യസ്യ ബ്രഹ്മ മുഖമാഹുര്ജിഹ്വാം മധുകശാമുത । വിരാജമൂധോ യസ്യാഹുഃ സ്കമ്ഭം തം ബ്രൂഹി കതമഃ സ്വിദേവ സഃ
അവന്റെ വായാണ് ബ്രഹ്മം എന്ന് പറയുന്നു. അവന്റെ നാവ് മധുരംപോലെ ആണെന്ന്, അവന്റെ ബുദ്ധി വിരാജ് ആണെന്ന് പറയുന്നു. ഈ സത്യം ആരാണെന്ന് പറയൂ, ഏത് ദൈവമാണ് ആ സ്കംഭൻ?
യസ്മാദൃചോ അപാതക്ഷന് യജുര്യസ്മാദപാകഷന് । സാമാനി യസ്യ ലോമാന്യഥര്വാങ്ഗിരസോ മുഖം സ്കമ്ഭം തം ബ്രൂഹി കതമഃ സ്വിദേവ സഃ
ഋക് വേദങ്ങൾ അവനിൽ നിന്നാണ് ഉയർന്നത്, യജുർ വേദങ്ങളും അവനിൽ നിന്നാണ് ഉയർന്നത്. അവന്റെ രോമങ്ങൾ സാമവേദങ്ങൾ, അവന്റെ വായ് അതർവനും അംഗിരസും. ഈ സത്യം ആരാണെന്ന് പറയൂ, ഏത് ദൈവമാണ് ആ സ്കംഭൻ?
{൨൩} അസച്ശാഖാം പ്രതിഷ്ഠന്തീം പരമമിവ ജനാ വിദുഃ । ഉതോ സന്മന്യന്തേഽവരേ യേ തേ ശാഖാമുപാസതേ
അസ്ഥിരമായ ശാഖയെ ചിലർ ഏറ്റവും ഉന്നതമായത് എന്ന് കരുതുന്നു. എന്നാൽ മറ്റു ചിലർ അതിനെ യഥാർത്ഥം എന്ന് വിശ്വസിച്ച് ആരാധിക്കുന്നു.
യത്രാദിത്യാശ്ച രുദ്രാശ്ച വസവശ്ച സമാഹിതാഃ । ഭൂതം ച യത്ര ഭവ്യം ച സര്വേ ലോകാഃ പ്രതിഷ്ഠിതാഃ സ്കമ്ഭം തം ബ്രൂഹി കതമഃ സ്വിദേവ സഃ
ആദിത്യന്മാർ, രുദ്രന്മാർ, വസുക്കൾ എല്ലാം അവിടെയാണ് അടിയുറച്ചിരിക്കുന്നത്. അതുപോലെ ഭൂതവും ഭാവിയും, എല്ലായ്പ്പോഴും ലോകങ്ങൾ അവിടെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. ഈ സത്യം ആരാണെന്ന് പറയൂ, ഏത് ദൈവമാണ് ആ സ്കംഭൻ?
യസ്യ ത്രയസ്ത്രിംശദ്ദേവാ നിധിം രക്ഷന്തി സര്വദാ । നിധിം തമദ്യ കോ വേദ യം ദേവാ അഭിരക്ഷഥ
മുപ്പത്തിമൂന്ന് ദേവന്മാർ എല്ലായ്പ്പോഴും കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്ന നിധിയാണ് അവനുള്ളത്. ആ ദേവന്മാർ സംരക്ഷിക്കുന്ന ആ നിധി ഇന്ന് ആരാണ് അറിയുന്നത്?
യത്ര ദേവാ ബ്രഹ്മവിദോ ബ്രഹ്മ ജ്യേഷ്ഠമുപാസതേ । യോ വൈ താന് വിദ്യാത്പ്രത്യക്ഷം സ ബ്രഹ്മാ വേദിതാ സ്യാത്
ബ്രഹ്മത്തെ അറിയുന്ന ദേവന്മാർ ഏറ്റവും പ്രാചീനമായ ബ്രഹ്മനെ ആരാധിക്കുന്നു. അവരെ നേരിട്ട് അറിയുന്നവൻ ബ്രഹ്മത്തെ അറിയുന്നവനാകും.
