യേഭിര്വാത ഇഷിതഃ പ്രവാതി യേ ദദന്തേ പഞ്ച ദിശഃ സധ്രീചീഃ । യ ആഹുതിമത്യമന്യന്ത ദേവാ അപാം നേതാരഃ കതമേ ത ആസന്
വായുവിനെ ആരാണ് ഊതി നീക്കുന്നത്, അഞ്ചു ദിശകളും ഒരുമിച്ച് ആരാണ് നൽകുന്നത്; യാഗഹോമങ്ങൾ ഉള്ളവരായി കരുതുന്ന ദേവന്മാർ, ജലങ്ങളുടെ നേതാക്കളായവർ, ആരായിരുന്നു അവർ?
ഇമാമേഷാം പൃഥിവീം വസ്ത ഏകോഽന്തരിക്ഷം പര്യേകോ ബഭൂവ । ദിവമേഷാം ദദതേ യോ വിധര്താ വിശ്വാ ആശാഃ പ്രതി രക്ഷന്ത്യേകേ
ഇവരിൽ ഒരാൾ ഭൂമിയിൽ വസിക്കുന്നു, മറ്റൊന്ന് അന്തരീക്ഷത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു; ആകാശം നൽകുന്നവൻ ക്രമീകരണക്കാരനാണ്; മറ്റു ചിലർ എല്ലാ ദിക്കുകളും കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നു.
യോ വിദ്യാത്സൂത്രം വിതതം യസ്മിന്ന് ഓതാഃ പ്രജാ ഇമാഃ । സൂത്രം സൂത്രസ്യ യോ വിദ്യാദ്സ വിദ്യാദ്ബ്രാഹ്മണം മഹത്
ഈ സകല ജീവികളും നൂലിൽ ചേർത്തിരിക്കുന്നതായി ആരറിയുന്നു, ആ നൂലിന്റെ നൂലിനെ ആരറിയുന്നു, അവൻ മഹാബ്രാഹ്മണനെ അറിയുന്നു.
വേദാഹം സൂത്രം വിതതം യസ്മിന്ന് ഓതാഃ പ്രജാ ഇമാഃ । സൂത്രം സൂത്രസ്യാഹം വേദാഥോ യദ്ബ്രാഹ്മണം മഹദ്
ഈ സകല ജീവികളും ചേർത്തിരിക്കുന്ന ആ നൂൽ ഞാൻ അറിയുന്നു; നൂലിന്റെ നൂലും ഞാൻ അറിയുന്നു, അതിനാൽ മഹാബ്രാഹ്മണനെയും അറിയുന്നു.
യദന്തരാ ദ്യാവാപൃഥിവീ അഗ്നിരൈത്പ്രദഹന് വിശ്വദാവ്യഃ । യത്രാതിഷ്ഠന്ന് ഏകപത്നീഃ പരസ്താത്ക്വേവാസീന് മാതരിശ്വാ തദാനീമ്
ആകാശത്തിനും ഭൂമിക്കും ഇടയിൽ അഗ്നി ദഹിപ്പിക്കുന്നു, ദഹിക്കാവുന്ന എല്ലാം ഉണർത്തുന്നു; അവൻ ഒരൊറ്റ ഭാര്യയോടൊപ്പം നിലകൊണ്ടിരുന്നിടത്ത് അതിനപ്പുറം, അപ്പോൾ മാതരിശ്വൻ എവിടെയായിരുന്നു?
അപ്സ്വാസീന് മാതരിശ്വാ പ്രവിഷ്ടഃ പ്രവിഷ്ടാ ദേവാഃ സലിലാന്യാസന്॥ ബൃഹന് ഹ തസ്ഥൌ രജസോ വിമാനഃ പവമാനോ ഹരിത ആ വിവേശ
മാതരിശ്വൻ വെള്ളത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; ദേവന്മാരും വെള്ളത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. മഹാനവൻ ധൂളിയുടെ അളവായി നിലകൊണ്ടു, ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവൻ പച്ചയിൽ പ്രവേശിച്ചു.
ഉത്തരേണേവ ഗയത്രീമമൃതേഽധി വി ചക്രമേ । സാമ്നാ യേ സാമ സംവിദുരജസ്തദ്ദദൃശേ ക്വ
വടക്കേ ദിശയിൽ അമൃതമായ ഗായത്രിയുടെ മുകളിൽ അവൻ ചവിട്ടി കടന്നു; സാമഗാനത്തിലൂടെ സാമം അറിയുന്നവർ ആ പ്രദേശം കണ്ടു — എവിടെ?
