഷിപ്പിൽ യാഗങ്ങൾ, ഹോത്രകർമ്മങ്ങൾ, പശുബന്ധങ്ങൾ, ആഗ്രഹിച്ച ഹോമങ്ങൾ—ഇവയും ഉണ്ട്.
അര്ധമാസാശ്ച മാസാശ്ചാര്തവാ ഋതുഭിഃ സഹ । ഉച്ഛിഷ്ടേ ഘോഷിണീരാപ സ്തനയിത്നുഃ ശ്രുതിര്മഹീ
അർദ്ധമാസങ്ങൾ, മാസങ്ങൾ, ঋതുക്കളോടൊപ്പം ঋതുക്കാലങ്ങൾ, ശേഷിപ്പിൽ ഗംഭീരമായ വെള്ളങ്ങൾ, ഇടിമുഴക്കം, കേൾവ്, ഭൂമി—ഇവയും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
{൨൦} ശര്കരാഃ സികതാ അശ്മാന ഓഷധയോ വീരുധസ്തൃണാ । അഭ്രാണി വിദ്യുതോ വര്ഷമുച്ഛിഷ്ടേ സംശ്രിതാ ശ്രിതാ
ചെറുകല്ലുകൾ, മണൽ, കല്ലുകൾ, ഔഷധികൾ, ചെടികൾ, പുല്ലുകൾ, മേഘങ്ങൾ, മിന്നൽ, മഴ—ഇവയെല്ലാം ശേഷിപ്പിൽ ഒന്നിച്ചു ചേരുന്നു, അവിടെ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു.
രാദ്ധിഃ പ്രാപ്തിഃ സമാപ്തിര്വ്യാപ്തിര്മഹ ഏധതുഃ । അത്യാപ്തിരുച്ഛിഷ്ടേ ഭൂതിശ്ചാഹിതാ നിഹിതാ ഹിതാ
വിജയം, പ്രാപ്തി, സമാപ്തി, വ്യാപനം, മഹത്വം, വർദ്ധന, അത്യധികമായ പ്രാപ്തി, ശേഷിപ്പിൽ ഐശ്വര്യവും, സൂക്ഷിച്ചതും, നിക്ഷേപിച്ചതും, ഉപകാരപ്രദമായതും ഉണ്ട്.
യച്ച പ്രാണതി പ്രാണേന യച്ച പശ്യതി ചക്ഷുഷാ । ഉച്ഛിഷ്ടാജ്ജജ്ഞിരേ സര്വേ ദിവി ദേവാ ദിവിശ്രിതഃ
ശ്വാസം കൊണ്ട് ജീവിക്കുന്നതും, കണ്ണുകൊണ്ട് കാണുന്നതും—ഇവയെല്ലാം ശേഷിപ്പിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്; ദിവിയിൽ ദേവന്മാരും അവിടെ വസിക്കുന്നവരും.
ഋചഃ സാമാനി ഛന്ദാംസി പുരാണം യജുഷാ സഹ । ഉച്ഛിഷ്ടാജ്ജജ്ഞിരേ സര്വേ ദിവി ദേവാ ദിവിശ്രിതഃ
ഋക് വേദം, സാമഗാനങ്ങൾ, ഛന്ദസ്സുകൾ, പുരാണം, യജുസ്സുമായി കൂടി—ഇവയെല്ലാം ശേഷിപ്പിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്; ദിവിയിൽ ദേവന്മാരും അവിടെ വസിക്കുന്നവരും.
പ്രാണാപാനൌ ചക്ഷുഃ ശ്രോത്രമക്ഷിതിശ്ച ക്ഷിതിശ്ച യാ । ഉച്ഛിഷ്ടാജ്ജജ്ഞിരേ സര്വേ ദിവി ദേവാ ദിവിശ്രിതഃ
ശ്വാസവും ഉച്ച്വാസവും, കാഴ്ച, ശ്രവണശക്തി, നശിക്കാത്തതും നശിക്കുന്നതും—ഇവയെല്ലാം ശേഷിപ്പിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്; ദിവിയിൽ ദേവന്മാരും അവിടെ വസിക്കുന്നവരും.
ആനന്ദാ മോദാഃ പ്രമുദോഽഭീമോദമുദശ്ച യേ । ഉച്ഛിഷ്ടാജ്ജജ്ഞിരേ സര്വേ ദിവി ദേവാ ദിവിശ്രിതഃ
ആനന്ദങ്ങൾ, സന്തോഷങ്ങൾ, ഉല്ലാസങ്ങൾ, പരമാനന്ദം, സുഖം—ഇവയെല്ലാം ശേഷിപ്പിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്; ദിവിയിൽ ദേവന്മാരും അവിടെ വസിക്കുന്നവരും.
ദേവാഃ പിതരോ മനുഷ്യാ ഗന്ധര്വാപ്സരസശ്ച യേ । ഉച്ഛിഷ്ടാജ്ജജ്ഞിരേ സര്വേ ദിവി ദേവാ ദിവിശ്രിതഃ
ദേവന്മാർ, പിതാക്കന്മാർ, മനുഷ്യർ, ഗന്ധർവന്മാർ, അപ്സരസ്സുകൾ—ഇവരെല്ലാം ശേഷിപ്പിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്; ദിവിയിൽ ദേവന്മാരും അവിടെ വസിക്കുന്നവരും.
