നമസ്തേ പ്രാണ പ്രാണതേ നമോ അസ്ത്വപാനതേ । പരാചീനായ തേ നമഃ പ്രതീചീനായ തേ നമഃ സര്വസ്മൈ ത ഇദം നമഃ
ശ്വാസമേ, നീ അകത്തേക്ക് വരുമ്പോൾ നിനക്ക് നമസ്കാരം, പുറത്തേക്ക് പോകുമ്പോഴും നിനക്ക് നമസ്കാരം. നീ പുറത്തേക്കും അകത്തേക്കും പോകുമ്പോഴും നിനക്ക് നമസ്കാരം. എല്ലായിടത്തും നിനക്ക് നമസ്കാരം.
യാ തേ പ്രാണ പ്രിയാ തനൂര്യോ തേ പ്രാണ പ്രേയസീ । അഥോ യദ്ഭേഷജം തവ തസ്യ നോ ധേഹി ജീവസേ
ശ്വാസമേ, നിന്റെ പ്രിയ രൂപവും ഏറ്റവും ഇഷ്ടപ്പെട്ടതും, കൂടാതെ നിന്റെ ഔഷധം എന്താണോ അതും, അതെല്ലാം ഞങ്ങൾക്കു ജീവിക്കാൻ തരേണം.
പ്രാണഃ പ്രജാ അനു വസ്തേ പിതാ പുത്രമിവ പ്രിയമ് । പ്രാണോ ഹ സര്വസ്യേശ്വരോ യച്ച പ്രാണതി യച്ച ന
ശ്വാസം സന്തതിയെ പിന്തുടരുന്നു, അച്ഛൻ മകനെ സ്നേഹിക്കുന്നതുപോലെ. ശ്വാസം എല്ലാറ്റിനും യജമാനനാണ്—ശ്വാസമുള്ളതിലും ഇല്ലാത്തതിലും.
{൧൧} പ്രാണോ മൃത്യുഃ പ്രാണസ്തക്മാ പ്രാണം ദേവാ ഉപാസതേ । പ്രാണോ ഹ സത്യവാദിനമുത്തമേ ലോക ആ ദധത്
ശ്വാസം മരണമാണ്, രോഗവുമാണ്; ദേവന്മാർ ശ്വാസത്തെ ആരാധിക്കുന്നു. സത്യവാദിയെ ശ്വാസം ഉന്നത ലോകത്തിൽ എത്തിക്കുന്നു.
പ്രാണോ വിരാട്പ്രാണോ ദേഷ്ട്രീ പ്രാണം സര്വ ഉപാസതേ । പ്രാണോ ഹ സൂര്യശ്ചന്ദ്രമാഃ പ്രാണമാഹുഃ പ്രജാപതിമ്
ശ്വാസം രാജാവാണ്, വഴികാട്ടിയാണ്; എല്ലാവരും ശ്വാസത്തെ ആരാധിക്കുന്നു. ശ്വാസം സൂര്യനും ചന്ദ്രനുമാണ്, ശ്വാസം പ്രജാപതിയാണെന്ന് പറയുന്നു.
പ്രാണാപാനൌ വ്രീഹിയവാവനഡ്വാന് പ്രാണ ഉച്യതേ । യവേ ഹ പ്രാണ ആഹിതോഽപാനോ വ്രീഹിരുച്യതേ
ശ്വാസവും അപാനവും അരിയും യവവും എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു. യവത്തിൽ ശ്വാസം നിലകൊള്ളുന്നു, അപാനം അരിയെന്നു പറയുന്നു.
