ദൂരേ പൂര്ണേന വസതി ദൂര ഊനേന ഹീയതേ । മഹദ്യക്ഷം ഭുവനസ്യ മധ്യേ തസ്മൈ ബലിം രാഷ്ട്രഭൃതോ ഭരന്തി
പൂർണ്ണതയോടെ അവൻ ദൂരത്ത് വസിക്കുന്നു, കുറവുണ്ടെങ്കിൽ അവൻ കുറയുന്നു. ലോകത്തിന്റെ നടുവിൽ മഹത്തായ യജമാനനായി, രാജാക്കന്മാർ അവനു നികുതി അർപ്പിക്കുന്നു.
യതഃ സൂര്യഃ ഉദേത്യസ്തം യത്ര ച ഗച്ഛതി । തദേവ മന്യേഽഹം ജ്യേഷ്ഠം തദു നാത്യേതി കിം ചന
സൂര്യൻ ഉദയിക്കുന്നതും അസ്തമിക്കുന്നതും എവിടെയാണോ, അതാണ് ഞാൻ ഏറ്റവും വലിയതെന്ന് കരുതുന്നത്. അതിനെക്കാൾ വലിയതൊന്നുമില്ല.
യേ അര്വാങ്മധ്യ ഉത വാ പുരാണം വേദം വിദ്വാംസമഭിതോ വദന്തി । ആദിത്യമേവ തേ പരി വദന്തി സര്വേ അഗ്നിം ദ്വിതീയം ത്രിവൃതം ച ഹംസമ്
ഇപ്പോൾ ഉള്ളതോ, നടുവിലോ, പഴയ ജ്ഞാനമോ പറയുന്നവർ, എല്ലാവരും ആദ്യം സൂര്യനെയും, രണ്ടാമതായി അഗ്നിയെയും, മൂന്നു ചിറകുള്ള ഹംസനെയും പറയുന്നു.
സഹസ്രാഹ്ണ്യം വിയതാവസ്യ പക്ഷൌ ഹരേര്ഹംസസ്യ പതതഃ സ്വര്ഗമ് । സ ദേവാന്ത്സര്വാന് ഉരസ്യുപദദ്യ സംപശ്യന് യാതി ഭുവനാനി വിശ്വാ
ആയിരം ദിവസങ്ങളുമായി, അതിവേഗം പറക്കുന്ന ഹംസന്റെ രണ്ടു ചിറകുകൾ ആകാശത്തിലൂടെ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പറക്കുന്നു. അവൻ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും നെഞ്ചിൽ വച്ചുകൊണ്ട്, എല്ലായിടത്തും കാഴ്ചവെച്ച് സഞ്ചരിക്കുന്നു.
സത്യേനോര്ധ്വസ്തപതി ബ്രഹ്മണാര്വാങ്വി പശ്യതി । പ്രാണേന തിര്യങ്പ്രാണതി യസ്മിന് ജ്യേഷ്ഠമധി ശ്രിതമ്
സത്യത്താൽ അവൻ മേലോട്ടു പ്രകാശിക്കുന്നു, വേദവാക്യത്താൽ താഴോട്ടു നോക്കുന്നു. ശ്വാസത്താൽ അപ്പുറത്തേക്കു സഞ്ചരിക്കുന്നു. അതിൽ ഏറ്റവും വലിയത് ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.
യോ വൈ തേ വിദ്യാദരണീ യാഭ്യാം നിര്മഥ്യതേ വസു । സ വിദ്വാന് ജ്യേഷ്ഠം മന്യേത സ വിദ്യാദ്ബ്രാഹ്മണം മഹത്
നിന്റെ രണ്ടു അരണികൾ അറിയുന്നവൻ, അതിലൂടെ ധനം ഉണ്ടാക്കപ്പെടുന്നു. അത്തരം ജ്ഞാനി ഏറ്റവും വലിയവനെന്ന് കരുതണം. അവൻ മഹത്തായ ബ്രാഹ്മണനെ അറിയണം.
{൨൭} അപാദഗ്രേ സമഭവത്സോ അഗ്രേ സ്വരാഭരത്। ചതുഷ്പാദ്ഭൂത്വാ ഭോഗ്യഃ സര്വമാദത്ത ഭോജനമ്
ആദിയിൽ അവൻ കാലില്ലാതെ ജനിച്ചു, പിന്നെ ആദിയിൽ ശബ്ദം ഉയർത്തി. നാലു കാലുള്ളവനായി, അനുഭവത്തിനായി, അവൻ എല്ലാ ഭക്ഷ്യവും സ്വന്തമാക്കി.