ബൃഹന്തോ നാമ തേ ദേവാ യേഽസതഃ പരി ജജ്ഞിരേ । ഏകം തദങ്ഗം സ്കമ്ഭസ്യാസദാഹുഃ പരോ ജനാഃ
അസതിൽ നിന്ന് ജനിച്ച ദേവന്മാരെയാണ് ബൃഹന്ത് എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ചിലർ പറയുന്നു, സ്കംഭന്റെ ഒരു അങ്കം അസത് തന്നെയാണെന്ന്.
യത്ര സ്കമ്ഭഃ പ്രജനയന് പുരാണം വ്യവര്തയത്। ഏകം തദങ്ഗം സ്കമ്ഭസ്യ പുരാണമനുസംവിദുഃ
സ്കംഭൻ സൃഷ്ടികളെ ജനിപ്പിച്ച് പഴയതിനെ മാറ്റി. ചിലർ പറയുന്നു, സ്കംഭന്റെ ഒരു അങ്കം അതിപുരാതനമാണെന്ന്.
യസ്യ ത്രയസ്ത്രിംശദ്ദേവാ അങ്ഗേ ഗാത്രാ വിഭേജിരേ । താന് വൈ ത്രയസ്ത്രിംശദ്ദേവാന് ഏകേ ബ്രഹമവിദോ വിദുഃ
മുപ്പത്തിമൂന്ന് ദേവന്മാർ അവന്റെ അങ്കങ്ങളിൽ ശരീരം വിഭജിച്ചു. ബ്രഹ്മത്തെ അറിയുന്ന ചിലർ ആ ദേവന്മാരെ അറിയുന്നു.
ഹിരണ്യഗര്ഭം പരമമനത്യുദ്യം ജനാ വിദുഃ । സ്കമ്ഭസ്തദഗ്രേ പ്രാസിഞ്ചദ്ധിരണ്യം ലോകേ അന്തരാ
ഹിരണ്യഗർഭം എന്നത് ഏറ്റവും ഉന്നതവും അതുല്യവുമാണ് എന്ന് ആളുകൾ പറയുന്നു. ആദ്യം സ്കംഭൻ ആ സ്വർണ്ണം ലോകത്തിൽ ഒഴുക്കി.
സ്കമ്ഭേ ലോകാഃ സ്കമ്ഭേ തപഃ സ്കമ്ഭേഽധ്യൃതമാഹിതമ് । സ്കമ്ഭ ത്വാ വേദ പ്രത്യക്ഷമിന്ദ്രേ സര്വം സമാഹിതമ്
ലോകങ്ങൾ സ്കംഭനിൽ ആണ്, തപസ്സും സ്കംഭനിൽ ആണ്, നിയമവും സ്കംഭനിൽ ഉറപ്പാണ്. സ്കംഭ, ഞാൻ നിന്നെ നേരിട്ട് അറിയുന്നു. ഇന്ദ്ര, എല്ലാം നിന്നിൽ അടിയുറച്ചിരിക്കുന്നു.
ഇന്ദ്രേ ലോകാ ഇന്ദ്രേ തപ ഇന്ദ്രേഽധ്യൃതമാഹിതമ് । ഇന്ദ്രം ത്വാ വേദ പ്രത്യക്ഷം സ്കമ്ഭേ സര്വം പ്രതിഷ്ഠിതമ്
ലോകങ്ങൾ ഇന്ദ്രനിൽ ആണ്, തപസ്സും ഇന്ദ്രനിൽ ആണ്, നിയമവും ഇന്ദ്രനിൽ ഉറപ്പാണ്. ഇന്ദ്ര, ഞാൻ നിന്നെ നേരിട്ട് അറിയുന്നു. എല്ലാം സ്കംഭനിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
{൨൪} നാമ നാമ്നാ ജോഹവീതി പുരാ സൂര്യാത്പുരോഷസഃ । യദജഃ പ്രഥമം സംബഭൂവ സ ഹ തത്സ്വരാജ്യമിയായ യസ്മാന് നാന്യത്പരമസ്തി ഭൂതമ്
പണ്ടു സൂര്യനിൽ നിന്ന്, പ്രഭാതത്തിൽ നിന്ന്, അവൻ പേരെ പേരായി വിളിച്ചു. അജൻ ആദ്യം ഉദിച്ചപ്പോൾ, അവൻ ആ ശബ്ദത്തിന്റെ സ്വാമിത്വം നേടി. അതിനപ്പുറം ഒന്നുമില്ല, ഉണ്ടായതിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതം അതാണ്.