ബ്രഹ്മചാരീഷ്ണംശ്ചരതി രോദസീ ഉഭേ തസ്മിന് ദേവാഃ സംമനസോ ഭവന്തി । സ ദാധാര പൃഥിവീം ദിവം ച സ ആചാര്യം തപസാ പിപര്തി
ബ്രഹ്മചാരിയും ഭൂമിയിലും ആകാശത്തിലും സഞ്ചരിക്കുന്നു. ദേവന്മാർ അവനിൽ മനസ്സോടെ ഒന്നിക്കുന്നു. അവൻ ഭൂമിയും ആകാശവും താങ്ങുന്നു, തപസ്സിലൂടെ ഗുരുവിനെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മചാരിണം പിതരോ ദേവജനാഃ പൃഥഗ്ദേവാ അനുസംയന്തി സര്വേ । ഗന്ധര്വാ ഏനമന്വായന് ത്രയസ്ത്രിംശത്ത്രിശതാഃ ഷട്സഹസ്രാഃ സര്വാന്ത്സ ദേവാംസ്തപസാ പിപര്തി
പിതാക്കന്മാരും ദൈവങ്ങൾക്കും മറ്റും ദേവന്മാർക്കും ഓരോരുത്തരും ബ്രഹ്മചാരിയെ പിന്തുടരുന്നു. ഗന്ധർവ്വന്മാർ, മുപ്പത്തിമൂന്നു, ആറ് ആയിരം പേരെല്ലാം അവനെ അനുഗമിക്കുന്നു. അവൻ തപസ്സിലൂടെ ദേവന്മാരെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു.
ആചാര്യ ഉപനയമാനോ ബ്രഹ്മചാരിണം കൃണുതേ ഗര്ഭമന്തഃ । തം രാത്രീസ്തിസ്ര ഉദരേ ബിഭര്തി തം ജാതം ദ്രഷ്ടുമഭിസംയന്തി ദേവാഃ
ഗുരു ബ്രഹ്മചാരിയെ ഉപനയനം ചെയ്യുമ്പോൾ അവനെ ഗർഭത്തിൽ ഇടുന്നു. മൂന്നു രാത്രികൾ അവനെ ഉള്ളിൽ വഹിക്കുന്നു. അവൻ ജനിച്ചപ്പോൾ ദേവന്മാർ അവനെ കാണാൻ കൂടുന്നു.
ഇയം സമിത്പൃഥിവീ ദ്യൌര്ദ്വിതീയോതാന്തരിക്ഷം സമിധാ പൃണാതി । ബ്രഹ്മചാരീ സമിധാ മേഖലയാ ശ്രമേണ ലോകാംസ്തപസാ പിപര്തി
ഈ സമിതാണ് ഭൂമി, രണ്ടാമത്തേത് ആകാശം, അന്തരീക്ഷം സമിതുകൊണ്ട് നിറയുന്നു. ബ്രഹ്മചാരി സമിതും മേഖലയും പരിശ്രമവും കൊണ്ടു ലോകങ്ങളെ തപസ്സിലൂടെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു.
പൂര്വോ ജാതോ ബ്രഹ്മണോ ബ്രഹ്മചാരീ ഘര്മം വസാനസ്തപസോദതിഷ്ഠത്। തസ്മാജ്ജാതം ബ്രാഹ്മണം ബ്രഹ്മ ജ്യേഷ്ഠം ദേവാശ്ച സര്വേ അമൃതേന സാകമ്
ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്നു ആദ്യം ജനിച്ച ബ്രഹ്മചാരി, വിശേഷ വസ്ത്രം ധരിച്ച് തപസ്സോടെ ഉയർന്നു. അവനിൽ നിന്നാണ് ബ്രാഹ്മണനും, പ്രഥമ ബ്രഹ്മയും, ദേവന്മാരും അമൃതത്തോടുകൂടി ജനിച്ചത്.
ബ്രഹ്മചാര്യേതി സമിധാ സമിദ്ധഃ കാര്ഷ്ണം വസാനോ ദീക്ഷിതോ ദീര്ഘശ്മശ്രുഃ । സ സദ്യ ഏതി പൂര്വസ്മാദുത്തരം സമുദ്രം ലോകാന്ത്സംഗൃഭ്യ മുഹുരാചരിക്രത്
ബ്രഹ്മചാരി സമിതിൽ അഗ്നി തെളിയിച്ച് കറുത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ച് ദീക്ഷിതനായി ദീർഘമായ മുടിയോടെ, ഉടനെ തന്നെ മുൻ സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് പിന്നത്തെ സമുദ്രത്തിലേക്ക് ലോകങ്ങളെ പിടിച്ചു കൊണ്ടു പോകുന്നു.
