ഭവാശര്വാവിദം ബ്രൂമോ രുദ്രം പശുപതിശ്ച യഃ । ഇഷൂര്യാ ഏഷാം സംവിദ്മ താ നഃ സന്തു സദാ ശിവാഃ
നാം ഭവനെയും ശർവനെയും രുദ്രനെയും പശുപതിയെയും പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. ഇവരുടെ അമ്പുകൾ നമ്മൾ അറിയുന്നു. അവയൊക്കെയും എപ്പോഴും നമ്മുക്ക് ശുഭകരമായിരിക്കട്ടെ.
ദിവം ബ്രൂമോ നക്ഷത്രാണി ഭൂമിം യക്ഷാണി പര്വതാന് । സമുദ്രാ നദ്യോ വേശന്താസ്തേ നോ മുഞ്ചന്ത്വംഹസഃ
നാം ആകാശത്തെയും നക്ഷത്രങ്ങളെയും ഭൂമിയെയും യക്ഷന്മാരെയും മലകളെയും, സമുദ്രങ്ങളും നദികളും ഗ്രാമങ്ങളും പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. ഇവർ നമ്മെ കഷ്ടങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിപ്പിക്കട്ടെ.
{൧൭} സപ്തഋഷീന് വാ ഇദം ബ്രൂമോഽപോ ദേവീഃ പ്രജാപതിമ് । പിതൄന് യമശ്രേഷ്ഠാന് ബ്രൂമസ്തേ നോ മുഞ്ചന്ത്വംഹസഃ ।൧൧॥ യേ ദേവാ ദിവിഷദോ അന്തരിക്ഷസദശ്ച യേ । പൃഥിവ്യാം ശക്രാ യേ ശ്രിതാസ്തേ നോ മുഞ്ചന്ത്വംഹസഃ
ആദിത്യാ രുദ്രാ വസവോ ദിവി ദേവാ അഥര്വാണഃ । അങ്ഗിരസോ മനീഷിണസ്തേ നോ മുഞ്ചന്ത്വംഹസഃ
നാം ആദിത്യന്മാരെയും രുദ്രന്മാരെയും വസുക്കളെയും സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ദേവന്മാരെയും അതർവന്മാരെയും അങ്കിരസന്മാരെയും ജ്ഞാനികളെയും പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. ഇവർ നമ്മെ കഷ്ടങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിപ്പിക്കട്ടെ.
യജ്ഞം ബ്രൂമോ യജമാനമൃചഃ സാമാനി ഭേഷജാ । യജൂംഷി ഹോത്രാ ബ്രൂമസ്തേ നോ മുഞ്ചന്ത്വംഹസഃ
നാം യാഗത്തെയും യജമാനനെയും ഋഗ്വേദമന്ത്രങ്ങളെയും സാമഗാനങ്ങളെയും ഔഷധങ്ങളെയും യജുര്വേദമന്ത്രങ്ങളെയും ഹോത്രന്മാരെയും പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. ഇവർ നമ്മെ കഷ്ടങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിപ്പിക്കട്ടെ.
പഞ്ച രാജ്യാനി വീരുധാം സോമശ്രേഷ്ഠാനി ബ്രൂമഃ । ദര്ഭോ ഭങ്ഗോ യവഃ സഹസ്തേ നോ മുഞ്ചന്ത്വംഹസഃ
നാം അഞ്ചു പ്രധാന വൃക്ഷങ്ങളെയും അവയിൽ ശ്രേഷ്ഠമായ സോമവള്ളിയെയും ദർഭയും കഞ്ചയും യവവും മറ്റുള്ളവയും പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. ഇവർ നമ്മെ കഷ്ടങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിപ്പിക്കട്ടെ.
അരായാന് ബ്രൂമോ രക്ഷാംസി സര്പാന് പുണ്യജനാന് പിതൄന് । മൃത്യൂന് ഏകശതം ബ്രൂമസ്തേ നോ മുഞ്ചന്ത്വംഹസഃ
നാം ശത്രുക്കളെയും രാക്ഷസന്മാരെയും പാമ്പുകളെയും സദാചാരമുള്ളവരെയും പിതാക്കളെയും, നൂറു വിധമുള്ള മരണങ്ങളെയും പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. ഇവർ നമ്മെ കഷ്ടങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിപ്പിക്കട്ടെ.
ഋതൂന് ബ്രൂമ ഋതുപതീന് ആര്തവാന് ഉത ഹായനാന് । സമാഃ സംവത്സരാന് മാസാംസ്തേ നോ മുഞ്ചന്ത്വംഹസഃ
നാം ঋതുക്കളെയും അവയുടെ അധിപന്മാരെയും കാലഘട്ടങ്ങളെയും വർഷങ്ങളെയും, സംവത്സരങ്ങളെയും മാസങ്ങളെയും പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. ഇവർ നമ്മെ കഷ്ടങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിപ്പിക്കട്ടെ.
