കിയതാ സ്കമ്ഭഃ പ്ര വിവേശ ഭൂതം കിയദ്ഭവിഷ്യദന്വാശയേഽസ്യ । ഏകം യദങ്ഗമകൃണോത്സഹസ്രധാ കിയതാ സ്കമ്ഭഃ പ്ര വിവേശ തത്ര
നടന്നതിലും വരാനിരിക്കുന്നതിലും എത്ര ഭാഗം സ്കംഭം പ്രവേശിച്ചു? ഒരൊറ്റ ഭാഗം ആയിരം ആക്കി മാറ്റുമ്പോൾ, അതിൽ എത്ര ഭാഗം സ്കംഭം പ്രവേശിച്ചു?
യത്ര ലോകാമ്ശ്ച കോശാംശ്ചാപോ ബ്രഹ്മ ജനാ വിദുഃ । അസച്ച യത്ര സച്ചാന്ത സ്കമ്ഭം തം ബ്രൂഹി കതമഃ സ്വിദേവ സഃ
ലോകങ്ങളും ആവരണങ്ങളും വെള്ളവും ബ്രഹ്മവും മനുഷ്യർ അറിയുന്നിടത്ത്, സത്തും അസത്തും ഒന്നിക്കുന്നിടത്ത്, സ്കംഭത്തെക്കുറിച്ച് പറയൂ—ആ ദൈവം ആരാണ്?
{൨൨} യത്ര തപഃ പരാക്രമ്യ വ്രതം ധാരയത്യുത്തരമ് । ഋതം ച യത്ര ശ്രദ്ധാ ചാപോ ബ്രഹ്മ സമാഹിതാഃ സ്കമ്ഭം തം ബ്രൂഹി കതമഃ സ്വിദേവ സഃ
ഏത് സ്ഥലത്താണ് തപസ്സ് പരമാവധി എത്തി വ്രതം ഉയർത്തുന്നത്? അവിടെ സത്യം, വിശ്വാസം, വെള്ളം, ബ്രഹ്മം എല്ലാം ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കംഭത്തെക്കുറിച്ച് പറയൂ—ആ ദൈവം ആരാണ്?
യസ്മിന് ഭൂമിരന്തരിക്ഷം ദ്യൌര്യസ്മിന്ന് അധ്യാഹിതാ । യത്രാഗ്നിശ്ചന്ദ്രമാഃ സൂര്യോ വാതസ്തിഷ്ഠന്ത്യാര്പിതാഃ സ്കമ്ഭം തം ബ്രൂഹി കതമഃ സ്വിദേവ സഃ
അവനിൽ ഭൂമി, അന്തരീക്ഷം, ആകാശം സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നു; അവിടെയാണ് അഗ്നി, ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, വായു എന്നിവയും നിലകൊള്ളുന്നത്. സ്കംഭത്തെക്കുറിച്ച് പറയൂ—ആ ദൈവം ആരാണ്?
യസ്യ ത്രയസ്ത്രിംശദ്ദേവാ അങ്ഗേ സര്വേ സമാഹിതാഃ । സ്കമ്ഭം തം ബ്രൂഹി കതമഃ സ്വിദേവ സഃ
അവന്റെ ഒരു ഭാഗത്താണ് മുപ്പത്തിമൂന്നു ദേവന്മാർ എല്ലാം ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നു; സ്കംഭത്തെക്കുറിച്ച് പറയൂ—ആ ദൈവം ആരാണ്?
യത്ര ഋഷയഃ പ്രഥമജാ ഋചഃ സാമ യജുര്മഹീ । ഏകര്ഷിര്യസ്മിന്ന് ആര്പിതഃ സ്കമ്ഭം തം ബ്രൂഹി കതമഃ സ്വിദേവ സഃ
ആദ്യജന്മമായ ഋഷികൾ, ഋക്, സാമ, യജുസ്, മഹാഭൂമി, അവയൊക്കെയും ഏത് സ്ഥലത്താണ് ഒരുമിച്ചിരിക്കുന്നു? അവിടെ ഏകഋഷി സ്ഥാപിതനാണ്. സ്കംഭത്തെക്കുറിച്ച് പറയൂ—ആ ദൈവം ആരാണ്?