ബ്രഹ്മചാരീ ജനയന് ബ്രഹ്മാപോ ലോകം പ്രജാപതിം പരമേഷ്ഠിനം വിരാജമ് । ഗര്ഭോ ഭൂത്വാമൃതസ്യ യോനാവിന്ദ്രോ ഹ ഭൂത്വാസുരാംസ്തതര്ഹ
ബ്രഹ്മചാരി ബ്രഹ്മവും ജലവും ലോകവും പ്രജാപതിയെയും പരമേശ്വരനെയും വിരാജിനെയും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അവൻ അമൃതത്തിന്റെ ഗർഭമായി, ഇന്ദ്രനായി, അസുരന്മാരെ ജയിച്ചു.
ആചാര്യസ്തതക്ഷ നഭസീ ഉഭേ ഇമേ ഉര്വീ ഗമ്ഭീരേ പൃഥിവീം ദിവം ച । തേ രക്ഷതി തപസാ ബ്രഹ്മചാരീ തസ്മിന് ദേവാഃ സംമനസോ ഭവന്തി
ഗുരു ഈ വിശാലവും ആഴമുള്ള ഭൂമിയും ആകാശവും രൂപപ്പെടുത്തി. ബ്രഹ്മചാരി തപസ്സിലൂടെ അവയെ സംരക്ഷിക്കുന്നു. അവനിൽ ദേവന്മാർ മനസ്സോടെ ഒന്നിക്കുന്നു.
ഇമാം ഭൂമിം പൃഥിവീം ബ്രഹ്മചാരീ ഭിക്ഷാമാ ജഭാര പ്രഥമോ ദിവം ച । തേ കൃത്വാ സമിധാവുപാസ്തേ തയോരാര്പിതാ ഭുവനാനി വിശ്വാ
ഭിക്ഷയോടെ ബ്രഹ്മചാരി ആദ്യം ഭൂമിയെയും ആകാശത്തെയും കൈവശമാക്കി. അതിനുശേഷം സമിതുകൊണ്ട് ആരാധിക്കുന്നു. അവയിൽ എല്ലാ ലോകങ്ങളും സ്ഥാപിതമാണ്.
അര്വാഗന്യഃ പരോ അന്യോ ദിവസ്പൃഷ്ഠാദ്ഗുഹാ നിധീ നിഹിതൌ ബ്രാഹ്മണസ്യ । തൌ രക്ഷതി തപസാ ബ്രഹ്മചാരീ തത്കേവലം കൃണുതേ ബ്രഹ്മ വിദ്വാന്
ഒന്ന് അടുത്തതും മറ്റൊന്ന് ദൂരത്തും, ആകാശത്തിലെ രഹസ്യമായ നിധികൾ ബ്രാഹ്മണനിൽ നിക്ഷേപിച്ചിരിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മചാരി തപസ്സിലൂടെ അവയെ സംരക്ഷിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മം അറിയുന്നവൻ അതിനെ മാത്രം സ്വന്തമാക്കുന്നു.
{൧൪} അര്വാഗന്യ ഇതോ അന്യഃ പൃഥിവ്യാ അഗ്നീ സമേതോ നഭസീ അന്തരേമേ । തയോഃ ശ്രയന്തേ രശ്മയോഽധി ദൃഢാസ്താന് ആ തിഷ്ഠതി തപസാ ബ്രഹ്മചാരീ
ഇവിടെ രണ്ട് അഗ്നികൾ ഉണ്ട്: ഒന്നു സമീപത്തുനിന്നും വരുന്നു, മറ്റൊന്ന് ഭൂമിയിൽ നിന്നുമാണ്, ആകാശത്തിന്റെ നടുവിൽ ഇവ ചേർന്നിരിക്കുന്നു. അവയുടെ ദൃഢമായ കിരണങ്ങൾ ഇവയിൽ ആശ്രയിക്കുന്നു; ബ്രഹ്മചാരിയും തന്റെ തപസ്സുകൊണ്ട് അവയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
അഭിക്രന്ദന് സ്തനയന്ന് അരുണഃ ശിതിങ്ഗോ ബൃഹച്ഛേപോഽനു ഭൂമൌ ജഭാര । ബ്രഹ്മചാരീ സിഞ്ചതി സാനൌ രേതഃ പൃഥിവ്യാം തേന ജീവന്തി പ്രദിശശ്ചതസ്രഃ
ഗർജിച്ച്, ഇടിമുഴക്കത്തോടെ, ചുവപ്പായി, വെള്ളയറ്റംകൊണ്ടു, ദീർഘമായ ജ്വാലകളോടെ അഗ്നി ഭൂമിയെ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മചാരി ഉച്ചിയിൽ വിത്ത് ഒഴിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഭൂമിയിലെ നാലു ദിക്കുകളും ജീവിക്കുന്നു.
