യദി സ്ഥ തമസാവൃതാ ജാലേനഭിഹിതാ ഇവ । സര്വാഃ സംലുപ്യേതഃ കൃത്യാഃ പുനഃ കര്ത്രേ പ്ര ഹിണ്മസി
നീ ഇരുണ്ടതിൽ മറഞ്ഞ് വലയിൽ പെട്ടതുപോലെ ആണെങ്കിൽ, അത്തരം എല്ലാ കൃത്യങ്ങളും നശിക്കട്ടെ; ഞങ്ങൾ നിന്നെ വീണ്ടും കർത്താവിലേക്കു അയക്കുന്നു.
കൃത്യാകൃതോ വലഗിനോഽഭിനിഷ്കാരിണഃ പ്രജാമ് । മൃണീഹി കൃത്യേ മോച്ഛിഷോഽമൂന് കൃത്യാകൃതോ ജഹി
കൃത്യവും വലയും, നമ്മുടെ ജനങ്ങൾക്ക് എതിരെ അതിനെ ഒരുക്കുന്നവനും നശിപ്പിക്കപ്പെടണം. കൃത്യേ, നീ ഇവിടെ നിലനിൽക്കരുത്; കൃത്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവരെ നീ തന്നെ തകർക്കുക.
യഥാ സൂര്യോ മുച്യതേ തമസസ്പരി രാത്രിം ജഹാത്യുഷസശ്ച കേതൂന് । ഏവാഹം സര്വം ദുര്ഭൂതം കര്ത്രം കൃത്യാകൃതാ കൃതം ഹസ്തീവ രജോ ദുരിതം ജഹാമി
സൂര്യൻ ഇരുണ്ടതിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നതുപോലെയും, രാത്രി പ്രഭാതത്തിന്റെ അടയാളങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെയും, ഞാൻ എല്ലാ ദോഷവും കൃത്യവും, ആന പൊടിയെ ഇളക്കിയിടുന്നതുപോലെ, തള്ളിക്കളയുന്നു.
കേന പാര്ഷ്ണീ ആഭൃതേ പൂരുഷസ്യ കേന മാംസം സംഭൃതം കേന ഗുല്ഫൌ । കേനാങ്ഗുലീഃ പേശനീഃ കേന ഖാനി കേനോച്ഛ്ലങ്ഖൌ മധ്യതഃ കഃ പ്രതിഷ്ഠാമ്
മനുഷ്യന്റെ കുതികാൽ എന്തുകൊണ്ടാണ് ഉണ്ടാക്കപ്പെട്ടത്? മാംസം എന്തുകൊണ്ടാണ് ചേര്ത്തെടുത്തത്? കാൽമുട്ട് എന്തുകൊണ്ടാണ് ഉണ്ടാക്കിയത്? വിരലുകളും സംയുക്തങ്ങളും, കുഴികളും എന്തുകൊണ്ടാണ്? കാൽതളർത്തും നടുവിലെ ആധാരവും എന്താണ്?
കസ്മാന് നു ഗുല്ഫാവധരാവകൃണ്വന്ന് അഷ്ഠീവന്താവുത്തരൌ പൂരുഷസ്യ । ജങ്ഘേ നിര്ഋത്യ ന്യദധുഃ ക്വ സ്വിജ്ജാനുനോഃ സംധീ ക ഉ തച്ചികേത
മനുഷ്യന്റെ താഴത്തെക്കും മുകളിലേക്കും ഉള്ള കാൽമുട്ടുകൾ എവിടെ നിന്നാണ്, അസ്ഥിയുള്ളതായിട്ട് ഉണ്ടാക്കിയത്? കാൽചങ്കുകൾ അവർ നിരൃതിക്ക് സമർപ്പിച്ചു; മുട്ടിന്റെ സംയുക്തങ്ങൾ എവിടെയാണ്, അതറിയുന്നവൻ ആരാണ്?