യത്രാമൃതം ച മൃത്യുശ്ച പുരുഷേഽധി സമാഹിതേ । സമുദ്രോ യസ്യ നാഡ്യഃ പുരുഷേഽധി സമാഹിതാഃ സ്കമ്ഭം തം ബ്രൂഹി കതമഃ സ്വിദേവ സഃ
അമൃതവും മരണവും ഒരുപോലെ മനുഷ്യനിൽ അടിയുറച്ചിരിക്കുന്നു. അവന്റെ നാഡികൾ സമുദ്രംപോലെ ഒത്തുചേർന്നിരിക്കുന്നു. ഈ സത്യം ആരാണെന്ന് പറയൂ, ഏത് ദൈവമാണ് ആ സ്കംഭൻ?
യസ്യ ചതസ്രഃ പ്രദിശോ നാഡ്യസ്തിഷ്ഠന്തി പ്രഥമാഃ । യജ്ഞോ യത്ര പരാക്രാന്തഃ സ്കമ്ഭം തം ബ്രൂഹി കതമഃ സ്വിദേവ സഃ
നാലു ദിക്കുകളും അവന്റെ പ്രധാന നാഡികളായി നിലകൊള്ളുന്നു. യജ്ഞം അവിടെയാണ് മുന്നോട്ട് പോകുന്നത്. ഈ സത്യം ആരാണെന്ന് പറയൂ, ഏത് ദൈവമാണ് ആ സ്കംഭൻ?
യേ പുരുഷേ ബ്രഹ്മ വിദുസ്തേ വിദുഃ പരമേഷ്ഠിനമ് । യോ വേദ പരമേഷ്ഠിനം യശ്ച വേദ പ്രജാപതിമ് । ജ്യേഷ്ഠം യേ ബ്രാഹ്മണം വിദുസ്തേ സ്കമ്ഭമനുസംവിദുഃ
മനുഷ്യനിൽ ബ്രഹ്മത്തെ അറിയുന്നവർ പരമേശ്വരനെ അറിയുന്നു. പരമേശ്വരനെയും പ്രജാപതിയെയും അറിയുന്നവർ, മുതിർന്ന ബ്രാഹ്മണനെ അറിയുന്നവർ, അവർ തന്നെ സ്കംഭനെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നവരാണ്.
യസ്യ ശിരോ വൈശ്വാനരശ്ചക്ഷുരങ്ഗിരസോഽഭവന് । അങ്ഗാനി യസ്യ യാതവഃ സ്കമ്ഭം തം ബ്രൂഹി കതമഃ സ്വിദേവ സഃ
വൈശ്വാനരൻ അവന്റെ തലയായി, അംഗിരസുകൾ കണ്ണുകളായി, യാതവന്മാർ അവന്റെ അംഗങ്ങളായി മാറി. ഈ സത്യം ആരാണെന്ന് പറയൂ, ഏത് ദൈവമാണ് ആ സ്കംഭൻ?
യസ്യ ബ്രഹ്മ മുഖമാഹുര്ജിഹ്വാം മധുകശാമുത । വിരാജമൂധോ യസ്യാഹുഃ സ്കമ്ഭം തം ബ്രൂഹി കതമഃ സ്വിദേവ സഃ
അവന്റെ വായാണ് ബ്രഹ്മം എന്ന് പറയുന്നു. അവന്റെ നാവ് മധുരംപോലെ ആണെന്ന്, അവന്റെ ബുദ്ധി വിരാജ് ആണെന്ന് പറയുന്നു. ഈ സത്യം ആരാണെന്ന് പറയൂ, ഏത് ദൈവമാണ് ആ സ്കംഭൻ?
യസ്മാദൃചോ അപാതക്ഷന് യജുര്യസ്മാദപാകഷന് । സാമാനി യസ്യ ലോമാന്യഥര്വാങ്ഗിരസോ മുഖം സ്കമ്ഭം തം ബ്രൂഹി കതമഃ സ്വിദേവ സഃ
ഋക് വേദങ്ങൾ അവനിൽ നിന്നാണ് ഉയർന്നത്, യജുർ വേദങ്ങളും അവനിൽ നിന്നാണ് ഉയർന്നത്. അവന്റെ രോമങ്ങൾ സാമവേദങ്ങൾ, അവന്റെ വായ് അതർവനും അംഗിരസും. ഈ സത്യം ആരാണെന്ന് പറയൂ, ഏത് ദൈവമാണ് ആ സ്കംഭൻ?