ഭോഗ്യോ ഭവദഥോ അന്നമദദ്ബഹു । യോ ദേവമുത്തരാവന്തമുപാസാതൈ സനാതനമ്
അവൻ അനുഭവയോഗ്യനായി, പിന്നെ ധാരാളം അന്നം നൽകി. ആരെങ്കിലും ശാശ്വതനായ ദൈവത്തെ, അതീതനായി ആരാധിച്ചാൽ, അവനെ പ്രാപിക്കും.
സനാതനമേനമാഹുരുതാദ്യ സ്യാത്പുനര്ണവഃ । അഹോരാത്രേ പ്ര ജായേതേ അന്യോ അന്യസ്യ രൂപയോഃ
അവനെ ശാശ്വതനെന്ന് അവർ പറയുന്നു, എങ്കിലും ഇന്നവൻ പുതുതായി മാറുന്നു. പകലും രാത്രിയും ജനിക്കുന്നു, ഓരോന്നിനും വ്യത്യസ്തമായ രൂപം.
ശതം സഹസ്രമയുതം ന്യര്ബുദമസംഖ്യേയം സ്വമസ്മിന് നിവിഷ്ടമ് । തദസ്യ ഘ്നന്ത്യഭിപശ്യത ഏവ തസ്മാദ്ദേവോ രോചതേഷ ഏതത്
നൂറ്, ആയിരം, പത്തായിരം, കോടികൾ — എണ്ണാനാവാത്തത്ര അവന്റെ ഭാഗങ്ങൾ അവനിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു. അവയെ കണ്ടുകൊണ്ട് അവർ അവനെ തള്ളുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ദൈവം പ്രകാശിക്കുന്നത് — ഇതാണ് അതു.
ബാലാദേകമണീയസ്കമുതൈകം നേവ ദൃശ്യതേ । തതഃ പരിഷ്വജീയസീ ദേവതാ സാ മമ പ്രിയാ
ഒരു കുഞ്ഞ്, അത്യന്തം ചെറുതായൊരു കുട്ടി, മറ്റൊന്ന് കണ്ണിൽപെടാത്തതും ഉണ്ട്. ഇവയെക്കാൾ കൂടുതൽ ആലിംഗനം ചെയ്യുന്ന ദേവതയാണ് എനിക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയം.
ഇയം കല്യാണ്യജരാ മര്ത്യസ്യാമൃതാ ഗൃഹേ । യസ്മൈ കൃതാ ശയേ സ യശ്ചകാര ജജാര സഃ
ഈ ശുഭദായിനി, വൃദ്ധിയില്ലാത്തവളാണ്, മരണത്തിനു വിധേയനായ മനുഷ്യന്റെ വീട്ടിൽ അമൃതസ്വരൂപിണിയാണ്. ആര്ക്കായി അവളെ കിടത്തിയോ, അവളെ സൃഷ്ടിച്ചവനും അതിൽ ക്ഷയിച്ചുപോകുന്നു.
ത്വം സ്ത്രീ ത്വം പുമാന് അസി ത്വം കുമാര ഉത വാ കുമാരീ॥ ത്വം ജീര്ണോ ദണ്ഡേന വഞ്ചസി ത്വം ജാതോ ഭവസി വിശ്വതോമുഖഃ
നീ സ്ത്രീയും ആണും ആകുന്നു, നീ ബാലനും ബാലികയും ആകുന്നു. നീ വൃദ്ധനായി ദണ്ഡം പിടിച്ച് നടക്കുന്നു, നീ ജനിച്ചവനായി എല്ലാ ദിശകളിലുമുള്ള മുഖങ്ങളായി ഭവിക്കുന്നു.
ഉതൈഷാം പിതോത വാ പുത്ര ഏഷാമുതൈഷാം ജ്യേഷ്ഠ ഉത വാ കനിഷ്ഠഃ । ഏകോ ഹ ദേവോ മനസി പ്രവിഷ്ടഃ പ്രഥമോ ജാതഃ സ ഉ ഗര്ഭേ അന്തഃ
നീ അവർക്കു പിതാവായിരിക്കും, അല്ലെങ്കിൽ പുത്രനായി ഇരിക്കും; നീ അവരിൽ മുതിർന്നവനോ ഏറ്റവും ചെറുതോ ആകുന്നു. ഒരേയൊരു ദൈവം മനസ്സിൽ പ്രവേശിച്ച് ആദ്യം ജനിച്ചു; ഗർഭത്തിനുള്ളിലുമവൻ തന്നെ.
പൂര്ണാത്പൂര്ണമുദചതി പൂര്ണം പൂര്ണേന സിച്യതേ । ഉതോ തദദ്യ വിദ്യാമ യതസ്തത്പരിഷിച്യതേ
പൂർണ്ണത്തിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണം ഉദിക്കുന്നു; പൂർണ്ണം പൂർണ്ണത്താൽ നിറയുന്നു. അതെവിടുനിന്നാണ് ഒഴുകുന്നത് എന്ന് നാം ഇന്ന് അറിയട്ടെ.