ചതുഷ്ടയം യുജതേ സംഹിതാന്തം ജാനുഭ്യാമൂര്ധ്വം ശിഥിരം കബന്ധമ് । ശ്രോണീ യദൂരൂ ക ഉ തജ്ജജാന യാഭ്യാം കുസിന്ധം സുദൃഢം ബഭൂവ
നാലു ഭാഗങ്ങൾ ചേർന്ന് ഒന്നാകുന്നു; മുട്ടിന് മുകളിലായി ദേഹഭാഗം ശിഥിലമാണ്. വലവും തോളും ആരാണ് സൃഷ്ടിച്ചത്, അതിനാൽ ശക്തമായ അടിത്തറ ഉണ്ടായി?
കതി ദേവാഃ കതമേ ത ആസന് യ ഉരോ ഗ്രീവാശ്ചിക്യുഃ പുരുഷസ്യ । കതി സ്തനൌ വ്യദധുഃ കഃ കഫോദൌ കതി സ്കന്ധാന് കതി പൃഷ്ടീരചിന്വന്
എത്ര ദേവന്മാരാണ് മനുഷ്യന്റെ നെഞ്ചും കഴുത്തും ഉണ്ടാക്കിയതെന്ന് അറിയാമോ? എത്രപേര് അവന് മുലകളും, ആരാണ് ഭുജങ്ങളും, എത്രപേര് അവന് പുറകുകളും ഉണ്ടാക്കിയതെന്ന് ആര്ക്കറിയാം?
കോ അസ്യ ബാഹൂ സമഭരദ്വീര്യാം കരവാദിതി । അംസൌ കോ അസ്യ തദ്ദേവഃ കുസിന്ധേ അധ്യാ ദധൌ
ആ മനുഷ്യന്റെ കൈകള് ശക്തിയോടെ ഉണ്ടാക്കണമെന്ന് പറഞ്ഞ് അവയെ കൂട്ടിച്ചേര്ത്തത് ആര്? അവന്റെ ഭുജങ്ങള് ഉറപ്പിച്ചു വെച്ചത് ആര്? ആ ദേവന് ആര്?
കഃ സപ്ത ഖാനി വി തതര്ദ ശീര്ഷണി കര്ണാവിമൌ നാസികേ ചക്ഷണീ മുഖമ് । യേഷാം പുരുത്രാ വിജയസ്യ മഹ്നനി ചതുഷ്പാദോ ദ്വിപദോ യന്തി യാമമ്
മനുഷ്യന്റെ തലയില് ഏഴു ദ്വാരങ്ങള് — രണ്ടു ചെവികള്, രണ്ടു മൂക്കുതുളകള്, രണ്ടു കണ്ണുകള്, വായ് — ഇങ്ങനെ കുത്തിപ്പൊളിച്ചത് ആര്? ആരുടെ മഹത്വത്താലാണ് നാലുകാലികളും രണ്ടുകാലികളും എല്ലായിടത്തും സഞ്ചരിക്കുന്നത്?
ഹന്വോര്ഹി ജിഹ്വാമദധാത്പുരൂചീമധാ മഹീമധി ശിശ്രായ വാചമ് । സ ആ വരീവര്തി ഭുവനേഷ്വന്തരപോ വസാനഃ ക ഉ തച്ചികേത
നാവിനെ ചുണ്ടിനടിയില് വെച്ചത് ആര്? വാക്കിനെ ഭൂമിയില് സ്ഥാപിച്ചത് ആര്? ലോകങ്ങളില് വിവിധ രൂപങ്ങള് ധരിച്ച് വസിക്കുന്നവരില് ആരാണ് ഇതെല്ലാം യാഥാര്ത്ഥ്യമായി അറിയുന്നത്?