{൨൩} അസച്ശാഖാം പ്രതിഷ്ഠന്തീം പരമമിവ ജനാ വിദുഃ । ഉതോ സന്മന്യന്തേഽവരേ യേ തേ ശാഖാമുപാസതേ
അസ്ഥിരമായ ശാഖയെ ചിലർ ഏറ്റവും ഉന്നതമായത് എന്ന് കരുതുന്നു. എന്നാൽ മറ്റു ചിലർ അതിനെ യഥാർത്ഥം എന്ന് വിശ്വസിച്ച് ആരാധിക്കുന്നു.
യത്രാദിത്യാശ്ച രുദ്രാശ്ച വസവശ്ച സമാഹിതാഃ । ഭൂതം ച യത്ര ഭവ്യം ച സര്വേ ലോകാഃ പ്രതിഷ്ഠിതാഃ സ്കമ്ഭം തം ബ്രൂഹി കതമഃ സ്വിദേവ സഃ
ആദിത്യന്മാർ, രുദ്രന്മാർ, വസുക്കൾ എല്ലാം അവിടെയാണ് അടിയുറച്ചിരിക്കുന്നത്. അതുപോലെ ഭൂതവും ഭാവിയും, എല്ലായ്പ്പോഴും ലോകങ്ങൾ അവിടെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. ഈ സത്യം ആരാണെന്ന് പറയൂ, ഏത് ദൈവമാണ് ആ സ്കംഭൻ?
യസ്യ ത്രയസ്ത്രിംശദ്ദേവാ നിധിം രക്ഷന്തി സര്വദാ । നിധിം തമദ്യ കോ വേദ യം ദേവാ അഭിരക്ഷഥ
മുപ്പത്തിമൂന്ന് ദേവന്മാർ എല്ലായ്പ്പോഴും കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്ന നിധിയാണ് അവനുള്ളത്. ആ ദേവന്മാർ സംരക്ഷിക്കുന്ന ആ നിധി ഇന്ന് ആരാണ് അറിയുന്നത്?
യത്ര ദേവാ ബ്രഹ്മവിദോ ബ്രഹ്മ ജ്യേഷ്ഠമുപാസതേ । യോ വൈ താന് വിദ്യാത്പ്രത്യക്ഷം സ ബ്രഹ്മാ വേദിതാ സ്യാത്
ബ്രഹ്മത്തെ അറിയുന്ന ദേവന്മാർ ഏറ്റവും പ്രാചീനമായ ബ്രഹ്മനെ ആരാധിക്കുന്നു. അവരെ നേരിട്ട് അറിയുന്നവൻ ബ്രഹ്മത്തെ അറിയുന്നവനാകും.
ബൃഹന്തോ നാമ തേ ദേവാ യേഽസതഃ പരി ജജ്ഞിരേ । ഏകം തദങ്ഗം സ്കമ്ഭസ്യാസദാഹുഃ പരോ ജനാഃ
അസതിൽ നിന്ന് ജനിച്ച ദേവന്മാരെയാണ് ബൃഹന്ത് എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ചിലർ പറയുന്നു, സ്കംഭന്റെ ഒരു അങ്കം അസത് തന്നെയാണെന്ന്.
യത്ര സ്കമ്ഭഃ പ്രജനയന് പുരാണം വ്യവര്തയത്। ഏകം തദങ്ഗം സ്കമ്ഭസ്യ പുരാണമനുസംവിദുഃ
സ്കംഭൻ സൃഷ്ടികളെ ജനിപ്പിച്ച് പഴയതിനെ മാറ്റി. ചിലർ പറയുന്നു, സ്കംഭന്റെ ഒരു അങ്കം അതിപുരാതനമാണെന്ന്.