യസ്യ ഭൂമിഃ പ്രമാന്തരിക്ഷമുതോദരമ് । ദിവം യശ്ചക്രേ മൂര്ധാനം തസ്മൈ ജ്യേഷ്ഠായ ബ്രഹ്മണേ നമഃ
ഭൂമി, വിശാലമായ അന്തരീക്ഷം, ഗർഭം, ആകാശം — ഇവയെല്ലാം അവനാണ് സൃഷ്ടിച്ചത്. അവൻ തലയിൽ ആകാശം വെച്ചു. ആ പ്രാചീന ബ്രഹ്മനോട് ഞാൻ വന്ദനം ചെയ്യുന്നു.
യസ്യ സൂര്യശ്ചക്ഷുശ്ചന്ദ്രമാശ്ച പുനര്ണവഃ । അഗ്നിം യശ്ചക്ര ആസ്യം തസ്മൈ ജ്യേഷ്ഠായ ബ്രഹ്മണേ നമഃ
ആകാശത്തിലെ സൂര്യനും, പുനർജന്മം ലഭിക്കുന്ന ചന്ദ്രനും അവന്റെ കണ്ണുകളാണ്. അഗ്നിയെ അവൻ വായാക്കി. ആ പ്രാചീന ബ്രഹ്മാവിനോട് ഞാൻ വന്ദനം ചെയ്യുന്നു.
യസ്യ വാതഃ പ്രാണാപാനൌ ചക്ഷുരങ്ഗിരസോഽഭവന് । ദിശോ യശ്ചക്രേ പ്രജ്ഞാനീസ്തസ്മൈ ജ്യേഷ്ഠായ ബ്രഹ്മണേ നമഃ
വായുവാണ് അവന്റെ ശ്വാസവും ഉച്ച്വാസവും. അങ്ങിരസ്സുകൾ അവന്റെ കണ്ണുകളായി. ദിശകളെ അവൻ ജ്ഞാനമായി സൃഷ്ടിച്ചു. ആ പ്രാചീന ബ്രഹ്മാവിനോട് ഞാൻ വന്ദനം ചെയ്യുന്നു.
സ്കമ്ഭോ ദാധാര ദ്യാവാപൃഥിവീ ഉഭേ ഇമേ സ്കമ്ഭോ ദാധാരോര്വന്തരിക്ഷമ് । സ്കമ്ഭോ ദാധാര പ്രദിശഃ ഷഡുര്വീഃ സ്കമ്ഭ ഇദം വിശ്വം ഭുവനമാ വിവേശ
സ്കംഭൻ ആകാശത്തെയും ഭൂമിയെയും താങ്ങി നിലനിറുത്തുന്നു. വിശാലമായ അന്തരീക്ഷവും ആറു ദിശകളും സ്കംഭൻ താങ്ങുന്നു. ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളിലും സ്കംഭൻ പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നു.
യഃ ശ്രമാത്തപസോ ജാതോ ലോകാന്ത്സര്വാന്ത്സമാനശേ । സോമം യശ്ചക്രേ കേവലം തസ്മൈ ജ്യേഷ്ഠായ ബ്രഹ്മണേ നമഃ
ശ്രമത്തിലും തപസ്സിലും നിന്ന് ജനിച്ചവൻ, എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും ഒരുപോലെ നിലകൊള്ളുന്നവൻ, സോമത്തെ മാത്രം സൃഷ്ടിച്ചവൻ—ആ പ്രാചീന ബ്രഹ്മാവിനോട് ഞാൻ വന്ദനം ചെയ്യുന്നു.