മസ്തിഷ്കമസ്യ യതമോ ലലാടം കകാടികാം പ്രഥമോ യഃ കപാലമ് । ചിത്വാ ചിത്യം ഹന്വോഃ പൂരുഷസ്യ ദിവം രുരോഹ കതമഃ സ ദേവഃ
മസ്തിഷ്കം, നെറ്റി, തലയോട്ടി, ആദ്യ കപാലം — ഇവയെല്ലാം ആരാണ് ഉണ്ടാക്കിയത്? മനുഷ്യന്റെ ചുണ്ടുകള് തീര്ത്ത ശേഷം ആ ദേവന് ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയര്ന്നത് ആര്?
പ്രിയാപ്രിയാണി ബഹുലാ സ്വപ്നം സംബാധതന്ദ്ര്യഃ । ആനന്ദാന് ഉഗ്രോ നന്ദാംശ്ച കസ്മാദ്വഹതി പൂരുഷഃ
പ്രിയവും അപ്രീയവും, അനേകം സ്വപ്നങ്ങള്, കനത്ത ഉറക്കം, ക്ഷീണം — ഈ കടുത്ത സന്തോഷങ്ങളും ആനന്ദങ്ങളും മനുഷ്യന് എന്തുകൊണ്ടാണ് സഹിക്കുന്നത്?
ആര്തിരവര്തിര്നിര്ഋതിഃ കുതോ നു പുരുഷേഽമതിഃ । രാദ്ധിഃ സമൃദ്ധിരവ്യൃദ്ധിര്മതിരുദിതയഃ കുതഃ
വേദനയും ആശ്വാസവും, നാശവും മണ്ടത്തനവും മനുഷ്യനില് എവിടെ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്? വിജയവും സമൃദ്ധിയും ക്ഷയവും, ബുദ്ധിയും കരച്ചിലും എവിടെ നിന്നാണ് വരുന്നത്?
{൪} കോ അസ്മിന്ന് ആപോ വ്യദധാത്വിഷൂവൃതഃ പുരൂവൃതഃ സിന്ധുസൃത്യായ ജാതാഃ । തീവ്രാ അരുണാ ലോഹിനീസ്താമ്രധൂമ്രാ ഊര്ധ്വാ അവാചീഃ പുരുഷേ തിരശ്ചീഃ
മനുഷ്യനില് പ്രകാശംകൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ട്, പലവഴികളായി ഒഴുകുന്ന വെള്ളം ആര് ആണ് വെച്ചത്? കഠിനവും ചുവപ്പും രക്തനിറവും താമ്രനിറവും പുകനിറവും, മുകളിലേക്കും താഴേക്കും അറ്റത്തേക്കുമുള്ളവ — ഇവയെ ആരാണ് സൃഷ്ടിച്ചത്?
കോ അസ്മിന് രൂപമദധാത്കോ മഹ്മാനം ച നാമ ച । ഗാതും കോ അസ്മിന് കഃ കേതും കശ്ചരിത്രാനി പൂരുഷേ
മനുഷ്യന് രൂപം നല്കിയതാര്? മഹത്വവും പേരും നല്കിയതാര്? അവന്റെ സഞ്ചാരവും അടയാളവും പ്രവൃത്തികളും ആര് ആണ് നിശ്ചയിച്ചത്?
കോ അസ്മിന് പ്രാണമവയത്കോ അപാനം വ്യാനമു । സമാനമസ്മിന് കോ ദേവോഽധി ശിശ്രായ പൂരുഷേ
മനുഷ്യനില് ശ്വാസം ആര് ആണ് സ്ഥാപിച്ചത്? പുറത്ത് പോകുന്ന വായുവും വ്യാപകമായ വായുവും ആര് ആണ് നല്കിയത്? സമമായ ശ്വാസം അവനില് വെച്ചത് ഏത് ദേവന് ആണ്?
കോ അസ്മിന് യജ്ഞമദധാദേകോ ദേവോഽധി പൂരുഷേ । കോ അസ്മിന്ത്സത്യം കോഽനൃതം കുതോ മൃത്യുഃ കുതോഽമൃതമ്
യജ്ഞം മനുഷ്യനില് ആര് ആണ് വെച്ചത്? ഏത് ദേവന് അവനില് നിലകൊള്ളുന്നു? അവനില് സത്യം എന്ത്, അസത്യം എന്ത്, മരണം എവിടെ നിന്ന്, അമൃതം എവിടെ നിന്ന്?
