യസ്മൈ ത്വാ യജ്ഞവര്ധന മണേ പ്രത്യമുചം ശിവമ് । തം ത്വം ശതദക്ഷിണ മണേ ശ്രൈഷ്ഠ്യായ ജിന്വതാത്
യാഗം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന മാണിക്യമായ നീ ആര്ക്ക് ശുഭം നൽകിയോ, ശതദാനമായ മാണിക്യമായ നീ അവനു ഉത്തമത്വം നൽകട്ടെ.
ഏതമിധ്മം സമാഹിതം ജുഷണോ അഗ്നേ പ്രതി ഹര്യ ഹോമൈഃ । തസ്മിന് വിധേമ സുമതിം സ്വസ്തി പ്രജാം ചക്ഷുഃ പശൂന്ത്സമിദ്ധേ ജാതവേദസി ബ്രഹ്മണാ
സന്നദ്ധമായ ഈ ഇന്ധനം ആഗ്നേയ, നീ ഹോമങ്ങളോടെ ആസ്വദിക്കണമേ. ജാതവേദസായ അഗ്നിയിൽ, ബ്രാഹ്മണൻ തെളിയിച്ച അഗ്നിയിൽ, നമുക്ക് ഭാഗ്യം, സന്തതി, ദൃഷ്ടി, പശുക്കൾ എന്നിവ സ്ഥാപിക്കട്ടെ.
10.7 കസ്മിന്ന് അങ്ഗേ തപോ അസ്യാധി തിഷ്ഠതി കസ്മിന്ന് അങ്ഗ ഋതമസ്യാധ്യാഹിതമ് । ക്വ വ്രതം ക്വ ശ്രദ്ധാസ്യ തിഷ്ഠതി കസ്മിന്ന് അങ്ഗേ സത്യമസ്യ പ്രതിഷ്ഠിതമ്
അവനിൽ ഏത് ഭാഗത്താണ് തപസ്സു നിലകൊള്ളുന്നത്? ഏത് ഭാഗത്താണ് സത്യം അടിയുറച്ചിരിക്കുന്നത്? വ്രതം എവിടെയാണ്, വിശ്വാസം എവിടെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്? അവനിൽ ഏത് ഭാഗത്താണ് സത്യസന്ധത ഉറച്ചിരിക്കുന്നത്?
കസ്മാദങ്ഗാദ്ദീപ്യതേ അഗ്നിരസ്യ കസ്മാദങ്ഗാത്പവതേ മാതരിശ്വ । കസ്മാദങ്ഗാദ്വി മിമീതേഽധി ചന്ദ്രമാ മഹ സ്കമ്ഭസ്യ മിമാനോ അങ്ഗമ്
അവന്റെ ഏത് ഭാഗത്തുനിന്നാണ് അഗ്നി ജ്വലിക്കുന്നത്? ഏത് ഭാഗത്തുനിന്നാണ് വായു വീശുന്നത്? വലിയ അംഗമായ സ്കംഭത്തിന്റെ ഏത് ഭാഗത്തുനിന്നാണ് ചന്ദ്രൻ അളക്കപ്പെടുന്നത്?
കസ്മിന്ന് അങ്ഗേ തിഷ്ഠതി ഭൂമിരസ്യ കസ്മിന്ന് അങ്ഗേ തിഷ്ഠത്യന്തരിക്ഷമ് । കസ്മിന്ന് അങ്ഗേ തിഷ്ഠത്യാഹിതാ ദ്യൌഃ കസ്മിന്ന് അങ്ഗേ തിഷ്ഠത്യുത്തരം ദിവഃ
അവന്റെ ഏത് ഭാഗത്താണ് ഭൂമി നിലകൊള്ളുന്നത്? ഏത് ഭാഗത്താണ് അന്തരീക്ഷം നിലകൊള്ളുന്നത്? ഏത് ഭാഗത്താണ് ആകാശം സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നത്? ഏത് ഭാഗത്താണ് പരമാകാശം നിലകൊള്ളുന്നത്?