11.8(൧൧.൧൦) യന് മന്യുര്ജായാമാവഹത്സംകല്പസ്യ ഗൃഹാദധി । ക ആസം ജന്യാഃ കേ വരാഃ ക ഉ ജ്യേഷ്ഠവരോഽഭവത്
കോപം ഭാര്യയെ സങ്കല്പത്തിന്റെ വീടിൽ നിന്ന് കൊണ്ടുവന്നു. ആരായിരുന്നു അവളുടെ മക്കൾ? ആരാണ് ശ്രേഷ്ഠർ? ആരാണ് മൂത്തവനും ശ്രേഷ്ഠനുമായത്?
തപശ്ചൈവാസ്താം കര്മ ചാന്തര്മഹത്യര്ണവേ । ത ആസം ജന്യാസ്തേ വരാ ബ്രഹ്മ ജ്യേഷ്ഠവരോഽഭവത്
മഹാസമുദ്രത്തിനുള്ളിൽ തപസ്സും പ്രവർത്തിയും ഉണ്ടായിരുന്നു. അവയാണ് മക്കളും ശ്രേഷ്ഠരും. ബ്രഹ്മാവാണ് മൂത്തവനും ശ്രേഷ്ഠനുമായത്.
ദശ സാകമജായന്ത ദേവാ ദേവേഭ്യഃ പുരാ । യോ വൈ താന് വിദ്യാത്പ്രത്യക്ഷം സ വാ അദ്യ മഹദ്വദേത്
പത്ത് ദേവന്മാർ ഒരുമിച്ച് ജനിച്ചു; അവർ ദേവന്മാരിൽ നിന്നായിരുന്നു. ആരെങ്കിലും അവരെ നേരിട്ട് അറിയുന്നുവെങ്കിൽ, ഇന്നവൻ മഹത്തായതിനെ പ്രഖ്യാപിക്കട്ടെ.
പ്രാണാപാനൌ ചക്ഷുഃ ശ്രോത്രമക്ഷിതിശ്ച ക്ഷിതിശ്ച യാ । വ്യാനോദാനൌ വാങ്മനസ്തേ വാ ആകൂതിമാവഹന്
ശ്വാസവും ഉച്ച്വാസവും, കാഴ്ച, കേൾവ്, നശിക്കാത്തതും നശിക്കുന്നതും, വ്യാപനവും ഉയർന്ന ശ്വാസവും, വാക്കും മനസ്സും—ഇവയാണ് ആഗ്രഹത്തെ ഉണർത്തിയത്.
അജാതാ ആസന്ന് ഋതവോഽഥോ ധാതാ ബൃഹസ്പതിഃ । ഇന്ദ്രാഗ്നീ അശ്വിനാ തര്ഹി കം തേ ജ്യേഷ്ഠമുപാസത
ആർതുക്കൾ അപ്പോൾ ജനിച്ചിരുന്നില്ല; പിന്നെ സ്രഷ്ടാവും ബൃഹസ്പതിയും ഇന്ദ്രനും അഗ്നിയും അശ്വിനികളും. അവർ ആരെയാണ് മൂത്തവനായി ആരാധിച്ചത്?
തപശ്ചൈവാസ്താം കര്മ ചാന്തര്മഹത്യര്ണവേ । തപോ ഹ ജജ്ഞേ കര്മണസ്തത്തേ ജ്യേഷ്ഠമുപാസത
മഹാസമുദ്രത്തിനുള്ളിൽ തപസ്സും പ്രവർത്തിയും ഉണ്ടായിരുന്നു. പ്രവർത്തിയിൽ നിന്ന് തപസ്സാണ് ജനിച്ചത്; അതിനെയാണ് അവർ മൂത്തവനായി ആരാധിച്ചത്.
യേത ആസീദ്ഭൂമിഃ പൂര്വാ യാമദ്ധാതയ ഇദ്വിദുഃ । യോ വൈ താം വിദ്യാന് നാമഥാ സ മന്യേത പുരാണവിത്
ആദിയിലെ ഭൂമി സ്രഷ്ടാക്കൾ അറിയുന്നതുപോലെയാണ്. ആരെങ്കിലും അതിന്റെ പേരറിയുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ തന്നെ പുരാതനവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനെന്ന് കരുതട്ടെ.
കുത ഇന്ദ്രഃ കുതഃ സോമഃ കുതോ അഗ്നിരജായത । കുതസ്ത്വഷ്ടാ സമഭവത്കുതോ ധാതാജായത
ഇന്ദ്രൻ എവിടെ നിന്നാണ് ഉദിച്ചത്? സോമൻ എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്? അഗ്നി എവിടെ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്? ത്വഷ്ടാവ് എവിടെ നിന്നാണ് ഉദിച്ചത്? ധാതാവ് എവിടെ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്?
ഇന്ദ്രാദിന്ദ്രഃ സോമാത്സോമോ അഗ്നേരഗ്നിരജായത । ത്വഷ്ടാ ഹ ജജ്ഞേ ത്വഷ്ടുര്ധാതുര്ധാതാജായത
ഇന്ദ്രനിൽ നിന്ന് തന്നെ ഇന്ദ്രൻ ജനിച്ചു, സോമനിൽ നിന്ന് തന്നെ സോമൻ, അഗ്നിയിൽ നിന്ന് തന്നെ അഗ്നി. ത്വഷ്ടാവ് ത്വഷ്ടാവിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്, ധാതാവ് ധാതാവിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്.