കോ അസ്മൈ വാസഃ പര്യദധാത്കോ അസ്യായുരകല്പയത്। ബലം കോ അസ്മൈ പ്രായച്ഛത്കോ അസ്യാകല്പയജ്ജവമ്
മനുഷ്യനെ വസ്ത്രം ധരിപ്പിച്ചത് ആര്? ആയുസ്സ് നിശ്ചയിച്ചത് ആര്? ശക്തി നല്കിയതാര്? വേഗത നല്കിയതാര്?
കേനാപോ അന്വതനുത കേനാഹരകരോദ്രുചേ । ഉഷസം കേനാന്വൈന്ദ്ധ കേന സായംഭവം ദദേ
വെള്ളം വ്യാപിപ്പിച്ചത് ആര്? ഉഷസ്സിനെ പ്രകാശിപ്പിച്ചത് ആര്? പ്രഭാതം തെളിയിച്ചത് ആര്? സന്ധ്യ നല്കിയതാര്?
കോ അസ്മിന് രേതോ ന്യദധാത്തന്തുരാ തായതാമിതി । മേധാം കോ അസ്മിന്ന് അധ്യൌഹത്കോ ബാണം കോ നൃതോ ദധൌ
മണല് പോലെ വിത്ത് മനുഷ്യനില് വെച്ചത് ആര്? ജ്ഞാനം അവനില് നിറച്ചത് ആര്? അമ്പും നൃത്തക്കാരനെയും അവനില് വെച്ചത് ആര്?
കേനേമാം ഭൂമിമൌര്ണോത്കേന പര്യഭവദ്ദിവമ് । കേനാഭി മഹ്നാ പര്വതാന് കേന കര്മാണി പുരുഷഃ
ഭൂമിയെ ആരാണ് താങ്ങിയത്? ആകാശം ആര് ആണ് ചുറ്റിപ്പിടിച്ചത്? മഹത്വംകൊണ്ട് പര്വ്വതങ്ങള് ആര് ആണ് നിലനിര്ത്തുന്നത്? മനുഷ്യന്റെ പ്രവൃത്തികള് ആര് ആണ് നടത്തുന്നത്?
കേന പര്ജന്യമന്വേതി കേന സോമം വിചക്ഷണമ് । കേന യജ്ഞം ച ശ്രദ്ധാം ച കേനാസ്മിന് നിഹിതം മനഃ
മേഘം സഞ്ചരിക്കുന്നത് ആര് കൊണ്ടാണ്? സോമം തിരിച്ചറിയുന്നത് ആര് കൊണ്ടാണ്? യജ്ഞവും വിശ്വാസവും ആര് കൊണ്ടാണ് നിലനില്ക്കുന്നത്? മനസ്സിനെ മനുഷ്യനില് ആര് ആണ് വെച്ചത്?
കേന ശ്രോത്രിയമാപ്നോതി കേനേമം പരമേഷ്ഠിനമ് । കേനേമമഗ്നിം പൂരുഷഃ കേന സംവത്സരം മമേ
വിദ്യ നേടുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്? പരമാവസ്ഥ നേടുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്? അഗ്നി മനുഷ്യന് നേടുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്? വര്ഷം അളക്കുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?
{൫} ബ്രഹ്മ ശ്രോത്രിയമാപ്നോതി ബ്രഹ്മേമം പരമേഷ്ഠിനമ് । ബ്രഹ്മേമമഗ്നിം പൂരുഷോ ബ്രഹ്മ സംവത്സരം മമേ
ബ്രഹ്മംകൊണ്ടാണ് വിദ്യ ലഭിക്കുന്നത്; ബ്രഹ്മംകൊണ്ടാണ് പരമാവസ്ഥയിലേക്കെത്തുന്നത്. ബ്രഹ്മംകൊണ്ടാണ് അഗ്നി മനുഷ്യന് ലഭിക്കുന്നത്; ബ്രഹ്മംകൊണ്ടാണ് വര്ഷം അളക്കുന്നത്.