ഏഷാ സനത്നീ സനമേവ ജാതൈഷാ പുരാണീ പരി സര്വം ബഭൂവ । മഹീ ദേവ്യുഷസോ വിഭാതീ സൈകേനൈകേന മിഷതാ വി ചഷ്ടേ
ഈ ദേവി പൗരാണികയും എപ്പോഴും പുതുമയുള്ളവളും വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിക്കുന്നവളുമാണ്; അവൾ എല്ലാം ആയി മാറി. മഹാദേവിയായ ഉഷസ് പ്രകാശിക്കുന്നു, ഓരോരുത്തനും അവളെ കണ്ട് അനുഭവിക്കുന്നു.
{൨൮} അവിര്വൈ നാമ ദേവതര്തേനാസ്തേ പരീവൃതാ । തസ്യാ രൂപേണേമേ വൃക്ഷാ ഹരിതാ ഹരിതസ്രജഃ
അവിർവൈ എന്നതാണ് ഈ ദേവിയുടെ പേര്; അവളാൽ എല്ലാം ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അവളുടെ രൂപം കൊണ്ടാണ് ഈ വൃക്ഷങ്ങൾ പച്ചപ്പും പച്ചമാലകളും അണിഞ്ഞിരിക്കുന്നത്.
അന്തി സന്തം ന ജഹാത്യന്തി സന്തം ന പശ്യതി । ദേവസ്യ പശ്യ കാവ്യം ന മമാര ന ജീര്യതി
സമീപത്തുള്ളവനെ അവൾ വിട്ടുപോകുന്നില്ല, പക്ഷേ അടുത്തവനെ അവൾ കാണുന്നുമില്ല. ദൈവത്തിന്റെ അത്ഭുതം നോക്കൂ: അവൾ മരിക്കുകയുമില്ല, വൃദ്ധയാകുകയുമില്ല.
അപൂര്വേണേഷിതാ വാചസ്താ വദന്തി യഥായഥമ് । വദന്തീര്യത്ര ഗച്ഛന്തി തദാഹുര്ബ്രാഹ്മണം മഹത്
ഇതുവരെ കേട്ടിട്ടില്ലാത്തതാൽ പ്രേരിതരായി അവർ യുക്തമായ വാക്കുകൾ സംസാരിക്കുന്നു; അവർ എവിടെയെത്തിയാലും, സംസാരിക്കുന്നവരെ മഹാബ്രാഹ്മണൻ എന്നു പറയുന്നു.
യത്ര ദേവാശ്ച മനുഷ്യാശ്ചാരാ നാഭാവിവ ശ്രിതാഃ । അപാം ത്വാ പുഷ്പം പൃഛാമി യത്ര തന് മായയാ ഹിതമ്
ദേവന്മാരും മനുഷ്യരും ചക്രത്തിന്റെ അക്ഷംപോലെ സ്ഥാപിതരായിരിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത്, ജലപുഷ്പമേ, അതെവിടെയാണ് മായയാൽ സ്ഥാപിതമായത് എന്ന് ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു.
യേഭിര്വാത ഇഷിതഃ പ്രവാതി യേ ദദന്തേ പഞ്ച ദിശഃ സധ്രീചീഃ । യ ആഹുതിമത്യമന്യന്ത ദേവാ അപാം നേതാരഃ കതമേ ത ആസന്
വായുവിനെ ആരാണ് ഊതി നീക്കുന്നത്, അഞ്ചു ദിശകളും ഒരുമിച്ച് ആരാണ് നൽകുന്നത്; യാഗഹോമങ്ങൾ ഉള്ളവരായി കരുതുന്ന ദേവന്മാർ, ജലങ്ങളുടെ നേതാക്കളായവർ, ആരായിരുന്നു അവർ?
ഇമാമേഷാം പൃഥിവീം വസ്ത ഏകോഽന്തരിക്ഷം പര്യേകോ ബഭൂവ । ദിവമേഷാം ദദതേ യോ വിധര്താ വിശ്വാ ആശാഃ പ്രതി രക്ഷന്ത്യേകേ
ഇവരിൽ ഒരാൾ ഭൂമിയിൽ വസിക്കുന്നു, മറ്റൊന്ന് അന്തരീക്ഷത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു; ആകാശം നൽകുന്നവൻ ക്രമീകരണക്കാരനാണ്; മറ്റു ചിലർ എല്ലാ ദിക്കുകളും കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നു.
യോ വിദ്യാത്സൂത്രം വിതതം യസ്മിന്ന് ഓതാഃ പ്രജാ ഇമാഃ । സൂത്രം സൂത്രസ്യ യോ വിദ്യാദ്സ വിദ്യാദ്ബ്രാഹ്മണം മഹത്
ഈ സകല ജീവികളും നൂലിൽ ചേർത്തിരിക്കുന്നതായി ആരറിയുന്നു, ആ നൂലിന്റെ നൂലിനെ ആരറിയുന്നു, അവൻ മഹാബ്രാഹ്മണനെ അറിയുന്നു.