ക്വ പ്രേപ്സന് ദീപ്യത ഊര്ധ്വോ അഗ്നിഃ ക്വ പ്രേപ്സന് പവതേ മാതരിശ്വാ । യത്ര പ്രേപ്സന്തീരഭിയന്ത്യാവൃതഃ സ്കമ്ഭം തം ബ്രൂഹി കതമഃ സ്വിദേവ സഃ
ഏത് സ്ഥലത്താണ് ഉയരാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അഗ്നി ജ്വലിക്കുന്നത്? ഏത് സ്ഥലത്താണ് ആഗ്രഹത്തോടെ വായു വീശുന്നത്? ആഗ്രഹത്തോടെ ഒഴുകുന്ന നദികൾ എവിടെയാണ് ഒന്നിക്കുന്നു? സ്കംഭത്തെക്കുറിച്ച് പറയൂ—ആ ദൈവം ആരാണ്?
ക്വാര്ധമാസാഃ ക്വ യന്തി മാസാഃ സംവത്സരേണ സഹ സംവിദാനാഃ । യത്ര യന്ത്യൃതവോ യത്രാര്തവാഃ സ്കമ്ഭം തം ബ്രൂഹി കതമഃ സ്വിദേവ സഃ
അർദ്ധമാസങ്ങൾ എവിടെയാണ് പോകുന്നത്? മാസങ്ങൾ വർഷത്തോടൊപ്പം എവിടെയാണ് ചേരുന്നത്? ঋതുക്കളും അവയുടെ കാലാവധികളും എവിടെയാണ് പോകുന്നത്? സ്കംഭത്തെക്കുറിച്ച് പറയൂ—ആ ദൈവം ആരാണ്?
ക്വ പ്രേപ്സന്തീ യുവതീ വിരൂപേ അഹോരാത്രേ ദ്രവതഃ സംവിദാനേ । യത്ര പ്രേപ്സന്തീരഭിയന്ത്യാപഃ സ്കമ്ഭം തം ബ്രൂഹി കതമഃ സ്വിദേവ സഃ
രാത്രിയും പകലും, ആ ഇരുപേരും യുവതികളായ വ്യത്യസ്തരായ രൂപങ്ങൾ, എവിടെയാണ് ഒന്നിച്ച് ഓടിപ്പോകുന്നത്? ഒഴുകുന്ന വെള്ളങ്ങൾ എവിടെയാണ് ചേരുന്നത്? സ്കംഭത്തെക്കുറിച്ച് പറയൂ—ആ ദൈവം ആരാണ്?
യസ്മിന്ത്സ്തബ്ധ്വാ പ്രജാപതിര്ലോകാന്ത്സര്വാമധാരയത്। സ്കമ്ഭം തം ബ്രൂഹി കതമഃ സ്വിദേവ സഃ
യാരിൽ അടിയുറച്ച് പ്രജാപതി എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും താങ്ങി നിർത്തുന്നു, സ്കംഭത്തെക്കുറിച്ച് പറയൂ—ആ ദൈവം ആരാണ്?
യത്പരമമവമം യച്ച മധ്യമം പ്രജാപതിഃ സസൃജേ വിശ്വരൂപമ് । കിയതാ സ്കമ്ഭഃ പ്ര വിവേശ തത്ര യന് ന പ്രാവിശത്കിയത്തദ്ബഭൂവ
ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതും മദ്ധ്യത്തിലും, പ്രജാപതി എല്ലാ രൂപത്തിലും സൃഷ്ടിച്ചതിൽ, എത്ര ഭാഗം സ്കംഭം അതിൽ പ്രവേശിച്ചു? പുറത്തു ശേഷിച്ചത് എത്രയായിരുന്നു?
കിയതാ സ്കമ്ഭഃ പ്ര വിവേശ ഭൂതം കിയദ്ഭവിഷ്യദന്വാശയേഽസ്യ । ഏകം യദങ്ഗമകൃണോത്സഹസ്രധാ കിയതാ സ്കമ്ഭഃ പ്ര വിവേശ തത്ര
നടന്നതിലും വരാനിരിക്കുന്നതിലും എത്ര ഭാഗം സ്കംഭം പ്രവേശിച്ചു? ഒരൊറ്റ ഭാഗം ആയിരം ആക്കി മാറ്റുമ്പോൾ, അതിൽ എത്ര ഭാഗം സ്കംഭം പ്രവേശിച്ചു?