കേന ദേവാമനു ക്ഷിയതി കേന ദൈവജനീര്വിശഃ । കേനേദമന്യന് നക്ഷത്രം കേന സത്ക്ഷത്രമുച്യതേ
ദേവന്മാർക്ക് വാസം ചെയ്യാൻ എന്താണ് കാരണമെന്നോ, ദൈവജനങ്ങൾ നിലനിൽക്കാൻ എന്താണ് കാരണം എന്നോ, ഈ മറ്റൊരു നക്ഷത്രം എന്തുകൊണ്ടാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്, സത്ക്ഷത്രം എന്ന് പറയുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണെന്നും ചോദിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മ ദേവാമനു ക്ഷിയതി ബ്രഹ്മ ദൈവജനീര്വിശഃ । ബ്രഹ്മേദമന്യന് നക്ഷത്രം ബ്രഹ്മ സത്ക്ഷത്രമുച്യതേ
ബ്രഹ്മം കൊണ്ടാണ് ദേവന്മാർക്ക് വാസം ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നത്. ദൈവജനങ്ങൾക്കും ബ്രഹ്മം കൊണ്ടാണ് നിലനിൽക്കാൻ കഴിയുന്നത്. ഈ മറ്റൊരു നക്ഷത്രവും ബ്രഹ്മം കൊണ്ടാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. സത്ക്ഷത്രം എന്നും ബ്രഹ്മം കൊണ്ടാണ് പറയുന്നത്.
കേനേയം ഭൂമിര്വിഹിതാ കേന ദ്യൌരുത്തരാ ഹിതാ । കേനേദമൂര്ധ്വം തിര്യക്ചാന്തരിക്ഷം വ്യചോ ഹിതമ്
ഈ ഭൂമി ഏത് ശക്തിയാൽ സ്ഥാപിതമായത്? ആകാശം മുകളിലായി ഏത് ശക്തിയാൽ നിലനിൽക്കുന്നു? മുകളിൽ, അറ്റത്തിലും അന്തരീക്ഷം ഏത് ശക്തിയാൽ ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു?
ബ്രഹ്മണാ ഭൂമിര്വിഹിതാ ബ്രഹ്മ ദ്യൌരുത്തരാ ഹിതാ । ബ്രഹ്മേദമൂര്ധ്വം തിര്യക്ചാന്തരിക്ഷം വ്യചോ ഹിതമ്
ബ്രഹ്മം കൊണ്ടാണ് ഭൂമി സ്ഥാപിതമായത്. ബ്രഹ്മം കൊണ്ടാണ് മുകളിലുള്ള ആകാശം നിലനിൽക്കുന്നത്. മുകളിലും അറ്റത്തും അന്തരീക്ഷം ബ്രഹ്മം കൊണ്ടാണ് ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടത്.
മൂര്ധാനമസ്യ സംസീവ്യാഥര്വാ ഹൃദയം ച യത്। മസ്തിഷ്കാദൂര്ധ്വഃ പ്രൈരയത്പവമാനോഽധി ശീര്ഷതഃ
അഥർവൻ തന്റെ തലയും ഹൃദയവും ചേർത്തു കെട്ടി. തലച്ചോറിന്റെ മുകളിൽ നിന്ന് ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവൻ തലയുടെ മുകളിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വിട്ടു.
തദ്വാ അഥര്വണഃ ശിരോ ദേവകോശഃ സമുബ്ജിതഃ । തത്പ്രാണോ അഭി രക്ഷതി ശിരോ അന്നമഥോ മനഃ
അത് അഥർവന്റെ തലയാണ്, ദൈവികമായ ഒരു കലശം പോലെ പൂർണ്ണമായത്. പ്രാണൻ ആ തലയെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നു, അന്നവും മനസ്സും പോലെ.