സര്വാന് ദേവാന് ഇദം ബ്രൂമഃ സത്യസന്ധാന് ഋതാവൃധഃ । സര്വാഭിഃ പത്നീഭിഃ സഹ തേ നോ മുഞ്ചന്ത്വംഹസഃ
നാം സത്യത്തിൽ ഉറച്ചവരും ധർമ്മത്തിൽ വളർന്നവരുമായ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും അവരുടെ എല്ലാ ഭാര്യമാരോടൊപ്പം പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. ഇവർ നമ്മെ കഷ്ടങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിപ്പിക്കട്ടെ.
ഭൂതം ബ്രൂമോ ഭൂതപതിം ഭൂതാനാമുത യോ വശീ । ഭൂതാനി സര്വാ സംഗത്യ തേ നോ മുഞ്ചന്ത്വംഹസഃ
നാം എല്ലാ ഭൂതങ്ങളെയും അവരുടെ അധിപനെയും സകല ജീവജാലങ്ങളുടെ കർത്താവിനെയും പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. എല്ലാ ജീവികളും ഒന്നിച്ചു കൂടുമ്പോൾ, അവർ നമ്മെ കഷ്ടങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിപ്പിക്കട്ടെ.
യാ ദേവീഃ പഞ്ച പ്രദിശോ യേ ദേവാ ദ്വാദശ ഋതവഃ । സംവത്സരസ്യ യേ ദംഷ്ട്രാസ്തേ നഃ സന്തു സദാ ശിവാഃ
അയാള് ദിക്കുകളായ അഞ്ചു ദേവിമാരും, മാസങ്ങളായ പന്ത്രണ്ടു ദേവന്മാരും, വര്ഷത്തിന്റെ പല്ലുകളായവയും എപ്പോഴും ഞങ്ങള്ക്കു ശുഭം നല്കട്ടെ.
യന് മാതലീ രഥക്രീതമമൃതം വേദ ഭേഷജമ് । തദിന്ദ്രോ അപ്സു പ്രാവേശയത്തദാപോ ദത്ത ഭേഷജമ്
മാതലി എന്ന രഥസാരഥി അറിയുന്ന അമൃതമായ ഔഷധം ഇന്ദ്രന് വെള്ളത്തില് വെച്ചു; ആ ഔഷധം വെള്ളം ഞങ്ങള്ക്കു നല്കട്ടെ.
11.7(൧൧.൯) ഉച്ഛിഷ്ടേ നാമ രൂപം ചോച്ഛിഷ്ടേ ലോക ആഹിതഃ । ഉച്ഛിഷ്ട ഇന്ദ്രശ്ചാഗ്നിശ്ച വിശ്വമന്തഃ സമാഹിതമ്
ശേഷിച്ചതില് പേരും രൂപവും ഉണ്ടു; ലോകം അതില് അധിഷ്ഠിതമാണ്. ഇന്ദ്രനും അഗ്നിയും അതില് ഉണ്ട്; എല്ലാം അതിനകത്താണ്.
ഉച്ഛിഷ്ടേ ദ്യാവാപൃഥിവീ വിശ്വം ഭൂതം സമാഹിതമ് । ആപഃ സമുദ്ര ഉച്ഛിഷ്ടേ ചന്ദ്രമാ വാത ആഹിതഃ
ശേഷിച്ചതില് ആകാശവും ഭൂമിയും, എല്ലാ ജീവികളും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു; വെള്ളവും സമുദ്രവും, ചന്ദ്രനും കാറ്റും അതില് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
സന്ന് ഉച്ഛിഷ്ടേ അസംശ്ചോഭൌ മൃത്യുര്വാജഃ പ്രജാപതിഃ । ലൌക്യാ ഉച്ഛിഷ്ട ആയത്താ വ്രശ്ച ദ്രശ്ചാപി ശ്രീര്മയി
സത്യം അസത്യം രണ്ടും ശേഷിച്ചതില് ഉണ്ട്; മരണവും ശക്തിയും സൃഷ്ടാവും അവിടെയുണ്ട്. ലോകത്തിലെ കാര്യങ്ങള് അതില് ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; ദു:ഖവും ദര്ശനവും ഐശ്വര്യവും എന്നിലുമുണ്ട്.