യത്ര ലോകാമ്ശ്ച കോശാംശ്ചാപോ ബ്രഹ്മ ജനാ വിദുഃ । അസച്ച യത്ര സച്ചാന്ത സ്കമ്ഭം തം ബ്രൂഹി കതമഃ സ്വിദേവ സഃ
ലോകങ്ങളും ആവരണങ്ങളും വെള്ളവും ബ്രഹ്മവും മനുഷ്യർ അറിയുന്നിടത്ത്, സത്തും അസത്തും ഒന്നിക്കുന്നിടത്ത്, സ്കംഭത്തെക്കുറിച്ച് പറയൂ—ആ ദൈവം ആരാണ്?
{൨൨} യത്ര തപഃ പരാക്രമ്യ വ്രതം ധാരയത്യുത്തരമ് । ഋതം ച യത്ര ശ്രദ്ധാ ചാപോ ബ്രഹ്മ സമാഹിതാഃ സ്കമ്ഭം തം ബ്രൂഹി കതമഃ സ്വിദേവ സഃ
ഏത് സ്ഥലത്താണ് തപസ്സ് പരമാവധി എത്തി വ്രതം ഉയർത്തുന്നത്? അവിടെ സത്യം, വിശ്വാസം, വെള്ളം, ബ്രഹ്മം എല്ലാം ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കംഭത്തെക്കുറിച്ച് പറയൂ—ആ ദൈവം ആരാണ്?
യസ്മിന് ഭൂമിരന്തരിക്ഷം ദ്യൌര്യസ്മിന്ന് അധ്യാഹിതാ । യത്രാഗ്നിശ്ചന്ദ്രമാഃ സൂര്യോ വാതസ്തിഷ്ഠന്ത്യാര്പിതാഃ സ്കമ്ഭം തം ബ്രൂഹി കതമഃ സ്വിദേവ സഃ
അവനിൽ ഭൂമി, അന്തരീക്ഷം, ആകാശം സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നു; അവിടെയാണ് അഗ്നി, ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, വായു എന്നിവയും നിലകൊള്ളുന്നത്. സ്കംഭത്തെക്കുറിച്ച് പറയൂ—ആ ദൈവം ആരാണ്?
യസ്യ ത്രയസ്ത്രിംശദ്ദേവാ അങ്ഗേ സര്വേ സമാഹിതാഃ । സ്കമ്ഭം തം ബ്രൂഹി കതമഃ സ്വിദേവ സഃ
അവന്റെ ഒരു ഭാഗത്താണ് മുപ്പത്തിമൂന്നു ദേവന്മാർ എല്ലാം ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നു; സ്കംഭത്തെക്കുറിച്ച് പറയൂ—ആ ദൈവം ആരാണ്?
യത്ര ഋഷയഃ പ്രഥമജാ ഋചഃ സാമ യജുര്മഹീ । ഏകര്ഷിര്യസ്മിന്ന് ആര്പിതഃ സ്കമ്ഭം തം ബ്രൂഹി കതമഃ സ്വിദേവ സഃ
ആദ്യജന്മമായ ഋഷികൾ, ഋക്, സാമ, യജുസ്, മഹാഭൂമി, അവയൊക്കെയും ഏത് സ്ഥലത്താണ് ഒരുമിച്ചിരിക്കുന്നു? അവിടെ ഏകഋഷി സ്ഥാപിതനാണ്. സ്കംഭത്തെക്കുറിച്ച് പറയൂ—ആ ദൈവം ആരാണ്?
യത്രാമൃതം ച മൃത്യുശ്ച പുരുഷേഽധി സമാഹിതേ । സമുദ്രോ യസ്യ നാഡ്യഃ പുരുഷേഽധി സമാഹിതാഃ സ്കമ്ഭം തം ബ്രൂഹി കതമഃ സ്വിദേവ സഃ
അമൃതവും മരണവും ഒരുപോലെ മനുഷ്യനിൽ അടിയുറച്ചിരിക്കുന്നു. അവന്റെ നാഡികൾ സമുദ്രംപോലെ ഒത്തുചേർന്നിരിക്കുന്നു. ഈ സത്യം ആരാണെന്ന് പറയൂ, ഏത് ദൈവമാണ് ആ സ്കംഭൻ?