ഏത ദേവാ ദക്ഷിണതഃ പശ്ചാത്പ്രാഞ്ച ഉദേത । പുരസ്താദുത്തരാച്ഛക്രാ വിശ്വേ ദേവാഃ സമേത്യ തേ നോ മുഞ്ചന്ത്വംഹസഃ
ഈ ദേവന്മാർ തെക്കിലും പടിഞ്ഞാറും കിഴക്കും വടക്കിലും ഉണ്ട്; ശക്തരായ എല്ലാ ദേവന്മാരും ഒന്നിച്ചു കൂടിയിരിക്കുന്നു. ഇവർ നമ്മെ കഷ്ടങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിപ്പിക്കട്ടെ.
വിശ്വാന് ദേവാന് ഇദം ബ്രൂമഃ സത്യസന്ധാന് ഋതാവൃധഃ । വിശ്വാഭിഃ പത്നീഭിഃ സഹ തേ നോ മുഞ്ചന്ത്വംഹസഃ
നാം സത്യത്തിൽ ഉറച്ചവരും ധർമ്മത്തിൽ വളർന്നവരുമായ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും അവരുടെ എല്ലാ ഭാര്യമാരോടൊപ്പം പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. ഇവർ നമ്മെ കഷ്ടങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിപ്പിക്കട്ടെ.
സര്വാന് ദേവാന് ഇദം ബ്രൂമഃ സത്യസന്ധാന് ഋതാവൃധഃ । സര്വാഭിഃ പത്നീഭിഃ സഹ തേ നോ മുഞ്ചന്ത്വംഹസഃ
നാം സത്യത്തിൽ ഉറച്ചവരും ധർമ്മത്തിൽ വളർന്നവരുമായ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും അവരുടെ എല്ലാ ഭാര്യമാരോടൊപ്പം പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. ഇവർ നമ്മെ കഷ്ടങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിപ്പിക്കട്ടെ.
ഭൂതം ബ്രൂമോ ഭൂതപതിം ഭൂതാനാമുത യോ വശീ । ഭൂതാനി സര്വാ സംഗത്യ തേ നോ മുഞ്ചന്ത്വംഹസഃ
നാം എല്ലാ ഭൂതങ്ങളെയും അവരുടെ അധിപനെയും സകല ജീവജാലങ്ങളുടെ കർത്താവിനെയും പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. എല്ലാ ജീവികളും ഒന്നിച്ചു കൂടുമ്പോൾ, അവർ നമ്മെ കഷ്ടങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിപ്പിക്കട്ടെ.
യാ ദേവീഃ പഞ്ച പ്രദിശോ യേ ദേവാ ദ്വാദശ ഋതവഃ । സംവത്സരസ്യ യേ ദംഷ്ട്രാസ്തേ നഃ സന്തു സദാ ശിവാഃ
അയാള് ദിക്കുകളായ അഞ്ചു ദേവിമാരും, മാസങ്ങളായ പന്ത്രണ്ടു ദേവന്മാരും, വര്ഷത്തിന്റെ പല്ലുകളായവയും എപ്പോഴും ഞങ്ങള്ക്കു ശുഭം നല്കട്ടെ.
യന് മാതലീ രഥക്രീതമമൃതം വേദ ഭേഷജമ് । തദിന്ദ്രോ അപ്സു പ്രാവേശയത്തദാപോ ദത്ത ഭേഷജമ്
മാതലി എന്ന രഥസാരഥി അറിയുന്ന അമൃതമായ ഔഷധം ഇന്ദ്രന് വെള്ളത്തില് വെച്ചു; ആ ഔഷധം വെള്ളം ഞങ്ങള്ക്കു നല്കട്ടെ.
11.7(൧൧.൯) ഉച്ഛിഷ്ടേ നാമ രൂപം ചോച്ഛിഷ്ടേ ലോക ആഹിതഃ । ഉച്ഛിഷ്ട ഇന്ദ്രശ്ചാഗ്നിശ്ച വിശ്വമന്തഃ സമാഹിതമ്
ശേഷിച്ചതില് പേരും രൂപവും ഉണ്ടു; ലോകം അതില് അധിഷ്ഠിതമാണ്. ഇന്ദ്രനും അഗ്നിയും അതില് ഉണ്ട്; എല്ലാം അതിനകത്താണ്.