ദൃഢോ ദൃംഹ സ്ഥിരോ ന്യോ ബ്രഹ്മ വിശ്വസൃജോ ദശ । നാഭിമിവ സര്വതശ്ചക്രമുച്ഛിഷ്ടേ ദേവതാഃ ശ്രിതാഃ
ദൃഢതയും സ്ഥിരതയും പുതുമയും, ലോകം സൃഷ്ടിച്ച പത്തു സ്രഷ്ടാക്കളും; നാഭിപോലെ എല്ലാ ദിക്കിലും ചക്രംപോലെ, ദേവതകള് ശേഷിച്ചതില് ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഋക്സാമ യജുരുച്ഛിഷ്ട ഉദ്ഗീഥഃ പ്രസ്തുതം സ്തുതമ് । ഹിങ്കാര ഉച്ഛിഷ്ടേ സ്വരഃ സാമ്നോ മേഡിശ്ച തന് മയി
ഋഗ്, സാമ, യജുര് വേദങ്ങള് ശേഷിച്ചതില് ഉണ്ട്; ഉദ്ഗീതവും പ്രസ്തുതവും സ്തുതിയും; ഹിങ്കാരവും സ്വരവും സാമവേദത്തിലെ മേദിയും എന്നിലുമുണ്ട്.
ഐന്ദ്രാഗ്നം പാവമാനം മഹാനാമ്നീര്മഹാവ്രതമ് । ഉച്ഛിഷ്ടേ യജ്ഞസ്യാങ്ഗാന്യന്തര്ഗര്ഭ ഇവ മാതരി
ഇന്ദ്ര-അഗ്നി, പാവമാന, മഹാനാമ്നി, മഹാവ്രതം എന്നിവ; യജ്ഞത്തിന്റെ അവയവങ്ങള് ശേഷിച്ചതില് ഗര്ഭം പോലെ അമ്മയുടെ ഉള്ളിലിരിക്കുന്നു.
രാജസൂയം വാജപേയമഗ്നിഷ്ടോമസ്തദധ്വരഃ । അര്കാശ്വമേധാവുച്ഛിഷ്ടേ ജീവബര്ഹിര്മദിന്തമഃ
രാജസൂയം, വാജപേയവും അഗ്നിഷ്ടോമയാഗവും ആ യാഗവും; അര്ക്കയും അശ്വമേധവും ശേഷിച്ചതില് ഉണ്ട്, ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ദര്ഭയും ഏറ്റവും ഉല്ലാസകരമായതും.
അഗ്ന്യാധേയമഥോ ദീക്ഷാ കാമപ്രശ്ഛന്ദസാ സഹ । ഉത്സന്നാ യജ്ഞാഃ സത്രാണ്യുച്ഛിഷ്ടേഽധി സമാഹിതാഃ
അഗ്നി സ്ഥാപനം, ദീക്ഷ, ആഗ്രഹിച്ച ഛന്ദസ്സുകളൊക്കെയും; നഷ്ടമായ യജ്ഞങ്ങളും സഹയജ്ഞങ്ങളും ശേഷിച്ചതില് ഒന്നായി ചേര്ന്നിരിക്കുന്നു.
അഗ്നിഹോത്രം ച ശ്രദ്ധാ ച വഷട്കാരോ വ്രതം തപഃ । ദക്ഷിണേഷ്ടം പൂര്തം ചോച്ഛിഷ്ടേഽധി സമാഹിതാഃ
അഗ്നിഹോത്രം, വിശ്വാസം, വഷട് വിളി, വ്രതം, തപസ്സ്; ദക്ഷിണയാഗവും പുണ്യപ്രവര്ത്തിയും ശേഷിച്ചതില് ഒന്നായി ചേര്ന്നിരിക്കുന്നു.
ഏകരാത്രോ ദ്വിരാത്രഃ സദ്യഃക്രീഃ പ്രക്രീരുക്ഥ്യഃ । ഓതം നിഹിതമുച്ഛിഷ്ടേ യജ്ഞസ്യാണൂനി വിദ്യയാ
ഒരുനാള്, രണ്ടുനാള്, ഉടനടി, ആവര്ത്തിച്ച, ഉക്ത്യയാഗങ്ങള്; നൂലില് നെയ്തതും സൂക്ഷിച്ചതും, യജ്ഞത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മഭാഗങ്ങള് ശേഷിച്ചതില് അറിയപ്പെടുന്നു.
{൧൯} ചതൂരാത്രഃ പഞ്ചരാത്രഃ ഷഡ്രാത്രശ്ചോഭയഃ സഹ । ഷോഡശീ സപ്തരാത്രശ്ചോച്ഛിഷ്ടാജ്ജജ്ഞിരേ സര്വേ യേ യജ്ഞാ അമൃതേ ഹിതാഃ
നാലുനാള്, അഞ്ചുനാള്, ആറുനാള് യാഗങ്ങള്, രണ്ടും ചേര്ന്നതും; പതിനാറും ഏഴുനാളും യാഗങ്ങള് എല്ലാം ശേഷിച്ചതില് ജനിച്ചു, അമൃതത്തില് നിലനില്ക്കുന്നവ.