അഗ്നൌ സൂര്യേ ചന്ദ്രമസി മാതരിശ്വന് ബ്രഹ്മചാര്യപ്സു സമിധമാ ദധാതി । താസാമര്ചീംഷി പൃഥഗഭ്രേ ചരന്തി താസാമാജ്യം പുരുഷോ വര്ഷമാപഃ
അഗ്നിയിൽ, സൂര്യനിൽ, ചന്ദ്രനിൽ, വായുവിൽ ബ്രഹ്മചാരി വെള്ളത്തിൽ സമിദ് വെക്കുന്നു. അവയുടെ ജ്വാലകൾ വേറിട്ടു ചലിക്കുന്നു, തമ്മിൽ കലരുന്നു; അവയിൽ നിന്ന് മനുഷ്യന് നെയ്യും മഴയും വെള്ളവും ലഭിക്കുന്നു.
ആചാര്യോ മൃത്യുര്വരുണഃ സോമ ഓഷധയഃ പയഃ । ജീമൂതാ ആസന്ത്സത്വാനസ്തൈരിദം സ്വരാഭൃതമ്
ആചാര്യൻ തന്നെയാണ് മരണം, വരുണൻ, സോമൻ, ഔഷധികൾ, പാൽ; മേഘങ്ങൾ ജീവികൾ ആണ്. ഇവകൊണ്ടാണ് ഈ പ്രകാശം നിറഞ്ഞ ലോകം നിലനിൽക്കുന്നത്.
അമാ ഘൃതം കൃണുതേ കേവലമാചാര്യോ ഭൂത്വാ വരുണഃ യദ്യദൈച്ഛത്പ്രജാപതൌ। തദ്ബ്രഹ്മചാരീ പ്രായച്ഛത്സ്വാന് മിത്രോ അധ്യാത്മനഃ
വീട്ടിൽ ആചാര്യൻ ശുദ്ധമായ നെയ്യ് ഉണ്ടാക്കുന്നു; വരുണനായി, സൃഷ്ടികളിൽ അവൻ ആഗ്രഹിച്ചതെന്തും ബ്രഹ്മചാരി തന്റെ ആത്മാവിന് സുഹൃത്ത് പോലെ അർപ്പിച്ചു.
ആചാര്യോ ബ്രഹ്മചാരീ ബ്രഹ്മചാരീ പ്രജാപതിഃ । പ്രജാപതിര്വി രാജതി വിരാഡിന്ദ്രോഽഭവദ്വശീ
ആചാര്യൻ ബ്രഹ്മചാരിയാണ്; ബ്രഹ്മചാരി പ്രജാപതിയാണ്. പ്രജാപതി പ്രകാശിക്കുന്നു; ആ മഹാശക്തൻ ഇന്ദ്രനായി, അധിപതിയായി.
ബ്രഹ്മചര്യേണ തപസാ രാജാ രാഷ്ട്രം വി രക്ഷതി । ആചാര്യോ ബ്രഹ്മചര്യേണ ബ്രഹ്മചാരിണമിച്ഛതേ
ബ്രഹ്മചര്യവും തപസ്സും കൊണ്ടാണ് രാജാവ് തന്റെ രാജ്യം സംരക്ഷിക്കുന്നത്. ആചാര്യൻ ബ്രഹ്മചര്യത്തിലൂടെ ബ്രഹ്മചാരിയെ അന്വേഷിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മചര്യേണ കന്യാ യുവാനം വിന്ദതേ പതിമ് । അനഡ്വാന് ബ്രഹ്മചര്യേണാശ്വോ ഘാസം ജിഗീഷതി
ബ്രഹ്മചര്യത്തിലൂടെ ഒരു യുവതി യുവാവായ ഭർത്താവിനെ കണ്ടെത്തുന്നു. ബ്രഹ്മചര്യത്താൽ കാളയും കുതിരയും പുല്ലിനെയും മേയലിനെയും ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മചര്യേണ തപസാ ദേവാ മൃത്യുമപാഘ്നത । ഇന്ദ്രോ ഹ ബ്രഹ്മചര്യേണ ദേവേഭ്യഃ സ്വരാഭരത്
ബ്രഹ്മചര്യത്തും തപസ്സും കൊണ്ടാണ് ദേവന്മാർ മരണത്തെ അകറ്റിയത്. ബ്രഹ്മചര്യത്താൽ തന്നെ, ഇന്ദ്രൻ ദേവന്മാർക്ക് പ്രകാശം നിറഞ്ഞ ലോകം നൽകി.