നിവേശനഃ സംഗമനോ വസൂനാം ദേവ ഇവ സവിതാ സത്യധര്മാ । ഇന്ദ്രോ ന തസ്ഥൌ സമരേ ധനാനാമ്
വസ്തുക്കളുടെ വാസസ്ഥലവും സംഗമവും, സത്യധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ച സവിതാവിനെപ്പോലെയാണ്; ധനത്തിനായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ നിലകൊണ്ടില്ല.
പുണ്ഡരീകം നവദ്വാരം ത്രിഭിര്ഗുണേഭിരാവൃതമ് । തസ്മിന് യദ്യക്ഷമാത്മന്വത്തദ്വൈ ബ്രഹ്മവിദോ വിദുഃ
മുപ്പത് ഗുണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട, ഒമ്പത് വാതിലുകളുള്ള കമലത്തിൽ, അതിൽ ഒരു മഹത്തായ ആത്മാവ് ഉണ്ടെങ്കിൽ, അതാണ് ബ്രഹ്മം അറിയുന്നവർ അറിയുന്നത്.
അകാമോ ധീരോ അമൃതഃ സ്വയംഭൂ രസേന തൃപ്തോ ന കുതശ്ചനോനഃ । തമേവ വിദ്വാന് ന ബിഭായ മൃത്യോരാത്മാനം ധീരമജരം യുവാനമ്
ആഗ്രഹമില്ലാത്തവൻ, സ്ഥിരതയുള്ളവൻ, അമരൻ, സ്വയം ജനിച്ചവൻ, സാരത്തിൽ തൃപ്തനായവൻ, എവിടെയും കുറവില്ലാത്തവൻ—അവനെ മാത്രം അറിയുമ്പോൾ, മരണം ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല; ആ ആത്മാവ് ഉറച്ചതും, വൃദ്ധിയില്ലാത്തതും, എപ്പോഴും യുവാവുമായതുമാണ്.
അഘായതാമപി നഹ്യാ മുഖാനി സപത്നേഷു വജ്രമര്പയൈതമ് । ഇന്ദ്രേണ ദത്താ പ്രഥമാ ശതൌദനാ ഭ്രാതൃവ്യഘ്നീ യജമാനസ്യ ഗാതുഃ
നമ്മുടെ വായുകൾ ദുഷ്പ്രവൃത്തികൾ സംസാരിക്കരുത്; നമ്മുടെ ശത്രുക്കളിൽ വജ്രം ചൊരിയപ്പെടട്ടെ. ഇന്ദ്രൻ നൽകിയ, ശതം പോഷിപ്പിക്കുന്ന, ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്നതും യജമാനന്റെ മാർഗ്ഗവുമാണ് ആദ്യം.
വേദിഷ്ടേ ചര്മ ഭവതു ബര്ഹിര്ലോമാനി യാനി തേ । ഏഷാ ത്വാ രശനാഗ്രഭീദ്ഗ്രാവാ ത്വൈഷോഽധി നൃത്യതു
നിന്റെ ത്വക്ക് യാഗവേദിയായിരിക്കട്ടെ, നിന്റെ രോമങ്ങൾ ദർഭയായിരിക്കട്ടെ. ഈ കയറ്റം ഞാൻ നിനക്കായി പിടിക്കുന്നു; ഈ കല്ല് നിന്റെ മേൽ നൃത്തം ചെയ്യട്ടെ.
ബാലാസ്തേ പ്രോക്ഷണീഃ സന്തു ജിഹ്വാ സം മാര്ഷ്ടു അഘ്ന്യേ । ശുദ്ധാ ത്വം യജ്ഞിയാ ഭൂത്വാ ദിവം പ്രേഹി ശതൌദനേ
നിന്റെ കുഞ്ഞുകൾ അഭിഷേകത്തിനായിരിക്കട്ടെ; നിന്റെ നാവ് ശുദ്ധീകരിക്കട്ടെ, അഹിംസ്യയായവളേ. ശുദ്ധിയും യാഗയോഗ്യയും ആയിട്ട്, സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് ഉയരുക, ശതം പോഷിപ്പിക്കുന്നവളേ.
യഃ ശതൌദനാം പചതി കാമപ്രേണ സ കല്പതേ । പ്രീതാ ഹ്യസ്യ ഋത്വിജഃ സര്വേ യന്തി യഥായഥമ്
ആഗ്രഹത്തോടെ ശതം പോഷിപ്പിക്കുന്നവളെ പാകം ചെയ്യുന്നവൻ യോഗ്യനാകുന്നു; അവനുവേണ്ടി എല്ലാ ഋത്വിക്കുകളും സന്തോഷത്തോടെ യഥാക്രമം പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
സ സ്വര്ഗമാ രോഹതി യത്രാദസ്ത്രിദിവം ദിവഃ । അപൂപനാഭിം കൃത്വാ യോ ദദാതി ശതൌദനാമ്
ശതം പോഷിപ്പിക്കുന്നവളെ സമർപ്പിച്ച്, ഹോമം നടത്തി ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ ദേവന്മാരുടെ അകലാത്ത ലോകമായ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് ഉയരുന്നു.