പ്രതീഹാരോ നിധനം വിശ്വജിച്ചാഭിജിച്ച യഃ । സാഹ്നാതിരാത്രാവുച്ഛിഷ്ടേ ദ്വാദശാഹോഽപി തന് മയി
പ്രതിഹാരവും സമാപനവും വിജയവും ജയവും; സഹനയും അതിരാത്രവും പന്ത്രണ്ടുനാള് യാഗവും ശേഷിച്ചതിലും എന്നിലുമുണ്ട്.
സൂനൃതാ സംനതിഃ ക്ഷേമഃ സ്വധോര്ജാമൃതം സഹഃ । ഉച്ഛിഷ്ടേ സര്വേ പ്രത്യഞ്ചഃ കാമാഃ കാമേന താതൃപുഃ
സത്യവാദിത്വം, വിനയം, സുരക്ഷ, സ്വധ, അമൃതം, ശക്തി; ശേഷിച്ചതില് എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും തിരിച്ചു പോകുന്നു, ആഗ്രഹം കൊണ്ട് തൃപ്തരായി.
നവ ഭൂമീഃ സമുദ്രാ ഉച്ഛിഷ്ടേഽധി ശ്രിതാ ദിവഃ । ആ സൂര്യോ ഭാത്യുച്ഛിഷ്ടേഽഹോരാത്രേ അപി തന് മയി
ഒമ്പത് ഭൂമികളും സമുദ്രങ്ങളും ശേഷിച്ചതില് ആകാശത്തില് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; സൂര്യന് പ്രകാശിക്കുമ്പോള്, ശേഷിച്ചതില് പകലും രാത്രിയും എന്നിലുമുണ്ട്.
ഉപഹവ്യം വിഷൂവന്തം യേ ച യജ്ഞാ ഗുഹാ ഹിതാഃ । ബിഭര്തി ഭര്താ വിശ്വസ്യോച്ഛിഷ്ടോ ജനിതുഃ പിതാ
അര്പ്പണങ്ങള്, വിഷുവിന് സമയവും രഹസ്യമായി സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്ന യാഗങ്ങളും; എല്ലാം ഭരിക്കുന്നവന്, ശേഷിച്ചതില്, സൃഷ്ടിയുടെ പിതാവാണ്.
പിതാ ജനിതുരുച്ഛിഷ്ടോഽസോഃ പൌത്രഃ പിതാമഹഃ । സ ക്ഷിയതി വിശ്വസ്യേശാനോ വൃഷാ ഭൂമ്യാമതിഘ്ന്യഃ
പിതാവും സ്രഷ്ടാവും ശേഷിച്ചതും, പ്രാണനും മകനും പിതാമഹനും; അവന് എല്ലാറ്റിനെയും ഭരിക്കുന്ന കര്ത്താവായി ഭൂമിയുടെ വൃഷഭനായി, ജയിക്കാനാവാത്തവനായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ഋതം സത്യം തപോ രാഷ്ട്രം ശ്രമോ ധര്മശ്ച കര്മ ച । ഭൂതം ഭവിഷ്യദുച്ഛിഷ്ടേ വീര്യം ലക്ഷ്മീര്ബലം ബലേ
ന്യായം, സത്യം, തപം, രാജ്യം, പരിശ്രമം, ധർമ്മം, പ്രവർത്തനം, കഴിഞ്ഞതും വരാനിരിക്കുന്നതും, ശേഷിച്ചതും, വീര്യം, ഐശ്വര്യം, ശക്തി—ഇവയെല്ലാം ശേഷിപ്പിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
സമൃദ്ധിരോജ ആകൂതിഃ ക്ഷത്രം രാഷ്ട്രം ഷഡുര്വ്യഃ । സംവത്സരോഽധ്യുച്ഛിഷ്ട ഇഡാ പ്രൈഷാ ഗ്രഹാ ഹവിഃ
സമൃദ്ധി, പ്രകാശം, മനസ്സിലെ ആഗ്രഹം, അധികാരം, രാജ്യം, ആറു ঋതുക്കൾ, സംവത്സരം, ശേഷിപ്പിൽ ഇടംപിടിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇള, ആജ്ഞ, ഹോമപാത്രങ്ങൾ, ഹോമം—ഇവയും അവിടെയുണ്ട്.
ചതുര്ഹോതാര ആപ്രിയശ്ചാതുര്മാസ്യാനി നീവിദഃ । ഉച്ഛിഷ്ടേ യജ്ഞാ ഹോത്രാഃ പശുബന്ധാസ്തദിഷ്ടയഃ
നാലു ഹോത്രാക്കന്മാർ, ആഹ്വാനകൻ, നാലുമാസം കൊണ്ടുള്ള യാഗങ്ങൾ, പ്രഖ്യാപനങ്ങൾ, ശേഷിപ്പിൽ യാഗങ്ങൾ, ഹോത്രകർമ്മങ്ങൾ, പശുബന്ധങ്ങൾ, ആഗ്രഹിച്ച ഹോമങ്ങൾ—ഇവയും ഉണ്ട്.