കഥം വാതോ നേലയതി കഥം ന രമതേ മനഃ । കിമാപഃ സത്യം പ്രേപ്സന്തീര്നേലയന്തി കദാ ചന
എന്തുകൊണ്ടാണ് വായു ഒരിടത്തും നിൽക്കാത്തത്? മനസ്സ് എങ്ങനെയാണ് ആനന്ദം കണ്ടെത്താത്തത്? സത്യം തേടുന്ന ജലങ്ങൾ ഒരിക്കലും എവിടെയും നിൽക്കാത്തത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?
മഹദ്യക്ഷം ഭുവനസ്യ മധ്യേ തപസി ക്രാന്തം സലിലസ്യ പൃഷ്ഠേ । തസ്മിന് ഛ്രയന്തേ യ ഉ കേ ച ദേവാ വൃക്ഷസ്യ സ്കന്ധഃ പരിത ഇവ ശാഖാഃ
ലോകത്തിന്റെ നടുവിൽ മഹത്തായ യജ്ഞനായവൻ, തപസ്സിൽ ഉറച്ചവൻ, ജലത്തിന്റെ മേൽ നിലകൊള്ളുന്നു. എല്ലാ ദേവതകളും വൃക്ഷത്തിന്റെ ചുവടിൽ ശാഖകൾ പോലെ അവനിൽ ആശ്രയിക്കുന്നു.
യസ്മൈ ഹസ്താഭ്യാം പാദാഭ്യാം വാചാ ശ്രോത്രേണ ചക്ഷുഷാ । യസ്മൈ ദേവാഃ സദാ ബലിം പ്രയച്ഛന്തി വിമിതേഽമിതം സ്കമ്ഭം തം ബ്രൂഹി കതമഃ സ്വിദേവ സഃ
ദേവതകൾ കൈകൊണ്ടും കാലുകൊണ്ടും വാക്കുകൊണ്ടും ചെവിയിലും കണ്ണിലും കൊണ്ട് എപ്പോഴും ബലി അർപ്പിക്കുന്ന ആ അളക്കാനാവാത്ത, അളക്കപ്പെട്ട സ്കംഭൻ ആരാണ് എന്ന് പറയൂ.
അപ തസ്യ ഹതം തമോ വ്യാവൃത്തഃ സ പാപ്മനാ । സര്വാണി തസ്മിന് ജ്യോതീംഷി യാനി ത്രീണി പ്രജാപതൌ
അവനിൽ നിന്ന് ഇരുണ്ടത്വം അകറ്റപ്പെടുന്നു; പാപം കൊണ്ടാണ് അതിന്റെ നാശം. സൃഷ്ടികർത്താവിൽ ഉള്ള എല്ലാ പ്രകാശങ്ങളും അവനിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
യോ വേതസം ഹിരണ്യയം തിഷ്ഠന്തം സലിലേ വേദ । സ വൈ ഗുഹ്യഃ പ്രജാപതിഃ
ജലത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്ന പൊന്നിൻ കിഴങ്ങിനെ ആരറിയുന്നു, അവനാണ് ഗുഹ്യനായ സൃഷ്ടികർത്താവ്.
തന്ത്രമേകേ യുവതീ വിരൂപേ അഭ്യാക്രാമം വയതഃ ഷണ്മയൂഖമ് । പ്രാന്യാ തന്തൂംസ്തിരതേ ധത്തേ അന്യാ നാപ വൃഞ്ജാതേ ന ഗമാതോ അന്തമ്
രണ്ടു യുവതികൾ ഒരുമിച്ച് നൂൽ നെയ്യുന്നു; ആറു കിരണങ്ങൾ അവർ ചുറ്റുന്നു. ഒരുത്തി നൂലുകൾ മുന്നോട്ട് നീട്ടി സ്ഥാപിക്കുന്നു, മറ്റൊന്ന് അവയെ നീക്കം ചെയ്യുകയോ അതിന്റെ അറ്റം കാണുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല.