സ താംല്ലോകാന്ത്സമാപ്നോതി യേ ദിവ്യാ യേ ച പാര്ഥിവാഃ । ഹിരണ്യജ്യോതിഷം കൃത്വാ യോ ദദാതി ശതൌദനാമ്
സ്വർണ്ണപ്രകാശത്തോടെ ഹോമം നടത്തി, ശതം പോഷിപ്പിക്കുന്നവളെ ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ, ദൈവികവും ഭൂമിയിലുള്ളതുമായ എല്ലാ ലോകങ്ങളും പ്രാപിക്കുന്നു.
യേ തേ ദേവി ശമിതാരഃ പക്താരോ യേ ച തേ ജനാഃ । തേ ത്വാ സര്വേ ഗോപ്സ്യന്തി മൈഭ്യോ ഭൈഷീഃ ശതൌദനേ
ദേവതേ, നിന്നെ അറുക്കുന്നവരും പാകം ചെയ്യുന്നവരും മറ്റു ജനങ്ങളും—അവരൊക്കെയും നിന്നെ സംരക്ഷിക്കും; ഞങ്ങളെ ഭയപ്പെടേണ്ട, ശതം പോഷിപ്പിക്കുന്നവളേ.
വസവസ്ത്വാ ദക്ഷിണത ഉത്തരാന് മരുതസ്ത്വാ । ആദിത്യാഃ പശ്ചാദ്ഗോപ്സ്യന്തി സാഗ്നിഷ്ടോമമതി ദ്രവ
വസുക്കൾ തെക്കോട്ട് നിന്നെ കാത്തിരിപ്പിൻ, മറുതുകൾ വടക്കോട്ട്, ആദിത്യർ പിന്നിൽ നിന്നെ സംരക്ഷിക്കട്ടെ. അഗ്നിഷ്ടോമയോടെ നീ മുന്നോട്ട് പോവുക.
ദേവാഃ പിതരോ മനുഷ്യാ ഗന്ധര്വാപ്സരസശ്ച യേ । തേ ത്വാ സര്വേ ഗോപ്സ്യന്തി സാതിരാത്രമതി ദ്രവ
ദേവന്മാർ, പിതൃകൾ, മനുഷ്യർ, ഗന്ധർവന്മാർ, അപ്സരസ്സുകൾ—അവരൊക്കെയും നിന്നെ സംരക്ഷിക്കും. സാതിരാത്രയോടെ നീ മുന്നോട്ട് പോവുക.
അന്തരിക്ഷം ദിവം ഭൂമിമാദിത്യാന് മരുതോ ദിശഃ । ലോകാന്ത്സ സര്വാന് ആപ്നോതി യോ ദദാതി ശതൌദനാമ്
ആകാശം, സ്വർഗ്ഗം, ഭൂമി, ആദിത്യർ, മറുതുകൾ, ദിശകൾ—ഇവയെല്ലാം പ്രാപിക്കുന്നത്, ശതം പോഷിപ്പിക്കുന്നവളെ ദാനം ചെയ്യുന്നവനാണ്.
{൩൦} ഘൃതം പ്രോക്ഷന്തീ സുഭഗാ ദേവീ ദേവാന് ഗമിഷ്യതി । പക്താരമഘ്ന്യേ മാ ഹിംസീര്ദിവം പ്രേഹി ശതൌദനേ
നെയ്യാൽ അഭിഷേകം ചെയ്ത്, ഭാഗ്യവതിയായ ദേവി ദേവന്മാരുടെ അടുക്കൽ പോകുന്നു. അഹിംസ്യയായവളേ, പാകം ചെയ്യുന്നവനെ ഹാനിക്കരുത്; സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് ഉയരുക, ശതം പോഷിപ്പിക്കുന്നവളേ.
യേ ദേവാ ദിവിഷദോ അന്തരിക്ഷസദശ്ച യേ യേ ചേമേ ഭൂമ്യാമധി । തേഭ്യസ്ത്വം ധുക്ഷ്വ സര്വദാ ക്ഷീരം സര്പിരഥോ മധു
സ്വർഗ്ഗത്തിലും ആകാശത്തിലും ഭൂമിയിലും വസിക്കുന്ന എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും, നീ എല്ലായ്പ്പോഴും പാൽ, നെയ്യ്, തേൻ എന്നിവ നൽകണം.