ഓഷധയോ ഭൂതഭവ്യമഹോരാത്രേ വനസ്പതിഃ । സംവത്സരഃ സഹ ഋതുഭിസ്തേ ജാതാ ബ്രഹ്മചാരിണഃ
ഔഷധികൾ, കഴിഞ്ഞതും വരാനിരിക്കുന്നതും, പകലും രാത്രിയും, വൃക്ഷങ്ങൾ, വർഷം, കാലങ്ങൾ എല്ലാം ബ്രഹ്മചാരിയിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്.
{൧൫} പാര്ഥിവാ ദിവ്യാഃ പശവ ആരണ്യാ ഗ്രാമ്യാശ്ച യേ । അപക്ഷാഃ പക്ഷിണശ്ച യേ തേ ജാതാ ബ്രഹ്മചാരിണഃ
ഭൂമിയിലെയും ആകാശത്തിലെയും മൃഗങ്ങൾ, കാട്ടുമൃഗങ്ങളും വീടുമൃഗങ്ങളും, ചിറകില്ലാത്തവരും ചിറകുള്ളവരും എല്ലാം ബ്രഹ്മചാരിയിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്.
പൃഥക്സര്വേ പ്രാജാപത്യാഃ പ്രാണാന് ആത്മസു ബിഭ്രതി । താന്ത്സര്വാന് ബ്രഹ്മ രക്ഷതി ബ്രഹ്മചാരിണ്യാഭൃതമ്
എല്ലാ പ്രജാപതിയുടെ സൃഷ്ടികളും തങ്ങളുടെ പ്രാണനെ വേറേ വേറേ ധരിക്കുന്നു. അവയെല്ലാം ബ്രഹ്മചാരിയിൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, ബ്രഹ്മം അവയെ സംരക്ഷിക്കുന്നു.
ദേവാനാമേതത്പരിഷൂതമനഭ്യാരൂഢം ചരതി രോചമാനമ് । തസ്മാജ്ജാതം ബ്രാഹ്മണം ബ്രഹ്മ ജ്യേഷ്ഠം ദേവാശ്ച സര്വേ അമൃതേന സാകമ്
ഇതാണ് ദേവന്മാരിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതം, ആരും സമീപിക്കാനാകാത്തത്, പ്രകാശം പകർന്നു നടക്കുന്നത്. അതിൽ നിന്നാണ് ദേവന്മാരും എല്ലാ അമൃതന്മാരും ബ്രാഹ്മണനും ജനിച്ചത്; ബ്രഹ്മം ഏറ്റവും പ്രാചീനമാണ്.
ബ്രഹ്മചാരീ ബ്രഹ്മ ഭ്രാജദ്ബിഭര്തി തസ്മിന് ദേവാ അധി വിശ്വേ സമോതാഃ । പ്രാണാപാനൌ ജനയന്ന് ആദ്വ്യാനം വാചം മനോ ഹൃദയം ബ്രഹ്മ മേധാമ്
ബ്രഹ്മചാരി പ്രകാശമുള്ള ബ്രഹ്മത്തെ വഹിക്കുന്നു; അവനിൽ എല്ലാ ദേവതകളും ഒന്നിക്കുന്നു. അവൻ ശ്വാസവും, ഉച്ച്വാസവും, വ്യാപകമായ ശ്വാസവും, വാക്ക്, മനസ്, ഹൃദയം, ബ്രഹ്മം, ബുദ്ധി എന്നിവ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.