വേദാഹം സൂത്രം വിതതം യസ്മിന്ന് ഓതാഃ പ്രജാ ഇമാഃ । സൂത്രം സൂത്രസ്യാഹം വേദാഥോ യദ്ബ്രാഹ്മണം മഹദ്
ഈ സകല ജീവികളും ചേർത്തിരിക്കുന്ന ആ നൂൽ ഞാൻ അറിയുന്നു; നൂലിന്റെ നൂലും ഞാൻ അറിയുന്നു, അതിനാൽ മഹാബ്രാഹ്മണനെയും അറിയുന്നു.
യദന്തരാ ദ്യാവാപൃഥിവീ അഗ്നിരൈത്പ്രദഹന് വിശ്വദാവ്യഃ । യത്രാതിഷ്ഠന്ന് ഏകപത്നീഃ പരസ്താത്ക്വേവാസീന് മാതരിശ്വാ തദാനീമ്
ആകാശത്തിനും ഭൂമിക്കും ഇടയിൽ അഗ്നി ദഹിപ്പിക്കുന്നു, ദഹിക്കാവുന്ന എല്ലാം ഉണർത്തുന്നു; അവൻ ഒരൊറ്റ ഭാര്യയോടൊപ്പം നിലകൊണ്ടിരുന്നിടത്ത് അതിനപ്പുറം, അപ്പോൾ മാതരിശ്വൻ എവിടെയായിരുന്നു?
അപ്സ്വാസീന് മാതരിശ്വാ പ്രവിഷ്ടഃ പ്രവിഷ്ടാ ദേവാഃ സലിലാന്യാസന്॥ ബൃഹന് ഹ തസ്ഥൌ രജസോ വിമാനഃ പവമാനോ ഹരിത ആ വിവേശ
മാതരിശ്വൻ വെള്ളത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; ദേവന്മാരും വെള്ളത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. മഹാനവൻ ധൂളിയുടെ അളവായി നിലകൊണ്ടു, ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവൻ പച്ചയിൽ പ്രവേശിച്ചു.
ഉത്തരേണേവ ഗയത്രീമമൃതേഽധി വി ചക്രമേ । സാമ്നാ യേ സാമ സംവിദുരജസ്തദ്ദദൃശേ ക്വ
വടക്കേ ദിശയിൽ അമൃതമായ ഗായത്രിയുടെ മുകളിൽ അവൻ ചവിട്ടി കടന്നു; സാമഗാനത്തിലൂടെ സാമം അറിയുന്നവർ ആ പ്രദേശം കണ്ടു — എവിടെ?
നിവേശനഃ സംഗമനോ വസൂനാം ദേവ ഇവ സവിതാ സത്യധര്മാ । ഇന്ദ്രോ ന തസ്ഥൌ സമരേ ധനാനാമ്
വസ്തുക്കളുടെ വാസസ്ഥലവും സംഗമവും, സത്യധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ച സവിതാവിനെപ്പോലെയാണ്; ധനത്തിനായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ നിലകൊണ്ടില്ല.
പുണ്ഡരീകം നവദ്വാരം ത്രിഭിര്ഗുണേഭിരാവൃതമ് । തസ്മിന് യദ്യക്ഷമാത്മന്വത്തദ്വൈ ബ്രഹ്മവിദോ വിദുഃ
മുപ്പത് ഗുണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട, ഒമ്പത് വാതിലുകളുള്ള കമലത്തിൽ, അതിൽ ഒരു മഹത്തായ ആത്മാവ് ഉണ്ടെങ്കിൽ, അതാണ് ബ്രഹ്മം അറിയുന്നവർ അറിയുന്നത്.
അകാമോ ധീരോ അമൃതഃ സ്വയംഭൂ രസേന തൃപ്തോ ന കുതശ്ചനോനഃ । തമേവ വിദ്വാന് ന ബിഭായ മൃത്യോരാത്മാനം ധീരമജരം യുവാനമ്
ആഗ്രഹമില്ലാത്തവൻ, സ്ഥിരതയുള്ളവൻ, അമരൻ, സ്വയം ജനിച്ചവൻ, സാരത്തിൽ തൃപ്തനായവൻ, എവിടെയും കുറവില്ലാത്തവൻ—അവനെ മാത്രം അറിയുമ്പോൾ, മരണം ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല; ആ ആത്മാവ് ഉറച്ചതും, വൃദ്ധിയില്ലാത്തതും, എപ്പോഴും യുവാവുമായതുമാണ്.