യത്തേ ശിരോ യത്തേ മുഖം യൌ കര്ണൌ യേ ച തേ ഹനൂ । ആമിക്ഷാം ദുഹ്രതാം ദാത്രേ ക്ഷീരം സര്പിരഥോ മധു
നിന്റെ തല, വായ്, രണ്ട് ചെവി, താടികൾ—ഇവയൊക്കെയും, സ്വീകരിക്കുന്നവർക്കായി പാൽ, നെയ്യ്, തേൻ നൽകട്ടെ.
യൌ ത ഓഷ്ഠൌ യേ നാസികേ യേ ശൃങ്ഗേ യേ ച തേഽക്ഷിണീ । ആമിക്ഷാം ദുഹ്രതാം ദാത്രേ ക്ഷീരം സര്പിരഥോ മധു
നിന്റെ രണ്ട് അധരങ്ങൾ, മൂക്കുരണ്ടും, കൊമ്പുകൾ, കണ്ണുകൾ—ഇവയൊക്കെയും സ്വീകരിക്കുന്നവർക്കായി പാൽ, നെയ്യ്, തേൻ നൽകട്ടെ.
യത്തേ ക്ലോമാ യദ്ധൃദയം പുരീതത്സഹകണ്ഠികാ । ആമിക്ഷാം ദുഹ്രതാം ദാത്രേ ക്ഷീരം സര്പിരഥോ മധു
നിന്റെ പ്ളീഹ, ഹൃദയം, ശ്വാസകോശം, കഴുത്ത്—ഇവയൊക്കെയും സ്വീകരിക്കുന്നവർക്കായി പാൽ, നെയ്യ്, തേൻ നൽകട്ടെ.
നമസ്തേ ജായമാനായൈ ജാതായാ ഉത തേ നമഃ । ബാലേഭ്യഃ ശഫേഭ്യോ രൂപായാഘ്ന്യേ തേ നമഃ
ജനിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നവളെ വന്ദനം, ജനിച്ചവളെ വന്ദനം. നിന്റെ കുഞ്ഞുങ്ങളെയും കാൽവിരലുകളെയും രൂപത്തെയും, അഹിംസ്യയായവളേ, വന്ദനം.
യോ വിദ്യാത്സപ്ത പ്രവതഃ സപ്ത വിദ്യാത്പരാവതഃ । ശിരോ യജ്ഞസ്യ യോ വിദ്യാത്സ വശാം പ്രതി ഗൃഹ്ണീയാത്
ആരു ആഴത്തിലുള്ള ഏഴു പ്രവേശനങ്ങൾ അറിയുന്നു, ആരാണ് ഏഴു പുറപ്പെടുന്ന വഴികൾ അറിയുന്നത്, ആരാണ് യജ്ഞത്തിന്റെ തല അറിയുന്നത്—അവനാണ് ഈ പശുവിനെ കൈവശംവെക്കാൻ യോഗ്യൻ.
വേദാഹം സപ്ത പ്രവതഃ സപ്ത വേദ പരാവതഃ । ശിരോ യജ്ഞസ്യാഹം വേദ സോമം ചാസ്യാം വിചക്ഷണമ്
ഞാൻ ആഴത്തിലുള്ള ഏഴു പ്രവേശനങ്ങൾ അറിയുന്നു, ഏഴു പുറപ്പെടുന്ന വഴികളും അറിയുന്നു; യജ്ഞത്തിന്റെ തലയും ഞാൻ അറിയുന്നു, ഈ പശുവിൽ ഉള്ള സോമം ഞാൻ കാണുന്നു.
യയാ ദ്യൌര്യയാ പൃഥിവീ യയാപോ ഗുപിതാ ഇമാഃ । വശാം സഹസ്രധാരാം ബ്രഹ്മണാച്ഛാവദാമസി
ആരാണ് ആകാശത്തെയും ഭൂമിയെയും ഈ ജലങ്ങളെയും സംരക്ഷിക്കുന്നത്—ആ ആയിരം പ്രവാഹങ്ങളുള്ള പശുവിലൂടെ നാം ബ്രഹ്മത്തിന്റെ അനുഗ്രഹം പ്രാപിക്കുന്നു.
ശതം കംസാഃ ശതം ദോഗ്ധാരഃ ശതം ഗോപ്താരോ അധി പൃഷ്ഠേ അസ്യാഃ । യേ ദേവാസ്തസ്യാം പ്രാണന്തി തേ വശാം വിദുരേകധാ
നൂറ് കലശങ്ങൾ, നൂറ് പാൽകറക്കുന്നവർ, നൂറ് കാവലുകാർ ഇവയുടെ പുറത്ത് ഉണ്ട്; അവളിൽ ജീവിക്കുന്ന ദേവന്മാർ ഈ പശുവിനെ ഏകതയിൽ അറിയുന്നു.