ഉച്ഛിഷ്ടേ ദ്യാവാപൃഥിവീ വിശ്വം ഭൂതം സമാഹിതമ് । ആപഃ സമുദ്ര ഉച്ഛിഷ്ടേ ചന്ദ്രമാ വാത ആഹിതഃ
ശേഷിച്ചതില് ആകാശവും ഭൂമിയും, എല്ലാ ജീവികളും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു; വെള്ളവും സമുദ്രവും, ചന്ദ്രനും കാറ്റും അതില് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
സന്ന് ഉച്ഛിഷ്ടേ അസംശ്ചോഭൌ മൃത്യുര്വാജഃ പ്രജാപതിഃ । ലൌക്യാ ഉച്ഛിഷ്ട ആയത്താ വ്രശ്ച ദ്രശ്ചാപി ശ്രീര്മയി
സത്യം അസത്യം രണ്ടും ശേഷിച്ചതില് ഉണ്ട്; മരണവും ശക്തിയും സൃഷ്ടാവും അവിടെയുണ്ട്. ലോകത്തിലെ കാര്യങ്ങള് അതില് ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; ദു:ഖവും ദര്ശനവും ഐശ്വര്യവും എന്നിലുമുണ്ട്.
ദൃഢോ ദൃംഹ സ്ഥിരോ ന്യോ ബ്രഹ്മ വിശ്വസൃജോ ദശ । നാഭിമിവ സര്വതശ്ചക്രമുച്ഛിഷ്ടേ ദേവതാഃ ശ്രിതാഃ
ദൃഢതയും സ്ഥിരതയും പുതുമയും, ലോകം സൃഷ്ടിച്ച പത്തു സ്രഷ്ടാക്കളും; നാഭിപോലെ എല്ലാ ദിക്കിലും ചക്രംപോലെ, ദേവതകള് ശേഷിച്ചതില് ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഋക്സാമ യജുരുച്ഛിഷ്ട ഉദ്ഗീഥഃ പ്രസ്തുതം സ്തുതമ് । ഹിങ്കാര ഉച്ഛിഷ്ടേ സ്വരഃ സാമ്നോ മേഡിശ്ച തന് മയി
ഋഗ്, സാമ, യജുര് വേദങ്ങള് ശേഷിച്ചതില് ഉണ്ട്; ഉദ്ഗീതവും പ്രസ്തുതവും സ്തുതിയും; ഹിങ്കാരവും സ്വരവും സാമവേദത്തിലെ മേദിയും എന്നിലുമുണ്ട്.
ഐന്ദ്രാഗ്നം പാവമാനം മഹാനാമ്നീര്മഹാവ്രതമ് । ഉച്ഛിഷ്ടേ യജ്ഞസ്യാങ്ഗാന്യന്തര്ഗര്ഭ ഇവ മാതരി
ഇന്ദ്ര-അഗ്നി, പാവമാന, മഹാനാമ്നി, മഹാവ്രതം എന്നിവ; യജ്ഞത്തിന്റെ അവയവങ്ങള് ശേഷിച്ചതില് ഗര്ഭം പോലെ അമ്മയുടെ ഉള്ളിലിരിക്കുന്നു.
രാജസൂയം വാജപേയമഗ്നിഷ്ടോമസ്തദധ്വരഃ । അര്കാശ്വമേധാവുച്ഛിഷ്ടേ ജീവബര്ഹിര്മദിന്തമഃ
രാജസൂയം, വാജപേയവും അഗ്നിഷ്ടോമയാഗവും ആ യാഗവും; അര്ക്കയും അശ്വമേധവും ശേഷിച്ചതില് ഉണ്ട്, ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ദര്ഭയും ഏറ്റവും ഉല്ലാസകരമായതും.
അഗ്ന്യാധേയമഥോ ദീക്ഷാ കാമപ്രശ്ഛന്ദസാ സഹ । ഉത്സന്നാ യജ്ഞാഃ സത്രാണ്യുച്ഛിഷ്ടേഽധി സമാഹിതാഃ
അഗ്നി സ്ഥാപനം, ദീക്ഷ, ആഗ്രഹിച്ച ഛന്ദസ്സുകളൊക്കെയും; നഷ്ടമായ യജ്ഞങ്ങളും സഹയജ്ഞങ്ങളും ശേഷിച്ചതില് ഒന്നായി ചേര്ന്നിരിക്കുന്നു.
അഗ്നിഹോത്രം ച ശ്രദ്ധാ ച വഷട്കാരോ വ്രതം തപഃ । ദക്ഷിണേഷ്ടം പൂര്തം ചോച്ഛിഷ്ടേഽധി സമാഹിതാഃ
അഗ്നിഹോത്രം, വിശ്വാസം, വഷട് വിളി, വ്രതം, തപസ്സ്; ദക്ഷിണയാഗവും പുണ്യപ്രവര്ത്തിയും ശേഷിച്ചതില് ഒന്നായി ചേര്ന്നിരിക്കുന്നു.