യസ്യ ചതസ്രഃ പ്രദിശോ നാഡ്യസ്തിഷ്ഠന്തി പ്രഥമാഃ । യജ്ഞോ യത്ര പരാക്രാന്തഃ സ്കമ്ഭം തം ബ്രൂഹി കതമഃ സ്വിദേവ സഃ
നാലു ദിക്കുകളും അവന്റെ പ്രധാന നാഡികളായി നിലകൊള്ളുന്നു. യജ്ഞം അവിടെയാണ് മുന്നോട്ട് പോകുന്നത്. ഈ സത്യം ആരാണെന്ന് പറയൂ, ഏത് ദൈവമാണ് ആ സ്കംഭൻ?
യേ പുരുഷേ ബ്രഹ്മ വിദുസ്തേ വിദുഃ പരമേഷ്ഠിനമ് । യോ വേദ പരമേഷ്ഠിനം യശ്ച വേദ പ്രജാപതിമ് । ജ്യേഷ്ഠം യേ ബ്രാഹ്മണം വിദുസ്തേ സ്കമ്ഭമനുസംവിദുഃ
മനുഷ്യനിൽ ബ്രഹ്മത്തെ അറിയുന്നവർ പരമേശ്വരനെ അറിയുന്നു. പരമേശ്വരനെയും പ്രജാപതിയെയും അറിയുന്നവർ, മുതിർന്ന ബ്രാഹ്മണനെ അറിയുന്നവർ, അവർ തന്നെ സ്കംഭനെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നവരാണ്.
യസ്യ ശിരോ വൈശ്വാനരശ്ചക്ഷുരങ്ഗിരസോഽഭവന് । അങ്ഗാനി യസ്യ യാതവഃ സ്കമ്ഭം തം ബ്രൂഹി കതമഃ സ്വിദേവ സഃ
വൈശ്വാനരൻ അവന്റെ തലയായി, അംഗിരസുകൾ കണ്ണുകളായി, യാതവന്മാർ അവന്റെ അംഗങ്ങളായി മാറി. ഈ സത്യം ആരാണെന്ന് പറയൂ, ഏത് ദൈവമാണ് ആ സ്കംഭൻ?
യസ്യ ബ്രഹ്മ മുഖമാഹുര്ജിഹ്വാം മധുകശാമുത । വിരാജമൂധോ യസ്യാഹുഃ സ്കമ്ഭം തം ബ്രൂഹി കതമഃ സ്വിദേവ സഃ
അവന്റെ വായാണ് ബ്രഹ്മം എന്ന് പറയുന്നു. അവന്റെ നാവ് മധുരംപോലെ ആണെന്ന്, അവന്റെ ബുദ്ധി വിരാജ് ആണെന്ന് പറയുന്നു. ഈ സത്യം ആരാണെന്ന് പറയൂ, ഏത് ദൈവമാണ് ആ സ്കംഭൻ?
യസ്മാദൃചോ അപാതക്ഷന് യജുര്യസ്മാദപാകഷന് । സാമാനി യസ്യ ലോമാന്യഥര്വാങ്ഗിരസോ മുഖം സ്കമ്ഭം തം ബ്രൂഹി കതമഃ സ്വിദേവ സഃ
ഋക് വേദങ്ങൾ അവനിൽ നിന്നാണ് ഉയർന്നത്, യജുർ വേദങ്ങളും അവനിൽ നിന്നാണ് ഉയർന്നത്. അവന്റെ രോമങ്ങൾ സാമവേദങ്ങൾ, അവന്റെ വായ് അതർവനും അംഗിരസും. ഈ സത്യം ആരാണെന്ന് പറയൂ, ഏത് ദൈവമാണ് ആ സ്കംഭൻ?
{൨൩} അസച്ശാഖാം പ്രതിഷ്ഠന്തീം പരമമിവ ജനാ വിദുഃ । ഉതോ സന്മന്യന്തേഽവരേ യേ തേ ശാഖാമുപാസതേ
അസ്ഥിരമായ ശാഖയെ ചിലർ ഏറ്റവും ഉന്നതമായത് എന്ന് കരുതുന്നു. എന്നാൽ മറ്റു ചിലർ അതിനെ യഥാർത്ഥം എന്ന് വിശ്വസിച്ച് ആരാധിക്കുന്നു.