യസ്യ ത്രയസ്ത്രിംശദ്ദേവാ അങ്ഗേ ഗാത്രാ വിഭേജിരേ । താന് വൈ ത്രയസ്ത്രിംശദ്ദേവാന് ഏകേ ബ്രഹമവിദോ വിദുഃ
മുപ്പത്തിമൂന്ന് ദേവന്മാർ അവന്റെ അങ്കങ്ങളിൽ ശരീരം വിഭജിച്ചു. ബ്രഹ്മത്തെ അറിയുന്ന ചിലർ ആ ദേവന്മാരെ അറിയുന്നു.
ഹിരണ്യഗര്ഭം പരമമനത്യുദ്യം ജനാ വിദുഃ । സ്കമ്ഭസ്തദഗ്രേ പ്രാസിഞ്ചദ്ധിരണ്യം ലോകേ അന്തരാ
ഹിരണ്യഗർഭം എന്നത് ഏറ്റവും ഉന്നതവും അതുല്യവുമാണ് എന്ന് ആളുകൾ പറയുന്നു. ആദ്യം സ്കംഭൻ ആ സ്വർണ്ണം ലോകത്തിൽ ഒഴുക്കി.
സ്കമ്ഭേ ലോകാഃ സ്കമ്ഭേ തപഃ സ്കമ്ഭേഽധ്യൃതമാഹിതമ് । സ്കമ്ഭ ത്വാ വേദ പ്രത്യക്ഷമിന്ദ്രേ സര്വം സമാഹിതമ്
ലോകങ്ങൾ സ്കംഭനിൽ ആണ്, തപസ്സും സ്കംഭനിൽ ആണ്, നിയമവും സ്കംഭനിൽ ഉറപ്പാണ്. സ്കംഭ, ഞാൻ നിന്നെ നേരിട്ട് അറിയുന്നു. ഇന്ദ്ര, എല്ലാം നിന്നിൽ അടിയുറച്ചിരിക്കുന്നു.
ഇന്ദ്രേ ലോകാ ഇന്ദ്രേ തപ ഇന്ദ്രേഽധ്യൃതമാഹിതമ് । ഇന്ദ്രം ത്വാ വേദ പ്രത്യക്ഷം സ്കമ്ഭേ സര്വം പ്രതിഷ്ഠിതമ്
ലോകങ്ങൾ ഇന്ദ്രനിൽ ആണ്, തപസ്സും ഇന്ദ്രനിൽ ആണ്, നിയമവും ഇന്ദ്രനിൽ ഉറപ്പാണ്. ഇന്ദ്ര, ഞാൻ നിന്നെ നേരിട്ട് അറിയുന്നു. എല്ലാം സ്കംഭനിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
{൨൪} നാമ നാമ്നാ ജോഹവീതി പുരാ സൂര്യാത്പുരോഷസഃ । യദജഃ പ്രഥമം സംബഭൂവ സ ഹ തത്സ്വരാജ്യമിയായ യസ്മാന് നാന്യത്പരമസ്തി ഭൂതമ്
പണ്ടു സൂര്യനിൽ നിന്ന്, പ്രഭാതത്തിൽ നിന്ന്, അവൻ പേരെ പേരായി വിളിച്ചു. അജൻ ആദ്യം ഉദിച്ചപ്പോൾ, അവൻ ആ ശബ്ദത്തിന്റെ സ്വാമിത്വം നേടി. അതിനപ്പുറം ഒന്നുമില്ല, ഉണ്ടായതിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതം അതാണ്.
യസ്യ ഭൂമിഃ പ്രമാന്തരിക്ഷമുതോദരമ് । ദിവം യശ്ചക്രേ മൂര്ധാനം തസ്മൈ ജ്യേഷ്ഠായ ബ്രഹ്മണേ നമഃ
ഭൂമി, വിശാലമായ അന്തരീക്ഷം, ഗർഭം, ആകാശം — ഇവയെല്ലാം അവനാണ് സൃഷ്ടിച്ചത്. അവൻ തലയിൽ ആകാശം വെച്ചു. ആ പ്രാചീന ബ്രഹ്മനോട് ഞാൻ വന്ദനം ചെയ്യുന്നു.