തയോരഹം പരിനൃത്യന്ത്യോരിവ ന വി ജാനാമി യതരാ പരസ്താത്। പുമാന് ഏനദ്വയത്യുദ്ഗൃണന്തി പുമാന് ഏനദ്വി ജഭാരാധി നാകേ
അവരിൽ രണ്ടുപേർ ചുറ്റി നൃത്തം ചെയ്യുമ്പോൾ, ആരാണ് അതിൽ അതീതനെന്ന് എനിക്ക് അറിയില്ല. പുരുഷൻ ഇതിനെ സ്തുതിക്കുന്നു; അവൻ അതിനെ സ്വർഗത്തിൽ വഹിക്കുന്നു.
ഇമേ മയൂഖാ ഉപ തസ്തഭുര്ദിവം സാമാനി ചക്രുസ്തസരാണി വാതവേ
ഈ കിരണങ്ങൾ ആകാശത്തെ താങ്ങി നിലനിര്ത്തുന്നു; അവ സകല സംഗീതങ്ങളും വായുവിനായി സൃഷ്ടിച്ചു.
10.8 യോ ഭൂതം ച ഭവ്യം ച സര്വം യശ്ചാധിതിഷ്ഠതി । സ്വര്യസ്യ ച കേവലം തസ്മൈ ജ്യേഷ്ഠായ ബ്രഹ്മണേ നമഃ
ഭൂതകാലവും ഭാവിയും എല്ലാം നിലനിര്ത്തുന്നവൻ, സ്വർഗത്തിന്റെ ഏകാധിപതിയായവൻ—ആ പ്രാചീന ബ്രഹ്മാവിനോട് ഞാൻ വന്ദനം ചെയ്യുന്നു.
സ്കമ്ഭേനേമേ വിഷ്ടഭിതേ ദ്യൌശ്ച ഭൂമിശ്ച തിഷ്ഠതഃ । സ്കമ്ഭ ഇദം സര്വമാത്മന്വദ്യത്പ്രാണന് നിമിഷച്ച യത്
സ്കംഭനാൽ ആകാശവും ഭൂമിയും ഉറപ്പോടെ നിലകൊള്ളുന്നു. ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാം, ശ്വസിക്കുന്നതും കണ്ണടയ്ക്കുന്നതും ചലിക്കുന്നതും സ്കംഭനാണ്.
തിസ്രോ ഹ പ്രജാ അത്യായമായന് ന്യന്യാ അര്കമഭിതോഽവിശന്ത । ബൃഹന് ഹ തസ്ഥൌ രജസോ വിമാനോ ഹരിതോ ഹരിണീരാ വിവേശ
മൂന്ന് സന്തതികൾ മുന്നോട്ട് പോയി; മറ്റുള്ളവർ ചുറ്റും നിന്ന് സൂര്യനിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. വിശാലനായവൻ ആകാശത്തിന്റെ അളവിൽ നിന്നു; അവൻ പൊന്നിൻ കുതിരകളിൽ പ്രവേശിച്ചു.
ദ്വാദശ പ്രധയശ്ചക്രമേകം ത്രീണി നഭ്യാനി ക ഉ തച്ചികേത । തത്രാഹതാസ്ത്രീണി ശതാനി ശങ്കവഃ ഷഷ്ടിശ്ച ഖീലാ അവിചാചലാ യേ
പന്ത്രണ്ടു അറ്റങ്ങൾ, ഒരു ചക്രം, മൂന്ന് അക്ഷങ്ങൾ—ഇത് ആരാണ് മനസ്സിലാക്കുന്നത്? അവിടെ മൂവായിരത്തി അറുപത് കുരുക്കുകളും അറുപത് സ്ഥിരമായ തൂണുകളും ഉണ്ട്.