ഏകരാത്രോ ദ്വിരാത്രഃ സദ്യഃക്രീഃ പ്രക്രീരുക്ഥ്യഃ । ഓതം നിഹിതമുച്ഛിഷ്ടേ യജ്ഞസ്യാണൂനി വിദ്യയാ
ഒരുനാള്, രണ്ടുനാള്, ഉടനടി, ആവര്ത്തിച്ച, ഉക്ത്യയാഗങ്ങള്; നൂലില് നെയ്തതും സൂക്ഷിച്ചതും, യജ്ഞത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മഭാഗങ്ങള് ശേഷിച്ചതില് അറിയപ്പെടുന്നു.
{൧൯} ചതൂരാത്രഃ പഞ്ചരാത്രഃ ഷഡ്രാത്രശ്ചോഭയഃ സഹ । ഷോഡശീ സപ്തരാത്രശ്ചോച്ഛിഷ്ടാജ്ജജ്ഞിരേ സര്വേ യേ യജ്ഞാ അമൃതേ ഹിതാഃ
നാലുനാള്, അഞ്ചുനാള്, ആറുനാള് യാഗങ്ങള്, രണ്ടും ചേര്ന്നതും; പതിനാറും ഏഴുനാളും യാഗങ്ങള് എല്ലാം ശേഷിച്ചതില് ജനിച്ചു, അമൃതത്തില് നിലനില്ക്കുന്നവ.
പ്രതീഹാരോ നിധനം വിശ്വജിച്ചാഭിജിച്ച യഃ । സാഹ്നാതിരാത്രാവുച്ഛിഷ്ടേ ദ്വാദശാഹോഽപി തന് മയി
പ്രതിഹാരവും സമാപനവും വിജയവും ജയവും; സഹനയും അതിരാത്രവും പന്ത്രണ്ടുനാള് യാഗവും ശേഷിച്ചതിലും എന്നിലുമുണ്ട്.
സൂനൃതാ സംനതിഃ ക്ഷേമഃ സ്വധോര്ജാമൃതം സഹഃ । ഉച്ഛിഷ്ടേ സര്വേ പ്രത്യഞ്ചഃ കാമാഃ കാമേന താതൃപുഃ
സത്യവാദിത്വം, വിനയം, സുരക്ഷ, സ്വധ, അമൃതം, ശക്തി; ശേഷിച്ചതില് എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും തിരിച്ചു പോകുന്നു, ആഗ്രഹം കൊണ്ട് തൃപ്തരായി.
നവ ഭൂമീഃ സമുദ്രാ ഉച്ഛിഷ്ടേഽധി ശ്രിതാ ദിവഃ । ആ സൂര്യോ ഭാത്യുച്ഛിഷ്ടേഽഹോരാത്രേ അപി തന് മയി
ഒമ്പത് ഭൂമികളും സമുദ്രങ്ങളും ശേഷിച്ചതില് ആകാശത്തില് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; സൂര്യന് പ്രകാശിക്കുമ്പോള്, ശേഷിച്ചതില് പകലും രാത്രിയും എന്നിലുമുണ്ട്.
ഉപഹവ്യം വിഷൂവന്തം യേ ച യജ്ഞാ ഗുഹാ ഹിതാഃ । ബിഭര്തി ഭര്താ വിശ്വസ്യോച്ഛിഷ്ടോ ജനിതുഃ പിതാ
അര്പ്പണങ്ങള്, വിഷുവിന് സമയവും രഹസ്യമായി സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്ന യാഗങ്ങളും; എല്ലാം ഭരിക്കുന്നവന്, ശേഷിച്ചതില്, സൃഷ്ടിയുടെ പിതാവാണ്.
പിതാ ജനിതുരുച്ഛിഷ്ടോഽസോഃ പൌത്രഃ പിതാമഹഃ । സ ക്ഷിയതി വിശ്വസ്യേശാനോ വൃഷാ ഭൂമ്യാമതിഘ്ന്യഃ
പിതാവും സ്രഷ്ടാവും ശേഷിച്ചതും, പ്രാണനും മകനും പിതാമഹനും; അവന് എല്ലാറ്റിനെയും ഭരിക്കുന്ന കര്ത്താവായി ഭൂമിയുടെ വൃഷഭനായി, ജയിക്കാനാവാത്തവനായി നിലകൊള്ളുന്നു.
നാം സപ്തർഷിമാരെയും ദൈവമായ ജലങ്ങളെയും പ്രജാപതിയെയും പിതാക്കളെയും യമനെ, ശ്രേഷ്ഠനായി നിലകൊള്ളുന്നവനെയും പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. ഇവർ നമ്മെ കഷ്ടങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിപ്പിക്കട്ടെ. സ്വർഗ്ഗത്തിൽ വസിക്കുന്ന ദേവന്മാരും ആകാശത്തിൽ വസിക്കുന്നവരും ഭൂമിയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ശക്തന്മാരും നമ്മെ കഷ്ടങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിപ്പിക്കട്ടെ.