അര്ധമാസാശ്ച മാസാശ്ചാര്തവാ ഋതുഭിഃ സഹ । ഉച്ഛിഷ്ടേ ഘോഷിണീരാപ സ്തനയിത്നുഃ ശ്രുതിര്മഹീ
അർദ്ധമാസങ്ങൾ, മാസങ്ങൾ, ঋതുക്കളോടൊപ്പം ঋതുക്കാലങ്ങൾ, ശേഷിപ്പിൽ ഗംഭീരമായ വെള്ളങ്ങൾ, ഇടിമുഴക്കം, കേൾവ്, ഭൂമി—ഇവയും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
{൨൦} ശര്കരാഃ സികതാ അശ്മാന ഓഷധയോ വീരുധസ്തൃണാ । അഭ്രാണി വിദ്യുതോ വര്ഷമുച്ഛിഷ്ടേ സംശ്രിതാ ശ്രിതാ
ചെറുകല്ലുകൾ, മണൽ, കല്ലുകൾ, ഔഷധികൾ, ചെടികൾ, പുല്ലുകൾ, മേഘങ്ങൾ, മിന്നൽ, മഴ—ഇവയെല്ലാം ശേഷിപ്പിൽ ഒന്നിച്ചു ചേരുന്നു, അവിടെ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു.
രാദ്ധിഃ പ്രാപ്തിഃ സമാപ്തിര്വ്യാപ്തിര്മഹ ഏധതുഃ । അത്യാപ്തിരുച്ഛിഷ്ടേ ഭൂതിശ്ചാഹിതാ നിഹിതാ ഹിതാ
വിജയം, പ്രാപ്തി, സമാപ്തി, വ്യാപനം, മഹത്വം, വർദ്ധന, അത്യധികമായ പ്രാപ്തി, ശേഷിപ്പിൽ ഐശ്വര്യവും, സൂക്ഷിച്ചതും, നിക്ഷേപിച്ചതും, ഉപകാരപ്രദമായതും ഉണ്ട്.
യച്ച പ്രാണതി പ്രാണേന യച്ച പശ്യതി ചക്ഷുഷാ । ഉച്ഛിഷ്ടാജ്ജജ്ഞിരേ സര്വേ ദിവി ദേവാ ദിവിശ്രിതഃ
ശ്വാസം കൊണ്ട് ജീവിക്കുന്നതും, കണ്ണുകൊണ്ട് കാണുന്നതും—ഇവയെല്ലാം ശേഷിപ്പിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്; ദിവിയിൽ ദേവന്മാരും അവിടെ വസിക്കുന്നവരും.
ഋചഃ സാമാനി ഛന്ദാംസി പുരാണം യജുഷാ സഹ । ഉച്ഛിഷ്ടാജ്ജജ്ഞിരേ സര്വേ ദിവി ദേവാ ദിവിശ്രിതഃ
ഋക് വേദം, സാമഗാനങ്ങൾ, ഛന്ദസ്സുകൾ, പുരാണം, യജുസ്സുമായി കൂടി—ഇവയെല്ലാം ശേഷിപ്പിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്; ദിവിയിൽ ദേവന്മാരും അവിടെ വസിക്കുന്നവരും.
പ്രാണാപാനൌ ചക്ഷുഃ ശ്രോത്രമക്ഷിതിശ്ച ക്ഷിതിശ്ച യാ । ഉച്ഛിഷ്ടാജ്ജജ്ഞിരേ സര്വേ ദിവി ദേവാ ദിവിശ്രിതഃ
ശ്വാസവും ഉച്ച്വാസവും, കാഴ്ച, ശ്രവണശക്തി, നശിക്കാത്തതും നശിക്കുന്നതും—ഇവയെല്ലാം ശേഷിപ്പിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്; ദിവിയിൽ ദേവന്മാരും അവിടെ വസിക്കുന്നവരും.
ആനന്ദാ മോദാഃ പ്രമുദോഽഭീമോദമുദശ്ച യേ । ഉച്ഛിഷ്ടാജ്ജജ്ഞിരേ സര്വേ ദിവി ദേവാ ദിവിശ്രിതഃ
ആനന്ദങ്ങൾ, സന്തോഷങ്ങൾ, ഉല്ലാസങ്ങൾ, പരമാനന്ദം, സുഖം—ഇവയെല്ലാം ശേഷിപ്പിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്; ദിവിയിൽ ദേവന്മാരും അവിടെ വസിക്കുന്നവരും.