യസ്യ സൂര്യശ്ചക്ഷുശ്ചന്ദ്രമാശ്ച പുനര്ണവഃ । അഗ്നിം യശ്ചക്ര ആസ്യം തസ്മൈ ജ്യേഷ്ഠായ ബ്രഹ്മണേ നമഃ
ആകാശത്തിലെ സൂര്യനും, പുനർജന്മം ലഭിക്കുന്ന ചന്ദ്രനും അവന്റെ കണ്ണുകളാണ്. അഗ്നിയെ അവൻ വായാക്കി. ആ പ്രാചീന ബ്രഹ്മാവിനോട് ഞാൻ വന്ദനം ചെയ്യുന്നു.
യസ്യ വാതഃ പ്രാണാപാനൌ ചക്ഷുരങ്ഗിരസോഽഭവന് । ദിശോ യശ്ചക്രേ പ്രജ്ഞാനീസ്തസ്മൈ ജ്യേഷ്ഠായ ബ്രഹ്മണേ നമഃ
വായുവാണ് അവന്റെ ശ്വാസവും ഉച്ച്വാസവും. അങ്ങിരസ്സുകൾ അവന്റെ കണ്ണുകളായി. ദിശകളെ അവൻ ജ്ഞാനമായി സൃഷ്ടിച്ചു. ആ പ്രാചീന ബ്രഹ്മാവിനോട് ഞാൻ വന്ദനം ചെയ്യുന്നു.
സ്കമ്ഭോ ദാധാര ദ്യാവാപൃഥിവീ ഉഭേ ഇമേ സ്കമ്ഭോ ദാധാരോര്വന്തരിക്ഷമ് । സ്കമ്ഭോ ദാധാര പ്രദിശഃ ഷഡുര്വീഃ സ്കമ്ഭ ഇദം വിശ്വം ഭുവനമാ വിവേശ
സ്കംഭൻ ആകാശത്തെയും ഭൂമിയെയും താങ്ങി നിലനിറുത്തുന്നു. വിശാലമായ അന്തരീക്ഷവും ആറു ദിശകളും സ്കംഭൻ താങ്ങുന്നു. ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളിലും സ്കംഭൻ പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നു.
യഃ ശ്രമാത്തപസോ ജാതോ ലോകാന്ത്സര്വാന്ത്സമാനശേ । സോമം യശ്ചക്രേ കേവലം തസ്മൈ ജ്യേഷ്ഠായ ബ്രഹ്മണേ നമഃ
ശ്രമത്തിലും തപസ്സിലും നിന്ന് ജനിച്ചവൻ, എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും ഒരുപോലെ നിലകൊള്ളുന്നവൻ, സോമത്തെ മാത്രം സൃഷ്ടിച്ചവൻ—ആ പ്രാചീന ബ്രഹ്മാവിനോട് ഞാൻ വന്ദനം ചെയ്യുന്നു.
കഥം വാതോ നേലയതി കഥം ന രമതേ മനഃ । കിമാപഃ സത്യം പ്രേപ്സന്തീര്നേലയന്തി കദാ ചന
എന്തുകൊണ്ടാണ് വായു ഒരിടത്തും നിൽക്കാത്തത്? മനസ്സ് എങ്ങനെയാണ് ആനന്ദം കണ്ടെത്താത്തത്? സത്യം തേടുന്ന ജലങ്ങൾ ഒരിക്കലും എവിടെയും നിൽക്കാത്തത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?
മഹദ്യക്ഷം ഭുവനസ്യ മധ്യേ തപസി ക്രാന്തം സലിലസ്യ പൃഷ്ഠേ । തസ്മിന് ഛ്രയന്തേ യ ഉ കേ ച ദേവാ വൃക്ഷസ്യ സ്കന്ധഃ പരിത ഇവ ശാഖാഃ
ലോകത്തിന്റെ നടുവിൽ മഹത്തായ യജ്ഞനായവൻ, തപസ്സിൽ ഉറച്ചവൻ, ജലത്തിന്റെ മേൽ നിലകൊള്ളുന്നു. എല്ലാ ദേവതകളും വൃക്ഷത്തിന്റെ ചുവടിൽ ശാഖകൾ പോലെ അവനിൽ ആശ്രയിക്കുന്നു.