യത്രാദിത്യാശ്ച രുദ്രാശ്ച വസവശ്ച സമാഹിതാഃ । ഭൂതം ച യത്ര ഭവ്യം ച സര്വേ ലോകാഃ പ്രതിഷ്ഠിതാഃ സ്കമ്ഭം തം ബ്രൂഹി കതമഃ സ്വിദേവ സഃ
ആദിത്യന്മാർ, രുദ്രന്മാർ, വസുക്കൾ എല്ലാം അവിടെയാണ് അടിയുറച്ചിരിക്കുന്നത്. അതുപോലെ ഭൂതവും ഭാവിയും, എല്ലായ്പ്പോഴും ലോകങ്ങൾ അവിടെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. ഈ സത്യം ആരാണെന്ന് പറയൂ, ഏത് ദൈവമാണ് ആ സ്കംഭൻ?
യസ്യ ത്രയസ്ത്രിംശദ്ദേവാ നിധിം രക്ഷന്തി സര്വദാ । നിധിം തമദ്യ കോ വേദ യം ദേവാ അഭിരക്ഷഥ
മുപ്പത്തിമൂന്ന് ദേവന്മാർ എല്ലായ്പ്പോഴും കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്ന നിധിയാണ് അവനുള്ളത്. ആ ദേവന്മാർ സംരക്ഷിക്കുന്ന ആ നിധി ഇന്ന് ആരാണ് അറിയുന്നത്?
യത്ര ദേവാ ബ്രഹ്മവിദോ ബ്രഹ്മ ജ്യേഷ്ഠമുപാസതേ । യോ വൈ താന് വിദ്യാത്പ്രത്യക്ഷം സ ബ്രഹ്മാ വേദിതാ സ്യാത്
ബ്രഹ്മത്തെ അറിയുന്ന ദേവന്മാർ ഏറ്റവും പ്രാചീനമായ ബ്രഹ്മനെ ആരാധിക്കുന്നു. അവരെ നേരിട്ട് അറിയുന്നവൻ ബ്രഹ്മത്തെ അറിയുന്നവനാകും.
ബൃഹന്തോ നാമ തേ ദേവാ യേഽസതഃ പരി ജജ്ഞിരേ । ഏകം തദങ്ഗം സ്കമ്ഭസ്യാസദാഹുഃ പരോ ജനാഃ
അസതിൽ നിന്ന് ജനിച്ച ദേവന്മാരെയാണ് ബൃഹന്ത് എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ചിലർ പറയുന്നു, സ്കംഭന്റെ ഒരു അങ്കം അസത് തന്നെയാണെന്ന്.
യത്ര സ്കമ്ഭഃ പ്രജനയന് പുരാണം വ്യവര്തയത്। ഏകം തദങ്ഗം സ്കമ്ഭസ്യ പുരാണമനുസംവിദുഃ
സ്കംഭൻ സൃഷ്ടികളെ ജനിപ്പിച്ച് പഴയതിനെ മാറ്റി. ചിലർ പറയുന്നു, സ്കംഭന്റെ ഒരു അങ്കം അതിപുരാതനമാണെന്ന്.
യസ്യ ത്രയസ്ത്രിംശദ്ദേവാ അങ്ഗേ ഗാത്രാ വിഭേജിരേ । താന് വൈ ത്രയസ്ത്രിംശദ്ദേവാന് ഏകേ ബ്രഹമവിദോ വിദുഃ
മുപ്പത്തിമൂന്ന് ദേവന്മാർ അവന്റെ അങ്കങ്ങളിൽ ശരീരം വിഭജിച്ചു. ബ്രഹ്മത്തെ അറിയുന്ന ചിലർ ആ ദേവന്മാരെ അറിയുന്നു.
ഹിരണ്യഗര്ഭം പരമമനത്യുദ്യം ജനാ വിദുഃ । സ്കമ്ഭസ്തദഗ്രേ പ്രാസിഞ്ചദ്ധിരണ്യം ലോകേ അന്തരാ
ഹിരണ്യഗർഭം എന്നത് ഏറ്റവും ഉന്നതവും അതുല്യവുമാണ് എന്ന് ആളുകൾ പറയുന്നു. ആദ്യം സ്കംഭൻ ആ സ്വർണ്ണം ലോകത്തിൽ ഒഴുക്കി.